ปักหมุดจุดขยะอันตรายสระบุรี เปิดแผนที่กากอุตสาหกรรม จากโรงงานรับกำจัดถึงพื้นที่เสี่ยงมลพิษ

ไม่เพียงจังหวัดปราจีนบุรีที่กำลังเผชิญภาวะวิกฤตจากแหล่งน้ำปนเปื้อนขั้นวิกฤติ จังหวัดที่เต็มไปด้วยโรงงานอุตสาหกรรมอย่างสระบุรีก็กำลังเผชิญคำถามสำคัญเกี่ยวกับการจัดการกากอุตสาหกรรมไม่ต่างกัน

 

หลังพบทั้งปัญหาน้ำเสีย สารปนเปื้อนในแหล่งน้ำ การจัดการน้ำชะจากหลุมฝังกลบ และกรณีลักลอบนำกากอุตสาหกรรมไปทิ้งนอกพื้นที่โรงงาน ตามที่ PostToday Smart City ได้เกาะติดและรายงานไปก่อนหน้านี้ ด้วยหลักฐานเชิงประจักษ์จากแหล่งข้อมูลที่สามารถตรวจสอบได้ ทั้งข้อมูลจากรายงานการตรวจสอบของกรมทรัพยากรน้ำบาดาลตามรายงานข่าวก่อนหน้านี้

 

ขณะที่ข้อมูลกรมโรงงานอุตสาหกรรมเองก็ระบุว่า สระบุรีมีโรงงานประเภท 105 และ 106 รวมกันถึง 125 แห่ง ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนบทบาทของจังหวัดในฐานะแหล่งรองรับการจัดการของเสียภาคอุตสาหกรรม

 

แต่ขณะเดียวกันก็ทำให้เกิดคำถามว่า โรงงานเหล่านี้ตั้งอยู่ตรงไหน กากอุตสาหกรรมจากจังหวัดอื่นถูกส่งเข้ามาที่ใด และพื้นที่ใดกำลังเผชิญความเสี่ยงจากมลพิษที่ต้องเฝ้าระวัง

 

PostToday Smart City ชวนปักหมุดสถานประกอบการ จุดตรวจพบสารปนเปื้อน และพื้นที่พบกากอุตสาหกรรม เพื่อให้เห็นภาพปัญหาการจัดการของเสียของจังหวัดสระบุรีอย่างเป็นระบบ

 

 

125 โรงงานขยะ สระบุรีอยู่ตรงไหนบ้าง?

ข้อมูลกรมโรงงานอุตสาหกรรม ณ วันที่ 1 กันยายน 2569 ระบุว่า จังหวัดสระบุรีมีโรงงานประเภท 105 และ 106 รวมกัน 125 แห่ง อยู่ในกลุ่ม 9 จังหวัดที่มีโรงงานสองประเภทนี้มากที่สุดของประเทศ ตามข้อมูลที่ PostToday Smart City เคยรายงานเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 (อ่านรายละเอียด: สระบุรีโรงงานขยะ 125 แห่ง! เปิดปม E-Waste ขยะพิษไปจบที่ไหน ใครคุม?)

 

โรงงานทั้งสองประเภทมีบทบาทต่างกัน โดยโรงงานประเภท 105 คือสถานประกอบการที่เกี่ยวข้องกับการคัดแยกหรือฝังกลบสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว

 

ส่วนประเภท 106 คือโรงงานที่นำผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ไม่ใช้แล้วหรือของเสียจากโรงงานกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ ผ่านกรรมวิธีทางอุตสาหกรรม เช่น การรีไซเคิลและการแปรรูปเป็นวัตถุดิบใหม่

 

อย่างไรก็ตาม โรงงานทั้งสองประเภทไม่ได้หมายความว่าเป็นโรงงานกำจัดขยะอันตรายทั้งหมด เพราะการรับจัดการของเสียแต่ละประเภทต้องเป็นไปตามเงื่อนไขใบอนุญาตและข้อกำหนดทางกฎหมาย การระบุว่าโรงงานใดรับกากอันตรายหรือไม่จึงต้องตรวจสอบรายละเอียดใบอนุญาตเป็นรายแห่ง

 

สิ่งที่น่าสนใจคือ ตัวเลข 125 แห่งเป็นยอดรวมระดับจังหวัด ยังไม่มีข้อมูลแจกแจงที่เพียงพอให้สรุปได้ว่าอำเภอใดมีโรงงานมากที่สุด หรือมีโรงงานที่รับกำจัดกากอันตรายจำนวนเท่าใด การทำแผนที่โรงงานทั้งหมดจึงจำเป็นต้องใช้ทะเบียนโรงงานพร้อมพิกัดจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม ไม่ใช่การประมาณจากจำนวนโรงงานในแต่ละพื้นที่

 

ฐานข้อมูลที่สามารถใช้ต่อยอดได้คือชุดข้อมูลพิกัดโรงงานอุตสาหกรรมในจังหวัดสระบุรีของระบบบัญชีข้อมูลจังหวัดสระบุรี ซึ่งเปิดเผยข้อมูลสำหรับนำไปใช้จัดทำแผนที่เชิงพื้นที่ได้

 

 

เปิดหมุดโรงงานจัดการกากอุตสาหกรรมที่ถูกจับตา

หนึ่งในสถานประกอบการที่อยู่ในความสนใจของสังคมคือ บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG ซึ่งตั้งอยู่ในตำบลห้วยแห้ง อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี เป็นผู้ประกอบธุรกิจรับขน บำบัด รีไซเคิล และกำจัดกากอุตสาหกรรมทั้งที่เป็นอันตรายและไม่เป็นอันตราย

 

สถานประกอบการแห่งนี้มีบทบาทสำคัญในระบบจัดการกากอุตสาหกรรมของประเทศ เนื่องจากรองรับของเสียจากภาคการผลิตและอุตสาหกรรมหลายประเภท โดยมีพื้นที่จัดการกากและระบบหลุมฝังกลบภายในโรงงาน

 

อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2569 กรมโรงงานอุตสาหกรรมได้ลงพื้นที่ติดประกาศคำสั่งตามมาตรา 39 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 ให้บริษัทหยุดประกอบกิจการเฉพาะส่วนหลุมฝังกลบของเสียอันตราย

 

หลังตรวจพบปัญหาการจัดการน้ำชะจากหลุมฝังกลบของเสียอันตรายและไม่อันตราย รวมถึงระบบระบายน้ำภายในพื้นที่ โดยกำหนดให้ปรับปรุงแก้ไขให้แล้วเสร็จภายในวันที่ 30 กันยายน 2569

 

ต่อมาในการประชุมติดตามของคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษากลั่นกรองเรื่องร้องเรียนและสภาพปัญหาด้านอุตสาหกรรม เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 กรมโรงงานอุตสาหกรรมรายงานว่าบริษัทยังดำเนินการแก้ไขข้อบกพร่องตามคำสั่งไม่ครบถ้วน และส่งเอกสารตามที่เจ้าหน้าที่เรียกให้จัดส่งเพียง 4 รายการ จากทั้งหมด 10 รายการ แม้ได้รับการขยายเวลาแล้ว 2 ครั้ง

 

 

อีกประเด็นหนึ่งคือกรมทรัพยากรน้ำบาดาลรายงานการตรวจพบสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) หลายชนิดในบ่อน้ำบาดาลภายในโรงงานที่ระดับความลึก 111 เมตร ซึ่งเป็นข้อบ่งชี้ว่า น้ำบาดาลได้รับผลกระทบจากสารเคมีที่ไม่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ แต่ยังไม่สามารถระบุแหล่งกำเนิดได้อย่างชัดเจน เนื่องจากยังไม่สามารถเข้าเก็บตัวอย่างจากบ่อสังเกตการณ์ภายในโรงงานได้

 

กรณีนี้จึงยังต้องติดตามทั้งการแก้ไขข้อบกพร่องของโรงงาน การตรวจสอบคุณภาพน้ำบาดาล และการพิสูจน์แหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน โดยไม่ควรสรุปว่าการตรวจพบสารดังกล่าวเป็นหลักฐานยืนยันว่าบริษัทเป็นต้นเหตุของมลพิษในแหล่งน้ำสาธารณะ

 

 

อีกแห่งที่ถูกตรวจสอบคือ บริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอเมืองสระบุรี ประกอบกิจการเกี่ยวกับการคัดแยกวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว โดยกรมโรงงานอุตสาหกรรมมีคำสั่งให้หยุดประกอบกิจการโรงงานทั้งหมดเมื่อเดือนกรกฎาคม 2569 หลังตรวจพบการติดตั้งเครื่องจักรเพิ่มเติมเกินกว่าที่ได้รับอนุญาต การขยายพื้นที่ประกอบกิจการ การฝังกลบวัสดุหลังคัดแยก และการระบายน้ำชะออกนอกบริเวณโรงงาน

 

กรณีของทั้งสองบริษัทสะท้อนให้เห็นว่า การกำกับดูแลโรงงานจัดการของเสียต้องตรวจสอบมากกว่าใบอนุญาตประกอบกิจการ แต่ต้องติดตามการปฏิบัติงานจริง ระบบควบคุมมลพิษ การจัดการน้ำชะ และการกำจัดกากที่เหลือจากกระบวนการด้วย 

 

จากโรงงานสู่แหล่งน้ำ เปิดจุดตรวจพบโลหะหนักในสระบุรี

นอกจากการตรวจสอบโรงงานแล้ว อีกพื้นที่ที่ต้องจับตาคือแนวลำคลองและแหล่งน้ำที่อยู่ใกล้กลุ่มโรงงานอุตสาหกรรม โดยเฉพาะคลองหนองน้ำเขียว คลองเกตุ และคลองห้วยตะเข้ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่หน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมลงพื้นที่ตรวจสอบคุณภาพน้ำและตะกอนดินอย่างต่อเนื่อง

 

เมื่อวันที่ 7 มิถุนายน 2569 กรมควบคุมมลพิษลงพื้นที่เก็บตัวอย่างตะกอนดิน 13 จุด และน้ำผิวดิน 6 จุด เพื่อรวบรวมหลักฐานและตรวจสอบความเชื่อมโยงของแหล่งกำเนิดมลพิษ

 

ผลการตรวจวิเคราะห์ตะกอนดินที่กรมควบคุมมลพิษเปิดเผยเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2569 พบว่า หลายจุดในช่วงต้นและตอนกลางของคลองหนองน้ำเขียว รวมถึงบางจุดในคลองห้วยตะเข้ มีโลหะหนักเกินค่ามาตรฐานคุณภาพตะกอนดินในแหล่งน้ำผิวดิน

 

โดยสารที่ตรวจพบประกอบด้วย ตะกั่ว ทองแดง ปรอท นิกเกิล สารหนู แคดเมียม และสังกะสี (อ่านรายละเอียด: สระบุรีวิกฤต! เปิดผลตรวจน้ำพบโลหะหนัก–สารพิษลึก 100 เมตร จี้รัฐขุดต้นตอโรงงาน)

 

 

จุดตรวจที่น่าสนใจ ได้แก่ 

1. คลองหนองน้ำเขียว หมู่ 8 ตำบลห้วยแห้ง

เป็นพื้นที่ที่มีการเก็บตัวอย่างตะกอนดิน 3 จุด ครอบคลุมบริเวณต้นคลอง ช่วงท้ายกลุ่มโรงงานอุตสาหกรรม และท้ายโรงงานรีไซเคิล โดยผลตรวจพบโลหะหนักหลายชนิดเกินมาตรฐาน โดยเฉพาะบริเวณท้ายกลุ่มโรงงานและท้ายโรงงานรีไซเคิล

 

2. ร่องน้ำข้างทางรถไฟและคลองเกตุ หมู่ 8 ตำบลหนองปลาไหล

เป็นอีกแนวพื้นที่เก็บตัวอย่างตะกอนดิน 4 จุด ครอบคลุมร่องน้ำข้างทางรถไฟ ร่องน้ำริมรางก่อนเชื่อมกับคลองเกตุ และคลองเกตุก่อนรวมกับคลองหนองน้ำเขียว โดยมีการตรวจสอบทั้งลักษณะตะกอนและสารปนเปื้อน เพื่อใช้ประกอบการค้นหาเส้นทางการเคลื่อนที่ของมลพิษ

 

3. ฝายกุดนกเปล้า หมู่ 2 ตำบลกุดนกเปล้า

เป็นจุดตรวจที่อยู่ในพื้นที่อำเภอเมืองสระบุรี ซึ่งกรมควบคุมมลพิษเก็บตัวอย่างตะกอนดินและน้ำผิวดินเพื่อเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐาน โดยผลตรวจพบปัญหาโลหะหนักในพื้นที่ตรวจสอบบางรายการ

 

4. ฝายทุ่งสาริกาและฝายวัดโนนสภาราม

ทั้งสองแห่งเป็นจุดเก็บตัวอย่างเพิ่มเติมในพื้นที่ตำบลกุดนกเปล้า เพื่อใช้เปรียบเทียบคุณภาพตะกอนดินและน้ำในพื้นที่โดยรอบ

 

5. ห้วยตะเข้และฝายห้วยตะเข้ ข้างโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย

เป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญต่อการเฝ้าระวังผลกระทบต่อชุมชน โดยมีการเก็บตัวอย่างตะกอนดินและน้ำผิวดิน รวมถึงตรวจสอบสารปนเปื้อนที่อาจเกี่ยวข้องกับกิจกรรมอุตสาหกรรมในบริเวณใกล้เคียง

 

6. ประตูระบายน้ำคลองเพรียว

เป็นอีกจุดหนึ่งที่กรมควบคุมมลพิษนำมาใช้ตรวจสอบคุณภาพตะกอนดิน เพื่อประเมินสถานการณ์สิ่งแวดล้อมในระบบแหล่งน้ำของพื้นที่เมืองสระบุรี

 

ผลตรวจดังกล่าวมีความสำคัญในฐานะหลักฐานว่ามีปัญหาคุณภาพตะกอนดินในบางพื้นที่ แต่ยังไม่สามารถใช้ยืนยันได้ว่าโรงงานแห่งใดเป็นผู้ปล่อยสารปนเปื้อน จำเป็นต้องตรวจสอบทิศทางน้ำ เส้นทางการไหล การระบายน้ำจากโรงงาน และข้อมูลการดำเนินกิจการประกอบกัน

 

พบกากอุตสาหกรรม 5 ตัน ถูกทิ้งนอกโรงงานที่พุแค

นอกเหนือจากโรงงานรับจัดการกากอุตสาหกรรมและพื้นที่ตรวจพบสารปนเปื้อนแล้ว อีกจุดที่ต้องปักหมุดคือพื้นที่ตำบลพุแค อำเภอเฉลิมพระเกียรติ หลังสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีเข้าตรวจสอบกรณีลักลอบนำกากอุตสาหกรรมมาทิ้งโดยไม่ได้รับอนุญาต เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 (อ่านรายละเอียด: สระบุรีผงะอีก! พบกากอุตสาหกรรม 5 ตันถูกทิ้งเกลื่อน เศษชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้าปะปน)

 

 

เจ้าหน้าที่ตรวจพบกองสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วจำนวน 8 กอง บริเวณที่ดินโฉนดเลขที่ 9898 หมู่ 11 ตำบลพุแค ประเมินน้ำหนักรวมประมาณ 5 ตัน ประกอบด้วยตะกอนดินปนเศษพลาสติก 5 กอง และเศษพลาสติกปนชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้าอีก 3 กอง

 

ภายหลังการตรวจสอบ สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีได้เข้าแจ้งความร้องทุกข์กล่าวโทษต่อสถานีตำรวจภูธรหน้าพระลาน เพื่อให้ติดตามผู้กระทำผิดมาดำเนินคดี

 

กรณีนี้มีประเด็นที่ต้องตรวจสอบต่อ โดยเฉพาะแหล่งที่มาของกากอุตสาหกรรม ผู้ขนส่ง และผู้ที่นำของเสียมาทิ้ง เนื่องจากการพบเศษชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้าปะปนกับเศษพลาสติกยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่าของเสียทั้งหมดเป็นขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือของเสียอันตราย ต้องรอผลวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีและสารปนเปื้อนก่อน

 

 

การสืบย้อนกลับไปยังแหล่งกำเนิดจึงเป็นหัวใจสำคัญของการจัดการปัญหานี้ เพราะหากไม่สามารถระบุผู้ก่อกำเนิดและเส้นทางการขนส่งได้ การดำเนินคดีอาจจำกัดอยู่เพียงผู้ที่นำกากมาทิ้งในพื้นที่ โดยยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาที่ต้นทางได้ทั้งหมด

 

หนองแค–บ้านหมอ–เฉลิมพระเกียรติ ต้องจับตาโรงงานประเภท 105 และ 106

การตรวจสอบสถานประกอบการไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่แก่งคอยและเมืองสระบุรีเท่านั้น เพราะสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีมีการลงพื้นที่ตรวจโรงงานประเภท 105 และ 106 ในอำเภออื่นด้วย

 

เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 เจ้าหน้าที่ตรวจสอบสถานประกอบการ 4 แห่งในพื้นที่อำเภอบ้านหมอและอำเภอเฉลิมพระเกียรติ ได้แก่ บริษัท เอส ซี ไอ อีโค่ เซอร์วิสเซส จำกัด และบริษัท ปูนซิเมนต์ไทย (ท่าหลวง) จำกัด จำนวน 2 ทะเบียนโรงงาน ในตำบลบ้านครัว อำเภอบ้านหมอ รวมถึงบริษัท อีเอสจี เคมีคอลส์ จำกัด ในตำบลหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ

 

ต่อมาเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 เจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ตรวจสอบอีก 3 แห่งในอำเภอหนองแค ได้แก่ ห้างหุ้นส่วนจำกัด พอดีสระบุรี ในตำบลห้วยขมิ้น ห้างหุ้นส่วนจำกัด สมบูรณ์นฤโรจน์ ในตำบลบัวลอย และบริษัท เอ็นซีที ซัพพลาย จำกัด ในตำบลหนองแค

 

การลงพื้นที่ดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการกำกับดูแลโรงงานประเภท 105 และ 106 เพื่อให้การประกอบกิจการเป็นไปตามกฎหมายและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ การเข้าตรวจสอบไม่ได้หมายความว่าสถานประกอบการทุกแห่งมีการกระทำผิดหรือเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษ

 

ข้อมูลชุดนี้ทำให้เห็นว่าการทำแผนที่โรงงานจัดการกากอุตสาหกรรมของสระบุรีควรครอบคลุมทั้งจังหวัด ไม่ควรจำกัดเฉพาะกลุ่มโรงงานที่กำลังเป็นข่าว เพราะการประเมินความเสี่ยงจำเป็นต้องพิจารณาทั้งประเภทกิจการ ปริมาณกากที่รับจัดการ ความสามารถในการบำบัด ตำแหน่งที่ตั้ง และระยะห่างจากชุมชนหรือแหล่งน้ำ

 

 

คำถามสำคัญ กากอุตสาหกรรมจากจังหวัดอื่นเดินทางมาจบที่สระบุรีเท่าไร?

อีกประเด็นที่ยังต้องการคำตอบคือเส้นทางการเคลื่อนย้ายกากอุตสาหกรรมจากจังหวัดต้นทางมายังสถานที่รับกำจัดในสระบุรี โดยเฉพาะกรณีที่มีการติดตามเส้นทางกากอุตสาหกรรมจากจังหวัดราชบุรีมายังสระบุรี

 

การตรวจสอบไม่ควรหยุดอยู่เพียงการดูว่ารถขนส่งออกจากโรงงานต้นทางและเดินทางถึงสถานที่รับกำจัดหรือไม่ แต่ต้องตรวจสอบว่ากากที่ส่งออกมีปริมาณและประเภทตรงกับเอกสารกำกับหรือไม่ ผู้รับกำจัดได้รับอนุญาตให้จัดการกากประเภทนั้นหรือไม่ และหลังจากรับเข้าแล้วมีการบำบัด รีไซเคิล หรือกำจัดอย่างไร

 

ข้อมูลที่ควรนำมาเปรียบเทียบประกอบด้วยปริมาณกากที่เกิดขึ้นจากโรงงานต้นทาง ปริมาณที่แจ้งขนส่ง ปริมาณที่สถานประกอบการปลายทางรับเข้า และปริมาณที่ผ่านกระบวนการกำจัดจริง รวมถึงปริมาณกากตกค้างที่ต้องจัดเก็บภายในโรงงาน

 

กรมโรงงานอุตสาหกรรมมีระบบข้อมูลและระบบกำกับการเคลื่อนย้ายกากอุตสาหกรรม ซึ่งสามารถใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการตรวจสอบย้อนกลับได้ หากเปิดเผยข้อมูลในระดับที่ประชาชนและหน่วยงานท้องถิ่นสามารถเข้าถึงได้อย่างเหมาะสม

 

คำถามจึงไม่ได้มีเพียงว่าสระบุรีมีโรงงานจัดการของเสียกี่แห่ง แต่ต้องตอบให้ได้ด้วยว่าโรงงานเหล่านั้นรับกากจากที่ไหน ปริมาณเท่าไร และสามารถจัดการของเสียที่รับเข้ามาได้ครบถ้วนตามกฎหมายหรือไม่

 

จากแผนที่โรงงานสู่แผนที่ความเสี่ยง เมืองอุตสาหกรรมต้องเปิดข้อมูลให้ประชาชนตรวจสอบ

ข้อมูลทั้งหมดสะท้อนให้เห็นว่าปัญหากากอุตสาหกรรมในจังหวัดสระบุรีมีหลายมิติ ตั้งแต่โรงงานที่ได้รับอนุญาตให้จัดการของเสีย โรงงานที่ถูกสั่งหยุดประกอบกิจการ จุดลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม ไปจนถึงแหล่งน้ำที่ตรวจพบโลหะหนักเกินมาตรฐานบางรายการ

 

การทำแผนที่เพื่อให้ประชาชนเข้าใจสถานการณ์จึงควรแยกข้อมูลออกเป็น 3 ชั้น ได้แก่ ชั้นแรก แสดงที่ตั้งโรงงานประเภท 101, 105 และ 106 พร้อมประเภทใบอนุญาตและสถานะการประกอบกิจการ

 

ชั้นที่สอง แสดงจุดพบกากอุตสาหกรรมและพื้นที่ที่มีคำสั่งทางปกครองหรือข้อร้องเรียน และชั้นที่สาม แสดงจุดเก็บตัวอย่างสิ่งแวดล้อมพร้อมผลตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำ ตะกอนดิน และน้ำบาดาล

 

ข้อมูลเหล่านี้ควรเชื่อมโยงกับฐานข้อมูลพิกัดโรงงานของจังหวัดสระบุรี ทะเบียนโรงงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรม และผลตรวจของกรมควบคุมมลพิษ เพื่อให้เห็นความสัมพันธ์เชิงพื้นที่โดยไม่ด่วนสรุปว่าโรงงานที่อยู่ใกล้แหล่งน้ำเป็นต้นเหตุของการปนเปื้อน

 

ขณะเดียวกัน หน่วยงานรัฐควรเปิดเผยข้อมูลการรับและส่งกากอุตสาหกรรมในระดับที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ รวมถึงผลการตรวจโรงงานและสถานะการแก้ไขข้อบกพร่อง เพื่อให้ประชาชนสามารถติดตามการดำเนินงานได้อย่างต่อเนื่อง

 

เพราะท้ายที่สุดแล้ว ปัญหากากอุตสาหกรรมไม่ได้จบลงเมื่อรถขนของเสียเดินทางถึงโรงงานปลายทาง แต่ต้องจบเมื่อของเสียได้รับการจัดการอย่างถูกต้อง ไม่มีการลักลอบทิ้ง ไม่มีสารปนเปื้อนหลุดออกสู่สิ่งแวดล้อม และประชาชนที่อาศัยอยู่รอบพื้นที่อุตสาหกรรมสามารถมั่นใจได้ว่าระบบกำกับดูแลของรัฐทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ

 

สระบุรีจึงต้องการมากกว่าแผนที่โรงงาน แต่ต้องการแผนที่ที่บอกได้ว่ากากอุตสาหกรรมมาจากไหน ไปอยู่ที่ใด ใครรับผิดชอบ และมีระบบตรวจสอบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและประชาชนอย่างไร

 

จับตารัฐยกระดับปราบขยะพิษทั่วประเทศ ตรวจโรงงานแล้ว 752 แห่ง จ่อคุมเศษโลหะ

 

นอกเหนือจากการตรวจสอบปัญหากากอุตสาหกรรมในจังหวัดสระบุรี รัฐบาลยังเดินหน้ายกระดับมาตรการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายในระดับประเทศ โดยเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 นางสาวลลิดา เพริศวิวัฒนา รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยผลการประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ครั้งที่ 1/2569

 

ซึ่งมีนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นประธาน ที่ประชุมเห็นชอบแนวทางดำเนินงาน 3 ด้าน ได้แก่ การตรวจสอบและปราบปราม การควบคุมการนำเข้า–ส่งออก และการปรับปรุงกฎหมาย เพื่อปิดช่องโหว่ตั้งแต่การนำเข้าของเสีย การประกอบกิจการโรงงาน ไปจนถึงการลักลอบทิ้งและกำจัดกากอุตสาหกรรม

 

ข้อมูลที่น่าสนใจคือ กระทรวงอุตสาหกรรมจัดชุดปฏิบัติการร่วมระหว่างกรมโรงงานอุตสาหกรรมและสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด 50 ทีม ลงพื้นที่ตรวจสอบโรงงานประเภท 105 และ 106 แล้ว 752 แห่ง จากฐานทะเบียนเป้าหมาย 3,049 แห่ง

 

พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัติโรงงาน 375 แห่ง และออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง โดยส่วนใหญ่เป็นคำสั่งให้ปรับปรุงแก้ไขตามข้อบกพร่องที่ตรวจพบ นอกจากนี้ มีคำสั่งปิดโรงงานเพื่อปรับปรุง 8 แห่ง และเพิกถอนใบอนุญาตโรงงานแล้ว 1 แห่ง ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าการตรวจสอบยังอยู่ระหว่างดำเนินการ และไม่ควรตีความว่าโรงงานที่ถูกตรวจพบข้อบกพร่องทั้งหมดถูกสั่งปิดกิจการแล้ว

 

ด้านกรมศุลกากรรายงานว่า ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม–9 พฤศจิกายน 2569 สามารถสกัดกั้นการนำเข้าผิดกฎหมายได้ 89 ตู้คอนเทนเนอร์ น้ำหนักรวมประมาณ 1.9 ล้านกิโลกรัม โดยเน้นตรวจสอบการสำแดงสินค้าเท็จ การลักลอบนำขยะอิเล็กทรอนิกส์ปะปนมากับเศษโลหะ และการเปลี่ยนพิกัดสินค้าเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ

 

ขณะเดียวกัน ที่ประชุมเตรียมจัดทำมาตรการควบคุมการนำเข้าเศษเหล็ก เศษอะลูมิเนียม และเศษทองแดง โดยพิจารณากำหนดเกณฑ์สิ่งปนเปื้อน เอกสารรับรองจากประเทศต้นทาง คุณสมบัติผู้นำเข้า และระบบตรวจสอบร่วมระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

 

พร้อมศึกษาข้อเสนอห้ามส่งออกเศษโลหะบางประเภท มาตรการดังกล่าวตั้งเป้าจัดทำรายละเอียดเสนอคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องภายในสัปดาห์ที่ 4 ของเดือนพฤศจิกายน ก่อนเสนอคณะรัฐมนตรีตามขั้นตอน โดยตั้งเป้าภายในเดือนธันวาคม 2569

 

อีกประเด็นหนึ่งคือ ข้อมูลสะสมระหว่างปี 2568–2569 พบจุดลักลอบทิ้งและฝังกลบกากอุตสาหกรรม รวมถึงขยะอิเล็กทรอนิกส์ ในจังหวัดระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา และปราจีนบุรี มากกว่า 40 จุด มีของเสียสะสมกว่า 100,000 ตัน

 

ข้อมูลนี้เป็นภาพรวมของพื้นที่ภาคตะวันออก ไม่ใช่ตัวเลขของจังหวัดสระบุรี แต่สะท้อนว่าปัญหาการจัดการของเสียไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะโรงงานที่มีใบอนุญาตเท่านั้น รัฐบาลจึงกำหนดให้ขยายการตรวจสอบไปถึงโรงงานเถื่อนและสถานประกอบการนอกระบบทะเบียนด้วย

 

สำหรับกรณีสระบุรี ประเด็นที่ต้องติดตามต่อไปจึงไม่ใช่เพียงผลตรวจคุณภาพน้ำหรือการดำเนินการกับโรงงานรายแห่ง

 

แต่รวมถึงการตรวจสอบเส้นทางกากอุตสาหกรรมตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง การเปิดเผยผลการตรวจสอบและการบังคับใช้กฎหมาย ตลอดจนการควบคุมการนำเข้าและเคลื่อนย้ายของเสียที่อาจกลายเป็นภาระต่อพื้นที่ปลายทางในระยะยาว..

 

ที่มา: 

• PostToday: สระบุรีโรงงานขยะ 125 แห่ง
• กรมโรงงานอุตสาหกรรม: คำสั่งหยุดโรงงาน BWG และ TNC
• Thai PBS: ผลตรวจโลหะหนักในตะกอนดิน 13 จุด
• สำนักงานประชาสัมพันธ์เขต 8: รายละเอียดจุดเก็บตัวอย่าง 13 จุด
• พบกากอุตสาหกรรม 5 ตันในตำบลพุแค
• ฐานข้อมูลพิกัดโรงงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรี
• สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด: ตรวจโรงงาน 5 พฤศจิกายน 2569