2ล้านเลขหมายใต้สู่มือรัฐ ปมร้อนมั่นคงชนสิทธิส่วนบุคคลสะเทือนธรรมาภิบาล

รายงานพิเศษ: 2 ล้านเลขหมายใต้ ปมร้อนข้อมูลมือถือในมือฝ่ายความมั่นคง

คดีลอบสังหาร สส. กมลศักดิ์ ลีวาเมาะ พรรคประชาชาติ ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการติดตามหาตัวผู้ก่อเหตุ แต่กำลังเปิดประเด็นใหญ่กว่านั้น คือคำถามว่ารัฐใช้อำนาจด้านความมั่นคงล่วงล้ำข้อมูลส่วนบุคคลของประชาชนมากเกินไปหรือไม่

ในการประชุมคณะกรรมาธิการกฎหมาย การยุติธรรม และสิทธิมนุษยชน ซึ่งติดตามความคืบหน้าคดีดังกล่าว มีการเปิดเผยข้อมูลสำคัญว่า ผู้ให้บริการโทรคมนาคมรายใหญ่ ได้ยอมรับต่อกรรมาธิการว่า ได้จัดส่งข้อมูลประวัติการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ของประชาชนในพื้นที่ภาคใต้ รวมกว่า 2 ล้านเลขหมาย ให้แก่กองบัญชาการตำรวจภูธรภาค 9 เป็นรายวัน

ข้อมูลที่ถูกส่งเป็นไปตามรูปแบบที่ฝ่ายความมั่นคงกำหนด ครอบคลุมข้อมูลพื้นฐาน เช่น เบอร์ต้นทาง เบอร์ปลายทาง วัน และเวลาที่มีการติดต่อสื่อสาร แม้จะไม่ใช่เนื้อหาการสนทนาโดยตรง แต่ข้อมูลเหล่านี้สามารถสะท้อนเครือข่ายความสัมพันธ์ พฤติกรรมการติดต่อ และความเคลื่อนไหวของประชาชนได้อย่างมีนัยสำคัญ

ประเด็นที่ถูกตั้งคำถามอย่างหนักคือ ฐานอำนาจทางกฎหมายของการเข้าถึงข้อมูลดังกล่าว ฝ่ายความมั่นคงอ้างการใช้พระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน ประกอบกับประกาศและหลักเกณฑ์ของ กสทช. ในการขอความร่วมมือจากผู้ให้บริการโทรคมนาคม แต่ข้อถกเถียงสำคัญคือ กระบวนการนี้ไม่มีหมายศาลกำกับเหมือนกระบวนการยุติธรรมปกติ

เมื่อเทียบกับการทำงานของหน่วยงานสอบสวนในคดีอาญา เช่น DSI หากต้องการเข้าถึงข้อมูลโทรศัพท์ ต้องขอหมายศาลทุกครั้ง เพื่อให้ศาลทำหน้าที่ตรวจสอบความจำเป็นและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน แต่กรณีการส่งข้อมูลกว่า 2 ล้านเลขหมายรายวัน กลับเกิดขึ้นภายใต้กฎหมายพิเศษและกลไกการขอความร่วมมือ ซึ่งทำให้เกิดข้อกังวลเรื่องการตรวจสอบถ่วงดุล

พ.ต.อ. ทวี สอดส่อง และ สส. กมลศักดิ์ แสดงความกังวลว่า การดำเนินการเช่นนี้อาจเข้าข่ายละเมิดสิทธิเสรีภาพอย่างรุนแรง และอาจขัดต่อหลักการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลตามกฎหมาย PDPA เพราะข้อมูลที่ถูกส่งไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ต้องสงสัยหรือผู้เกี่ยวข้องกับคดีความมั่นคงเท่านั้น แต่รวมถึงประชาชนทั่วไปจำนวนมหาศาลที่อาจไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆ

ความเสี่ยงสำคัญคือ หากไม่มีระบบกำกับดูแลที่เข้มงวด ข้อมูลส่วนกลางเหล่านี้อาจถูกนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ ไม่ว่าจะเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัว การติดตามบุคคล หรือการใช้อำนาจโดยมิชอบ ยิ่งในพื้นที่ภาคใต้ซึ่งมีความละเอียดอ่อนด้านความมั่นคง การใช้อำนาจรัฐยิ่งต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ และต้องไม่ทำลายความไว้วางใจของประชาชน

แม้ฝ่ายความมั่นคงจะอ้างว่า ในคดีลอบสังหาร สส. มีการตรวจสอบเพียง 11 เลขหมายที่เกี่ยวข้อง แต่คำถามใหญ่ยังคงอยู่ การกวาดรวมข้อมูลของประชาชนกว่า 2 ล้านเลขหมายส่งให้ตำรวจทุกวัน เป็นมาตรการที่จำเป็นและได้สัดส่วนจริงหรือไม่

นี่จึงไม่ใช่เพียงปัญหาทางเทคนิคของการสืบสวน แต่เป็นบททดสอบธรรมาภิบาลของรัฐไทย ว่าจะรักษาสมดุลระหว่าง “ความมั่นคง” กับ “ความเป็นส่วนตัวของประชาชน” ได้อย่างไร เพราะหากการปกป้องความมั่นคงนำไปสู่การลดทอนสิทธิขั้นพื้นฐานโดยไร้กลไกตรวจสอบ วันหนึ่งประชาชนอาจต้องตั้งคำถามว่า เสรีภาพในการสื่อสารของตนยังปลอดภัยอยู่หรือไม่