
ปั้น ‘ผู้ให้บริการทางการเกษตร’! สยามคูโบต้าชูรับมือแรงงานสูงวัย โฟกัสกลุ่มไหน?
สยามคูโบต้าชูปั้นเกษตรกรกลุ่มกลาง 15% เป็นผู้ให้บริการทางการเกษตรยุคใหม่ รับมือแรงงานสูงวัย เปิดทางเกษตรกรรายย่อยเข้าถึงเทคโนโลยี พร้อมสร้างอาชีพและรายได้ ดึงคนรุ่นใหม่คืนถิ่น
KEY
POINTS
- สยามคูโบต้าเสนอแนวคิดปั้น ‘ผู้ให้บริการทางการเกษตร’ (ASP) เพื่อแก้ปัญหาแรงงานภาคเกษตรสูงวัยและมีจำนวนลดลง
- กลุ่มเป้าหมายหลักที่จะพัฒนาเป็นผู้ให้บริการคือเกษตรกรขนาดกลาง ซึ่งมีพื้นที่ถือครอง 20-100 ไร่
- ผู้ให้บริการกลุ่มนี้จะทำหน้าที่ใช้เครื่องจักรและเทคโนโลยีสมัยใหม่เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรรายย่อย ทำให้เข้าถึงนวัตกรรมได้โดยไม่ต้องลงทุนสูง
เมื่อประเทศไทยกำลังเผชิญปัญหา ‘แรงงานสูงวัย’ ภาคเกษตรยิ่งท้าทายหนัก แล้วประเทศควรหาทางออกอย่างไร!
นี่คือโจทย์ที่ ‘สยามคูโบต้า’ ตกผลึกและชี้ให้เห็นว่า แม้นวัตกรรมจะเข้ามาช่วยเรื่องการขาดแคลนแรงงาน แต่เกษตรกรกลุ่มไหนถึงจะเหมาะเพื่อให้ได้ทั้งประสิทธิภาพ และคุ้มกับการลงทุน
นันทภรณ์ อังศุกุลธร Corporate Strategy Division Manager บริษัท สยามคูโบต้าคอร์ปอเรชั่น จำกัด ชูแนวคิดผ่านการบรรยายหัวข้อ “เกษตรแห่งอนาคตสู่ความยั่งยืน” ภายในงาน Thailand Agri Future 2027: The Big Reset ภายใต้แนวคิด “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต” จัดโดย POST TODAY เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ กรุงเทพฯ ราชประสงค์
โดยชี้ว่าเกษตรกรกลุ่มกลางที่ถือครองพื้นที่ 20–100 ไร่ ซึ่งมีสัดส่วนประมาณ 15% ของเกษตรกรไทยทั้งหมด คือกลุ่มที่ควรจะโฟกัส และสามารถเป็นผู้ให้บริการทางการเกษตรยุคใหม่ เพื่อรับมือปัญหาแรงงานภาคเกษตรสูงวัยและมีจำนวนลดลง พร้อมช่วยให้เกษตรกรรายย่อยซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ของภาคเกษตรเข้าถึงเครื่องจักรและเทคโนโลยีสมัยใหม่ โดยไม่จำเป็นต้องลงทุนซื้อเครื่องจักรเองทั้งหมด ตลอดจนสร้างโอกาสทางธุรกิจและรายได้ใหม่ในชนบท
เกษตรไทยเผชิญโจทย์ใหญ่ ผลิตภาพต่ำกว่าเวียดนามเกือบครึ่ง
ข้อมูลที่สยามคูโบต้านำเสนอระบุว่า แม้ประเทศไทยจะเป็นหนึ่งในประเทศผู้ส่งออกข้าวรายสำคัญของโลก แต่ยังมีช่องว่างในการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต เมื่อเปรียบเทียบกับเวียดนาม ซึ่งเป็นประเทศคู่แข่งสำคัญในตลาดข้าวโลก
ปัจจุบันไทยมีผลผลิตข้าวเฉลี่ยประมาณ 318 กิโลกรัมต่อไร่ ขณะที่เวียดนามอยู่ที่ 610 กิโลกรัมต่อไร่ หรือสูงกว่าไทยเกือบ 2 เท่า
ขณะเดียวกัน พื้นที่เกษตรที่มีระบบชลประทานของไทยอยู่ที่ประมาณ 24% เทียบกับเวียดนามที่ประมาณ 46%
นอกจากนี้ ภาคเกษตรไทยยังมีแรงงานคิดเป็นประมาณ 30% ของแรงงานทั้งหมด แต่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจคิดเป็นเพียง 8–9% ของ GDP ขณะที่เกษตรกรมีอายุเฉลี่ยประมาณ 62 ปี และกำลังเผชิญแนวโน้มแรงงานลดลงอย่างต่อเนื่อง
ปัจจัยเหล่านี้สะท้อนว่า การเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของภาคเกษตรไทยไม่อาจพึ่งพาการเพิ่มพื้นที่เพาะปลูกเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องยกระดับผลิตภาพ ลดต้นทุน และปรับโครงสร้างการใช้เทคโนโลยีให้เหมาะสมกับเกษตรกร
ชูเกษตรกรกลุ่มกลาง 15% เป็นกำลังหลักช่วยรายย่อย
นันทภรณ์ อธิบายว่า สยามคูโบต้าได้แบ่งเกษตรกรไทยออกเป็น 3 กลุ่มตามขนาดพื้นที่ถือครอง เพื่อกำหนดแนวทางส่งเสริมนวัตกรรมและเทคโนโลยีที่แตกต่างกัน ได้แก่
กลุ่มแรก เกษตรกรรายย่อย ที่ถือครองพื้นที่ไม่เกิน 20 ไร่ คิดเป็นประมาณ 80% ของเกษตรกรทั้งหมด เป็นกลุ่มที่มีข้อจำกัดในการลงทุนเครื่องจักรขนาดใหญ่ จึงควรส่งเสริมการรวมกลุ่มเพื่อให้สามารถใช้เทคโนโลยีร่วมกันได้อย่างคุ้มค่า
กลุ่มที่สอง เกษตรกรขนาดกลาง ที่ถือครองพื้นที่ 20–100 ไร่ คิดเป็นประมาณ 15% เป็นกลุ่มที่สยามคูโบต้ามองว่ามีบทบาทสำคัญต่ออนาคตภาคเกษตร เพราะนอกจากทำเกษตรในพื้นที่ของตนเองแล้ว ยังสามารถพัฒนาเป็นผู้ให้บริการทางการเกษตร (Agricultural Service Provider: ASP) รับจ้างใช้เครื่องจักรและเทคโนโลยีให้เกษตรกรรายอื่นได้
กลุ่มที่สาม เกษตรกรรายใหญ่ ที่ถือครองพื้นที่มากกว่า 100 ไร่ คิดเป็นประมาณ 5% เป็นกลุ่มที่มีเงินทุนและศักยภาพในการลงทุนเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น ระบบนำทางด้วยดาวเทียมและเกษตรแม่นยำ
“ASP นี่แหละในอนาคตจะมาช่วยเกษตรกรกลุ่มล่างในแง่ของการทำเกษตร เพราะว่าเกษตรกรในบ้านเราอายุเฉลี่ยประมาณ 60 ปี แล้วก็มีจำนวนน้อยลงเรื่อย ๆ อนาคตก็ต้องอาศัย ASP หรือกลุ่มกลางนี่แหละค่ะ มาช่วยกลุ่มล่าง” นันทภรณ์ กล่าว
แนวคิดดังกล่าวมุ่งสร้างระบบบริการทางการเกษตรที่ช่วยให้เกษตรกรรายย่อยสามารถเข้าถึงเครื่องจักรสมัยใหม่ โดยไม่จำเป็นต้องลงทุนซื้อเครื่องจักรทั้งหมดด้วยตนเอง ขณะที่เกษตรกรกลุ่มกลางสามารถสร้างรายได้เพิ่มเติมจากการให้บริการ
ตัวอย่างเทคโนโลยีที่เหมาะกับกลุ่มนี้ ได้แก่ โดรนการเกษตร เครื่องจักรขนาดใหญ่ และเครื่องปรับระดับพื้นที่ด้วยระบบดาวเทียม (GPS Land Leveler) ซึ่งช่วยเตรียมพื้นที่เพาะปลูกให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น แต่มีต้นทุนการลงทุนที่อาจไม่คุ้มค่าสำหรับเกษตรกรรายย่อยหากซื้อมาใช้งานเพียงในพื้นที่ของตนเอง
ไม่ใช่แค่สอนใช้เครื่องจักร แต่ต้องสร้างธุรกิจให้เติบโต
นันทภรณ์ กล่าวว่า การพัฒนาผู้ให้บริการทางการเกษตรจำเป็นต้องดำเนินการอย่างน้อย 3 ด้าน ได้แก่
1. การพัฒนาความรู้ด้านการใช้และบำรุงรักษาเครื่องจักร
2. การถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีการผลิต
3. การเสริมทักษะด้านการบริหารธุรกิจ
สำหรับด้านเทคโนโลยี สยามคูโบต้ามีคูโบต้าฟาร์ม จังหวัดชลบุรี เป็นพื้นที่ศึกษาและพัฒนาแนวทางการทำเกษตรสำหรับพืชหลายชนิด เช่น ข้าว มันสำปะหลัง ปาล์มน้ำมัน และข้าวโพด เพื่อนำองค์ความรู้และแนวทางการผลิตไปถ่ายทอดให้เกษตรกร รวมถึงกลุ่มผู้ให้บริการทางการเกษตร
อย่างไรก็ตาม นันทภรณ์เน้นย้ำว่า ความรู้ด้านการทำธุรกิจมีความสำคัญไม่แพ้การใช้เครื่องจักร เนื่องจากการสร้างความสำเร็จทางเศรษฐกิจให้ครอบครัวเกษตรกรจะเป็นแรงจูงใจสำคัญในการดึงคนรุ่นใหม่กลับเข้าสู่ภาคเกษตร
“เราไปคุยกับเด็กที่เป็นลูกหลานเกษตรกรเยอะมากเลย ปรากฏว่าลูกหลานเกษตรกร ถ้าเกิดจะให้เขาเนี่ยกลับเข้ามาทำเกษตร เขาจะทำถ้าคุณพ่อคุณแม่ทำเกษตรแล้วประสบความสำเร็จ แต่ถ้าคุณพ่อคุณแม่ไม่สำเร็จ ทุกคนไม่ทำ ทุกคนจะเข้าเมืองไปทำงานอย่างอื่นหมด”
นันทภรณ์กล่าวต่อว่า ภาคเกษตรจึงจำเป็นต้องสร้างตัวอย่างความสำเร็จให้คนรุ่นใหม่เห็นว่า การทำเกษตรสามารถพัฒนาเป็นธุรกิจที่สร้างรายได้และมีอนาคตได้ โดยการส่งเสริมความรู้ด้านธุรกิจให้ผู้ให้บริการทางการเกษตรเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญ
ดัน AI–เกษตรแม่นยำ ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต ลดการเผา
สำหรับทิศทางเทคโนโลยี นันทภรณ์ กล่าวว่า ประเทศไทยเริ่มมีการใช้เครื่องจักรอัจฉริยะหลายประเภทแล้ว ทั้งโดรนการเกษตร ระบบนำทางอัตโนมัติด้วยดาวเทียม (Auto Steering) เครื่องปรับระดับพื้นที่ด้วย GPS และระบบ Telematics ที่สามารถเก็บข้อมูลการทำงานของเครื่องจักรเพื่อนำมาวิเคราะห์
แต่สิ่งที่ยังเป็นข้อจำกัดคือการใช้ซอฟต์แวร์และข้อมูลในการบริหารจัดการการผลิต ซึ่งเกษตรกรไทยยังมีการใช้งานไม่มากนัก
เธอยกตัวอย่างแพลตฟอร์ม KSAS ของคูโบต้าในประเทศญี่ปุ่น ซึ่งสามารถทำงานร่วมกับเครื่องจักรเกษตรเพื่อเก็บข้อมูลผลผลิตในแต่ละส่วนของแปลง รวมถึงข้อมูลคุณภาพข้าว แล้วนำมาเปรียบเทียบกับปัจจัยการผลิต เช่น ปริมาณปุ๋ย ลักษณะดิน และการให้น้ำ เพื่อช่วยเกษตรกรปรับปรุงการผลิตในรอบต่อไป
“ข้อมูลที่ใช้เนี่ย เราจะต้องสอนเกษตรกรในแง่ของการเอาข้อมูลมาวิเคราะห์ แล้วก็เอาไปปรับปรุงด้วยภาพการใช้งาน การทำงานในรอบต่อไป”
ในส่วนของแผนพัฒนาในอนาคต สยามคูโบต้ากำลังพิจารณานำ AI มาช่วยให้เกษตรกรเข้าถึงข้อมูลจากแอปพลิเคชันได้ง่ายขึ้น โดยสามารถสั่งให้ AI ค้นหาและสรุปข้อมูลที่ต้องการ แทนการใช้งานแอปพลิเคชันที่มีขั้นตอนซับซ้อน
นอกจากนี้ ยังมีแนวคิดพัฒนาระบบคาดการณ์ผลผลิต (Yield Forecasting) และปฏิทินการเพาะปลูกแบบปรับเปลี่ยนได้ (Dynamic Crop Calendar) ซึ่งสามารถแนะนำกิจกรรมการเพาะปลูกตามข้อมูลการทำงานและสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไป
ขณะที่คูโบต้าในญี่ปุ่นมีการพัฒนาเทคโนโลยีเครื่องจักรพลังงานทางเลือกและเครื่องจักรไร้คนขับ โดยบางส่วนเริ่มจำหน่ายเชิงพาณิชย์แล้วในญี่ปุ่น และบางส่วนยังอยู่ระหว่างการวิจัย
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือการใช้เครื่องจักรเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะปัญหาการเผาวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ซึ่งเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดฝุ่น PM2.5
นันทภรณ์ยกตัวอย่างการจัดการไร่อ้อย ซึ่งมีปัญหาการเผาใบอ้อยก่อนเก็บเกี่ยว เนื่องจากใบอ้อยมีความคมและเป็นอุปสรรคต่อการใช้แรงงานคน ปัจจุบันมีเครื่องจักรที่ช่วยจัดการได้หลายขั้นตอน ทั้งเครื่องสางใบอ้อย รถตัดอ้อย และเครื่องอัดใบอ้อย ซึ่งช่วยลดความจำเป็นในการเผา และยังเปิดโอกาสให้นำวัสดุเหลือใช้ไปสร้างมูลค่าเพิ่ม
ย้ำเกษตรไทยต้องปรับใหม่ ไม่ใช่ใช้เทคโนโลยีเดียวกับทุกคน
นันทภรณ์ กล่าวสรุปว่า การสร้างความมั่งคั่งให้ภาคเกษตรไทยจำเป็นต้องเริ่มจากการทบทวนและแบ่งกลุ่มเกษตรกรให้ถูกต้อง จากนั้นจึงนำนวัตกรรมที่เหมาะสมเข้าไปส่งเสริม เพื่อให้เกิดการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและพัฒนาสินค้าเกษตรที่มีมูลค่าสูงขึ้น
“เราต้องมีการรีเซ็ตนะคะ พิจารณากลุ่มเกษตรกรให้ถูกต้องก่อน แบ่งให้ถูกต้อง ไม่ใช่ว่า One fit for All จากนั้นจึงพัฒนาด้วยนวัตกรรมการเกษตรเข้าไปแต่ละกลุ่มให้เหมาะสม”
ทั้งนี้ ตัวแทนจากบริษัทสยามคูโบต้า มองว่าการเปลี่ยนผ่านภาคเกษตรไทยไม่สามารถขับเคลื่อนโดยภาคเอกชนหรือภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว แต่จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อสร้างระบบการผลิตที่มีประสิทธิภาพ เพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจให้เกษตรกร และยกระดับความสามารถในการแข่งขันของสินค้าเกษตรไทยอย่างยั่งยืน







