posttoday
GIS ชี้ New Climate เขย่าเกษตรไทย ถึงเวลาใช้ AI-GIS เปลี่ยนข้อมูลเป็นภูมิปัญญา

GIS ชี้ New Climate เขย่าเกษตรไทย ถึงเวลาใช้ AI-GIS เปลี่ยนข้อมูลเป็นภูมิปัญญา

19 พฤศจิกายน 2569

GIS ชี้ประเทศไทยมีข้อมูลเกษตรมหาศาล แต่โจทย์ใหญ่คือการเปลี่ยน Data เป็น Wisdom จนิษฐ์ชี้ใช้ GIS-AI และ Big Data ปรับเกมเกษตรไทย รับมือ New Climate และกติกาการค้าโลกยุคใหม่

KEY

POINTS

  • เทคโนโลยี GIS ผสาน AI กำลังเปลี่ยนบทบาทจากการทำแผนที่สู่เครื่องมือสนับสนุนการตัดสินใจ โดยวิเคราะห์ข้อมูลมหาศาลเพื่อเปลี่ยนเป็น "ภูมิปัญญา" ที่ใช้แก้ปัญหาภาคเกษตรได้จริง
  • การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (New Climate) ทำให้องค์ความรู้เกษตรแบบเดิมใช้ไม่ได้ผล เทคโนโลยีจึงเป็น "ทางลัด" ที่ช่วยวิเคราะห์สถานการณ์และหาแนวทางรับมือที่เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่
  • ความท้าทายสำคัญไม่ใช่การขาดข้อมูล แต่เป็นช่องว่างความเข้าใจระหว่างผู้พัฒนากับเกษตรกรผู้ใช้งาน ซึ่งต้องอาศัยการพัฒนา 3 ปัจจัยควบคู่กัน คือ ข้อมูล (Data) เทคโนโลยี (Technology) และคน (People)

เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ หรือ GIS กำลังเปลี่ยนบทบาทจากเครื่องมือแสดงผลบนแผนที่ สู่ระบบสนับสนุนการตัดสินใจที่ช่วยยกระดับภาคเกษตรไทย ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศที่ทำให้ความรู้และวิธีการเพาะปลูกแบบเดิมอาจไม่สามารถใช้ได้ผลเหมือนในอดีต

 

ความท้าทายสำคัญจึงไม่ใช่การขาดแคลนข้อมูล แต่คือการนำข้อมูลจำนวนมหาศาลมาวิเคราะห์ สกัดเป็นองค์ความรู้ และต่อยอดสู่การแก้ปัญหาได้จริง

 

นายจนิษฐ์ ประเสริฐบูรณะกุล รองประธานอาวุโส ที่ปรึกษาด้านเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศอัจฉริยะ บริษัท จีไอเอส จำกัด กล่าวในการเสวนาหัวข้อ "GIS BIG DATA ปฏิรูปเกษตรไทย" ภายในงาน THAILAND AGRI FUTURE 2027 – THE BIG RESET FROM AGRICULTURE TO FUTURE INDUSTRY “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต” จัดโดยโพสต์ทูเดย์ว่า

 

ปัจจุบันเทคโนโลยี GIS พัฒนาไปพร้อมกับเทคโนโลยีสำคัญอย่างปัญญาประดิษฐ์ (AI) Big Data และ Cloud ทำให้บทบาทของ GIS ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการจัดทำแผนที่หรือการทำงานของผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ทุกภาคส่วนเข้าถึงข้อมูลเชิงพื้นที่และนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจได้อย่างแม่นยำมากขึ้น

 

นายจนิษฐ์มองว่า ประเทศไทยไม่ได้มีปัญหาเรื่องการขาดแคลนข้อมูลเชิงพื้นที่ เนื่องจากปัจจุบันมีข้อมูลจากหลากหลายแหล่ง ทั้งภาพถ่ายดาวเทียม เซ็นเซอร์ Internet of Things (IoT) ตลอดจนข้อมูลเปิดจากหน่วยงานภาครัฐ

 

แต่โจทย์สำคัญคือจะทำอย่างไรให้ข้อมูลเหล่านี้ถูกนำมาประมวลผลและเชื่อมโยงกัน จนสามารถเปลี่ยนจากข้อมูล (Data) เป็นสารสนเทศ (Information) พัฒนาเป็นความรู้ (Knowledge) และต่อยอดไปสู่ภูมิปัญญา (Wisdom) ที่ใช้แก้ปัญหาได้จริง

 

GIS ชี้ New Climate เขย่าเกษตรไทย ถึงเวลาใช้ AI-GIS เปลี่ยนข้อมูลเป็นภูมิปัญญา

 

"จริงๆ วันนี้เราไม่ได้ขาดแคลนข้อมูล ข้อมูลเยอะมาก เพียงแต่ว่าเราจะได้ข้อมูลที่เป็นความรู้ เพื่อจะไปตอบโจทย์สิ่งที่ไปแก้ไขปัญหาจริงๆ ได้ยังไง นั่นสำคัญ" นายจนิษฐ์ กล่าว

 

ทั้งนี้ หัวใจของ GIS ในยุคใหม่จึงไม่ใช่เพียงการบอกว่าพื้นที่ใดอยู่ตรงไหน แต่ต้องสามารถอธิบายได้ว่าพื้นที่นั้นกำลังเผชิญปัญหาอะไร มีปัจจัยใดเกี่ยวข้อง และควรดำเนินการอย่างไร ซึ่งจะช่วยให้การวางแผนภาคเกษตรมีข้อมูลรองรับมากกว่าการอาศัยประสบการณ์หรือการคาดการณ์เพียงอย่างเดียว

 

"วันนี้มันไม่ใช่แค่แผนที่แล้ว แต่มันจะเป็นเครื่องมือในการนำไปสู่การตัดสินใจที่แม่นยำมากยิ่งขึ้น... GIS มาช่วยในการสกัดข้อมูลให้เป็นความรู้ เอาความรู้ให้เป็น Wisdom แล้วนำสู่การตัดสินใจที่ถูกต้อง"

 

New Climate เขย่าเกษตรไทย เทคโนโลยีเป็นทางลัดหาคำตอบ

อีกหนึ่งความท้าทายสำคัญคือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งส่งผลต่อรูปแบบการเพาะปลูก ฤดูกาล ปริมาณน้ำ และความเหมาะสมของพื้นที่เกษตรกรรม

 

นายจนิษฐ์ระบุว่า สภาพภูมิอากาศในปัจจุบันกำลังเปลี่ยนไปจนทฤษฎีหรือแนวทางการเกษตรที่เคยใช้ในอดีตอาจไม่สามารถนำมาใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพเหมือนเดิม

 

GIS ชี้ New Climate เขย่าเกษตรไทย ถึงเวลาใช้ AI-GIS เปลี่ยนข้อมูลเป็นภูมิปัญญา

 

เทคโนโลยีจึงเข้ามามีบทบาทในการช่วยวิเคราะห์สถานการณ์และค้นหาทางเลือกที่เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่ โดยเฉพาะการใช้ข้อมูลเชิงพื้นที่ร่วมกับ AI เพื่อประเมินปัจจัยต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อการผลิตทางการเกษตร ช่วยให้เกษตรกรและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมองเห็นปัญหาและแนวทางรับมือได้รวดเร็วขึ้น

 

พร้อมเปรียบเทียบว่า เทคโนโลยีเป็นเหมือนทางลัด (Shortcut) ที่ช่วยให้เห็นว่าทางออกของปัญหามีอะไรบ้าง แทนที่จะต้องลองผิดลองถูกโดยไม่มีข้อมูลสนับสนุน

 

GIS ชี้ New Climate เขย่าเกษตรไทย ถึงเวลาใช้ AI-GIS เปลี่ยนข้อมูลเป็นภูมิปัญญา

 

"มันเป็น New Climate ฉะนั้น ทฤษฎีต่าง ๆ ที่เราเคยใช้มาในอดีต มันแทบจะใช้ไม่ได้ อันนี้คือต้องใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วย เทคโนโลยีมันเป็นการสร้าง Shortcut ให้รู้ว่าทางออกมันมีอะไร"

 

ปัญหาไม่ใช่ข้อมูลไม่มี แต่ทุกฝ่ายยังเข้าใจไม่ตรงกัน

อย่างไรก็ตาม การมีข้อมูลและเทคโนโลยีที่ทันสมัยไม่ได้หมายความว่าจะสามารถแก้ปัญหาได้ทันที เพราะอุปสรรคสำคัญอีกด้านคือช่องว่างระหว่างการออกแบบระบบกับการใช้งานจริง โดยเฉพาะความเข้าใจที่แตกต่างกันระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และเกษตรกร

 

นายจนิษฐ์ยกตัวอย่างว่า บางครั้งภาครัฐเป็นผู้พัฒนาหรือออกแบบระบบขึ้นมา แต่เมื่อส่งต่อให้เกษตรกรนำไปใช้กลับพบว่า ผู้ใช้งานปลายทางไม่เข้าใจวิธีการหรือไม่สามารถนำข้อมูลไปตอบโจทย์ปัญหาของตนเองได้อย่างแท้จริง สะท้อนว่าการพัฒนาเทคโนโลยีไม่ควรเริ่มต้นจากการมีเครื่องมือแล้วพยายามหาผู้ใช้งาน แต่ต้องเริ่มจากการทำความเข้าใจปัญหาของผู้ใช้งานก่อน

 

ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีกระบวนการปรับจูน (Fine-tuning) ทั้งด้านข้อมูล เทคโนโลยี และความเข้าใจของแต่ละภาคส่วน เพื่อให้ระบบที่พัฒนาขึ้นสามารถตอบโจทย์ปัญหาจริง หรือ Hit the Point ได้ ไม่ใช่เพียงมีเทคโนโลยีที่ทันสมัยแต่ไม่สามารถนำไปใช้งานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

 

GIS ชี้ New Climate เขย่าเกษตรไทย ถึงเวลาใช้ AI-GIS เปลี่ยนข้อมูลเป็นภูมิปัญญา

 

"จริงๆ ปัญหาหลักๆ วันนี้ ไม่ใช่ที่ข้อมูลไม่มี แต่เพียงเพราะว่าเราไม่เข้าใจปัญหา... รัฐดีไซน์แต่ให้เกษตรกรใช้ เกษตรกรก็ไม่เข้าใจในสิ่งที่รัฐให้ จึงต้องมีกระบวนการปรับจูนสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้เข้าด้วยกัน" นายจนิษฐ์กล่าว

 

3 ปัจจัยลงทุน GIS เกษตร ต้องเดินหน้าพร้อมกัน

สำหรับการลงทุนเพื่อให้เทคโนโลยีเกิดประโยชน์สูงสุดในภาคเกษตร จนิษฐ์เสนอว่าต้องให้ความสำคัญกับ 3 องค์ประกอบควบคู่กัน ได้แก่

 

1. Data - ข้อมูลต้องมีความถูกต้อง แม่นยำ และมีคุณภาพเพียงพอสำหรับนำไปวิเคราะห์และประกอบการตัดสินใจ เพราะหากข้อมูลตั้งต้นคลาดเคลื่อน ผลลัพธ์จากการประมวลผลก็อาจไม่ตอบโจทย์การใช้งานจริง

 

2. Technology - ต้องนำเทคโนโลยีที่เหมาะสมเข้ามาช่วยประมวลผลและวิเคราะห์ข้อมูล เช่น GEOAI และ Foundation Model เชิงพื้นที่ ซึ่งจะช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการทำความเข้าใจข้อมูลและค้นหาความสัมพันธ์ของปัจจัยต่าง ๆ ในแต่ละพื้นที่

 

3. People - ต้องพัฒนาศักยภาพบุคลากรให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี ตั้งแต่หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ไปจนถึงเกษตรกรซึ่งเป็นผู้ใช้งานปลายทาง เพื่อให้สามารถนำข้อมูลและเครื่องมือไปใช้ประโยชน์ได้จริง

 

ทั้ง 3 องค์ประกอบไม่สามารถแยกออกจากกันได้ เพราะแม้จะมีข้อมูลที่ดีและเทคโนโลยีที่ทันสมัย แต่หากบุคลากรขาดความเข้าใจหรือไม่สามารถใช้งานได้อย่างถูกต้อง การลงทุนก็อาจไม่ก่อให้เกิดผลลัพธ์ตามที่คาดหวัง

 

Traceability โจทย์ใหม่เกษตรไทย เมื่อสินค้าต้องย้อนกลับถึงพิกัดแปลง

นอกจากการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตแล้ว GIS ยังมีบทบาทต่อการยกระดับมาตรฐานสินค้าเกษตร โดยเฉพาะระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ซึ่งกำลังกลายเป็นเงื่อนไขสำคัญของการค้าในอนาคต

 

นายจนิษฐ์อธิบายว่า ผลผลิตทางการเกษตรจะต้องสามารถตรวจสอบย้อนกลับไปถึงแหล่งกำเนิดได้ในระดับพิกัดพื้นที่ หรือ Origin XY เพื่อยืนยันว่าผลผลิตมาจากพื้นที่ใด มีที่มาถูกต้อง และมีข้อมูลประกอบด้านสิ่งแวดล้อมอย่างไร

 

ประเด็นดังกล่าวเชื่อมโยงกับมาตรฐานและข้อกำหนดทางการค้าระหว่างประเทศที่ให้ความสำคัญกับการตรวจสอบแหล่งที่มาของสินค้า การปลดปล่อยคาร์บอน และการใช้ทรัพยากรน้ำ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการรับรองด้านสิ่งแวดล้อม

 

เช่น Green Label และ Blue Label ตลอดจนกฎระเบียบสินค้าปลอดการตัดไม้ทำลายป่าของสหภาพยุโรป (EUDR) ที่ครอบคลุมสินค้าเกษตร 7 กลุ่ม

 

ระบบ GIS จึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือช่วยบริหารจัดการพื้นที่เพาะปลูก แต่ยังเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลที่ช่วยให้ภาคเกษตรไทยสามารถแสดงหลักฐานแหล่งกำเนิดและคุณสมบัติของสินค้า รองรับมาตรฐานการค้าใหม่ และเพิ่มความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลก

 

ท้ายที่สุด นายจนิษฐ์มองว่า การพัฒนาเทคโนโลยีต้องเริ่มจากการนำไปทดลองใช้จริง เพราะแม้ระบบหรือข้อมูลบางส่วนอาจยังไม่สมบูรณ์ แต่การเปิดให้ผู้ใช้งานเข้ามาทดลองและสะท้อนปัญหาจะช่วยให้สามารถปรับปรุงระบบได้ตรงจุดมากขึ้น การไม่เริ่มใช้งานเลยจะทำให้ไม่สามารถรู้ได้ว่าข้อมูลหรือเครื่องมือส่วนใดใช้ได้ผล และส่วนใดจำเป็นต้องแก้ไข

 

"ข้อมูลมันมี สิ่งที่อาจจะไม่ถูกก็ฟีดแบ็กกลับมาแล้วก็แก้ไข แต่ถ้าไม่เอาไปใช้เลย ไม่รู้เลยว่าอะไรถูกอะไรผิด ช่วยกันใช้เยอะ ๆ จะได้เห็นว่าอะไรใช้ได้ อะไรใช้ไม่ได้" นายจนิษฐ์กล่าวทิ้งท้าย

 

 

ข่าวล่าสุด

กรีน อินโนไทย ชี้โจทย์ใหญ่ไบโอเทค เร่งปลดล็อกกฎขึ้นทะเบียน ดันนวัตกรรมถึงมือเกษตรกร

กรีน อินโนไทย ชี้โจทย์ใหญ่ไบโอเทค เร่งปลดล็อกกฎขึ้นทะเบียน ดันนวัตกรรมถึงมือเกษตรกร