สระบุรีโรงงานขยะ 125 แห่ง! เปิดปม E-Waste ขยะพิษไปจบที่ไหน ใครคุม?

สระบุรีมีโรงงานขยะ 125 แห่ง จับตาพื้นที่อุตสาหกรรม เสี่ยงกระทบชุมชน

 

เมื่อโรงงานคัดแยก ฝังกลบ และรีไซเคิลกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง ระบบติดตามของเสียและการเฝ้าระวังผลกระทบต่อชุมชนมีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่ โพสต์ทูเดย์ Smart City ชวนตั้งคำถาม-หาคำตอบ

 

จังหวัดสระบุรีเป็นหนึ่งในพื้นที่อุตสาหกรรมสำคัญของประเทศ และยังเป็นจังหวัดที่มีโรงงานเกี่ยวข้องกับการจัดการของเสียจำนวนมาก

 

ข้อมูลกรมโรงงานอุตสาหกรรม ณ วันที่ 1 กันยายน 2569 ระบุว่า สระบุรีมีโรงงานประเภท 105 และ 106 รวมกัน 125 แห่ง ติดอันดับ 9 ของจังหวัดที่มีโรงงานสองประเภทนี้มากที่สุดในประเทศ

 

 

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนบทบาทของสระบุรีในห่วงโซ่การจัดการของเสียภาคอุตสาหกรรม แต่ในอีกด้านหนึ่งก็ทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า โรงงานเหล่านี้ตั้งอยู่กระจุกตัวในอำเภอใด และมีระบบกำกับดูแลการคัดแยก บำบัด และกำจัดของเสียที่รัดกุมเพียงใด โดยเฉพาะเมื่อพื้นที่อุตสาหกรรมอยู่ร่วมกับชุมชนและพื้นที่เกษตรกรรม

 

รู้จักโรงงานประเภท 105 และ 106 ต่างกันอย่างไร

โรงงานประเภท 105 คือ โรงงานประกอบกิจการเกี่ยวกับการคัดแยกหรือฝังกลบสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว โดยมีกระบวนการคัดแยกวัสดุที่ยังสามารถนำกลับไปใช้ประโยชน์ และจัดการส่วนที่ไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

 

ส่วนโรงงานประเภท 106 คือ โรงงานประกอบกิจการเกี่ยวกับการนำผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ไม่ใช้แล้วหรือของเสียจากโรงงานกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ ผ่านกรรมวิธีทางอุตสาหกรรม หรือที่เรียกกันทั่วไปว่าโรงงานรีไซเคิล

 

ทั้งสองประเภทมีบทบาทสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) เพราะช่วยลดปริมาณวัสดุเหลือทิ้งและนำทรัพยากรกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต อย่างไรก็ตาม การมีใบอนุญาตประกอบกิจการไม่ได้หมายความว่าโรงงานจะปลอดจากความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมโดยอัตโนมัติ การดำเนินงานต้องเป็นไปตามเงื่อนไขใบอนุญาต มาตรฐานการจัดการของเสีย และข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง

 

 

สระบุรีมี 125 โรงงาน (ธุรกิจจากของเสียและขยะ)  แต่ต้องจับตาการกระจุกตัวระดับอำเภอ

ข้อมูล ณ วันที่ 1 กันยายน 2569 ระบุว่า สระบุรีมีโรงงานประเภท 105 และ 106 รวม 125 แห่ง อยู่ในกลุ่ม 9 จังหวัดที่มีโรงงานสองประเภทนี้มากที่สุด โดยมีจำนวนรองจากชลบุรี สมุทรปราการ สมุทรสาคร ฉะเชิงเทรา ระยอง ปทุมธานี ปราจีนบุรี และพระนครศรีอยุธยา

 

อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 125 แห่งเป็นยอดรวมระดับจังหวัด ยังไม่ใช่ข้อมูลที่แสดงว่าอำเภอใดมีโรงงานมากที่สุด การระบุอันดับรายอำเภอจำเป็นต้องตรวจสอบฐานข้อมูลทะเบียนโรงงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรม โดยแยกประเภท 105 และ 106 พร้อมตรวจสอบสถานะการประกอบกิจการ ณ วันเดียวกัน

 

ประเด็นนี้มีความสำคัญ เพราะการรู้เพียงจำนวนโรงงานทั้งจังหวัดอาจไม่เพียงพอต่อการประเมินความเสี่ยง หากโรงงานหลายแห่งตั้งอยู่ในพื้นที่เดียวกัน หรืออยู่ใกล้แหล่งน้ำ ชุมชน และพื้นที่เกษตรกรรม ย่อมต้องมีข้อมูลประกอบการประเมินผลกระทบในระดับพื้นที่อย่างละเอียด

 

นอกจากนี้ ข้อมูลการตรวจสอบของสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ยังแสดงให้เห็นว่า หน่วยงานลงพื้นที่ตรวจโรงงานประเภท 105 และ 106 ในอำเภอหนองแค จำนวน 3 แห่ง ได้แก่

 

• ห้างหุ้นส่วนจำกัด พอดีสระบุรี ตำบลห้วยขมิ้น
• ห้างหุ้นส่วนจำกัด สมบูรณ์นฤโรจน์ ตำบลบัวลอย
• บริษัท เอ็นซีที ซัพพลาย จำกัด ตำบลหนองแค

 

ทั้งนี้ การตรวจสอบ 3 แห่งดังกล่าวเป็นข้อมูลการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ ไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าอำเภอหนองแคมีโรงงานประเภท 105 และ 106 มากที่สุดในจังหวัด

 

 

บทเรียนจากโรงงานจัดการของเสียที่ถูกสั่งหยุดกิจการ

ความสำคัญของการกำกับดูแลโรงงานจัดการของเสียในสระบุรีปรากฏชัดขึ้นจากกรณีที่กรมโรงงานอุตสาหกรรมเข้าตรวจสอบสถานประกอบการในพื้นที่ตำบลปากข้าวสาร อำเภอเมืองสระบุรี เมื่อวันที่ 4–5 มิถุนายน 2569 หลังประชาชนร้องเรียนปัญหาความเดือดร้อนบริเวณห้วยตะเข้

 

การตรวจสอบร่วมกับกรมควบคุมมลพิษ สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรี และสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 มีการเก็บตัวอย่างน้ำเสียและน้ำใต้ดินจากสถานประกอบการ 3 แห่ง ก่อนพบประเด็นปัญหาในโรงงาน 2 แห่ง

 

กรณีแรก บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) พบปัญหาการจัดการน้ำชะจากหลุมฝังกลบของเสียอันตรายและไม่อันตราย รวมถึงระบบระบายน้ำภายในพื้นที่ กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงสั่งหยุดประกอบกิจการเฉพาะส่วนหลุมฝังกลบของเสียอันตราย

 

กรณีที่สอง บริษัท ที.เอ็น.ซี รีไซเคิล จำกัด ซึ่งได้รับอนุญาตให้คัดแยกวัสดุที่ไม่ใช้แล้วที่ไม่เป็นของเสียอันตราย ถูกตรวจพบพฤติกรรมเข้าข่ายขยายโรงงานโดยไม่ได้รับอนุญาต ติดตั้งเครื่องจักรเพิ่มเติมเกินกว่าที่ได้รับอนุญาต ลักลอบฝังกลบวัสดุหลังการคัดแยก และระบายน้ำชะออกนอกบริเวณโรงงาน กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงสั่งหยุดประกอบกิจการโรงงานทั้งหมดเพื่อปรับปรุงแก้ไข

 

 

กรณีดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่ประเภทของโรงงานเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การควบคุมกระบวนการดำเนินงานจริง ตั้งแต่การรับของเสีย การจัดเก็บ การคัดแยก การบำบัดน้ำเสีย ไปจนถึงการกำจัดกากตกค้าง

 

การจัดการของเสียอุตสาหกรรมในเมืองอุตสาหกรรมไม่ควรจบเพียงการออกใบอนุญาตให้โรงงาน แต่ต้องสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง ตั้งแต่โรงงานผู้ก่อกำเนิดของเสีย ผู้ขนส่ง ไปจนถึงโรงงานผู้รับบำบัดหรือรีไซเคิล

 

ปัจจุบันกรมโรงงานอุตสาหกรรมมีระบบดิจิทัลรองรับการกำกับดูแล เช่น ระบบ กอ.1 สำหรับการขออนุญาตนำสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกโรงงาน ระบบ กอ.2 สำหรับแสดงรายละเอียดการจัดการของเสีย และระบบบริหารจัดการกากอุตสาหกรรมแบบครบวงจร (E-fully Manifest)

 

อย่างไรก็ตาม โจทย์สำคัญคือการนำข้อมูลเหล่านี้มาใช้เชื่อมโยงกับการเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมระดับพื้นที่ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีโรงงานจัดการของเสียหลายแห่งอยู่ใกล้กัน

 

สำหรับสระบุรี การพัฒนาระบบข้อมูลโรงงานที่ประชาชนเข้าถึงได้ ควรครอบคลุมประเด็นสำคัญ ได้แก่

• แผนที่โรงงานเสี่ยง: แสดงพิกัดโรงงานประเภท 105 และ 106 แยกตามอำเภอและตำบล
• ระบบติดตามเส้นทางของเสีย: ตรวจสอบปริมาณและชนิดของเสียตั้งแต่ต้นทางจนถึงสถานที่กำจัดหรือรีไซเคิล
• ฐานข้อมูลการตรวจสอบ: เปิดเผยประวัติการตรวจโรงงาน คำสั่งแก้ไข และสถานะการปฏิบัติตามกฎหมาย
• ระบบเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อม: เชื่อมโยงข้อมูลคุณภาพน้ำ ดิน และอากาศกับพื้นที่ตั้งโรงงาน เพื่อประเมินความเสี่ยงและแจ้งเตือนประชาชนได้อย่างรวดเร็ว

 

จำนวนโรงงาน 125 แห่งไม่ใช่หลักฐานว่าโรงงานเหล่านั้นก่อมลพิษหรือดำเนินกิจการผิดกฎหมาย แต่เป็นข้อมูลสำคัญที่ภาครัฐควรนำมาใช้วางแผนตรวจสอบและจัดการความเสี่ยงเชิงพื้นที่

 

 

BWG กับคำถามเรื่องการจัดการกากอุตสาหกรรม ปัญหาที่เกิดซ้ำในพื้นที่แก่งคอย

อีกหนึ่งกรณีที่ควรจับตาในการศึกษาระบบจัดการของเสียของจังหวัดสระบุรี คือ บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG ผู้ประกอบธุรกิจบริหารจัดการกากอุตสาหกรรมแบบครบวงจร ตั้งแต่การรวบรวม บำบัด รีไซเคิล ไปจนถึงการกำจัดของเสีย โดยมีสถานประกอบการในตำบลห้วยแห้ง อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี

 

กิจการของบริษัทมีบทบาทสำคัญในห่วงโซ่การจัดการกากอุตสาหกรรม แต่ขณะเดียวกันก็มีประเด็นร้องเรียนและการตรวจสอบด้านสิ่งแวดล้อมเกิดขึ้นต่อเนื่องหลายปี ทำให้กรณีนี้เป็นตัวอย่างที่สะท้อนความท้าทายของการกำกับดูแลโรงงานจัดการของเสียในพื้นที่อุตสาหกรรม

 

ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2563 สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 7 (สระบุรี) ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องลงพื้นที่ตรวจสอบข้อร้องเรียนเรื่องน้ำเสียและกลิ่นเหม็นจากการประกอบกิจการของบริษัท พร้อมเก็บตัวอย่างน้ำทิ้งและน้ำผิวดินทั้งภายในและภายนอกพื้นที่รวม 7 ตัวอย่าง เพื่อนำไปตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ

 

ต่อมาเมื่อวันที่ 15 กันยายน 2565 สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 ยังเข้าตรวจสอบข้อร้องเรียนกรณีประชาชนกล่าวหาว่ามีการปล่อยน้ำเสียปนเปื้อนสารพิษลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติและเกิดกลิ่นรบกวน

 

โดยเจ้าหน้าที่ตรวจพบว่าลำห้วยคลองหนองน้ำเขียวบางช่วงมีน้ำสีคล้ำและขุ่น อย่างไรก็ตาม ผลการตรวจพื้นที่ในครั้งนั้นยังไม่ใช่ข้อยืนยันว่ามลพิษดังกล่าวมีต้นทางจากบริษัท

 

ในปี 2566 ยังมีกรณีการจัดการกากของเสียที่ถูกลักลอบทิ้งในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมแก่งคอย โดยหน่วยงานรัฐตรวจสอบเส้นทางการขนย้ายกากของเสียประมาณ 60 ตัน ซึ่งบริษัทได้รับมอบหมายให้กำจัด และตรวจสอบพบว่ามีใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานประเภท 101, 105 และ 106 รวมถึงได้รับอนุญาตให้จัดการของเสียรหัสดินปนเปื้อนตามวิธีที่กำหนด

 

 

เหตุการณ์เหล่านี้สะท้อนว่าบริษัทเป็นส่วนหนึ่งของระบบรองรับกากอุตสาหกรรมในจังหวัด ไม่ใช่เพียงโรงงานรีไซเคิลทั่วไป แต่ยังทำให้การควบคุมมาตรฐานการรับเข้า บำบัด และกำจัดของเสียมีความสำคัญอย่างยิ่ง

 

ไฟไหม้หลุมฝังกลบ ก่อนพบปัญหาการจัดการน้ำชะ

ล่าสุด วันที่ 14 เมษายน 2569 เกิดเหตุเพลิงไหม้บริเวณหลุมฝังกลบกากอุตสาหกรรมของบริษัทในอำเภอแก่งคอย

 

วันที่ 21 เมษายน บริษัทออกคำชี้แจงผ่านสื่อ ระบุว่าต้นเพลิงเกิดขึ้นเฉพาะผ้าพลาสติก HDPE ที่ใช้ปิดคลุมหลุมฝังกลบ ไม่ได้ลุกลามถึงกากอุตสาหกรรม พร้อมยืนยันว่าควบคุมเหตุได้รวดเร็ว ผลตรวจคุณภาพอากาศและน้ำโดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอยู่ในเกณฑ์ปกติ และไม่พบผลกระทบต่อชุมชนรอบข้าง

 

อย่างไรก็ตาม ในการตรวจสอบอีกกรณีหนึ่งระหว่างวันที่ 4-5 มิถุนายน 2569 กรมโรงงานอุตสาหกรรมร่วมกับกรมควบคุมมลพิษและหน่วยงานในจังหวัดสระบุรี ลงพื้นที่ตรวจสอบปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนบริเวณห้วยตะเข้ ตำบลปากข้าวสาร อำเภอเมืองสระบุรี พร้อมเก็บตัวอย่างน้ำเสียและน้ำใต้ดินจากสถานประกอบการที่เกี่ยวข้อง 3 แห่ง

 

ผลการตรวจสอบพบว่า BWG มีปัญหาการจัดการน้ำชะจากหลุมฝังกลบของเสียอันตรายและไม่อันตราย รวมถึงระบบระบายน้ำภายในพื้นที่ กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงมีคำสั่งตามมาตรา 39 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน ให้หยุดประกอบกิจการเฉพาะส่วนหลุมฝังกลบของเสียอันตราย เพื่อปรับปรุงแก้ไข

 

ต่อมาเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2569 เจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ติดประกาศคำสั่งดังกล่าว โดยกำหนดให้บริษัทดำเนินการปรับปรุงแก้ไขให้แล้วเสร็จภายในวันที่ 30 กันยายน 2569

 

 

กรณีนี้จึงทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า แม้โรงงานจะได้รับอนุญาตและมีระบบบริหารจัดการของเสีย แต่การควบคุมคุณภาพน้ำชะ ระบบระบายน้ำ และการป้องกันการปนเปื้อนสู่สิ่งแวดล้อมโดยรอบ มีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่

 

จากโรงงานกำจัดของเสีย สู่โจทย์ความโปร่งใสของเมืองอุตสาหกรรม

ประเด็นของ BWG ไม่ควรถูกมองเพียงกรณีปัญหาของโรงงานรายใดรายหนึ่ง แต่ควรเป็นบทเรียนต่อระบบกำกับดูแลโรงงานจัดการของเสียทั้งจังหวัด เพราะสถานประกอบการประเภทนี้ทำหน้าที่รองรับของเสียจากโรงงานอื่น ๆ

 

หากระบบจัดเก็บ บำบัด หรือกำจัดปลายทางมีข้อบกพร่อง ผลกระทบอาจไม่ได้จำกัดอยู่ภายในรั้วโรงงาน แต่มีโอกาสเชื่อมโยงไปถึงแหล่งน้ำ ดิน และชุมชนโดยรอบ

 

สิ่งที่ภาครัฐควรเปิดเผยให้ประชาชนเข้าถึงได้ คือ ปริมาณและประเภทของเสียที่โรงงานรับเข้าจริง ผลตรวจคุณภาพน้ำและน้ำใต้ดิน รายงานการตรวจสอบหลุมฝังกลบ ตลอดจนความคืบหน้าการแก้ไขตามคำสั่งของหน่วยงานกำกับดูแล

 

นอกจากนี้ ยังควรตรวจสอบเส้นทางของเสียตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทางว่า กากอุตสาหกรรมแต่ละประเภทถูกส่งไปจัดการที่ใด ผ่านกระบวนการใด และมีหลักฐานยืนยันการกำจัดอย่างถูกต้องหรือไม่

 

เพราะหัวใจของ Smart City ไม่ใช่เพียงการนำเทคโนโลยีมาใช้บริหารเมือง แต่คือการทำให้ข้อมูลสิ่งแวดล้อมเป็นข้อมูลสาธารณะที่ตรวจสอบได้ และทำให้ประชาชนสามารถรับรู้ความเสี่ยงที่เกิดขึ้นในพื้นที่ของตนเองได้อย่างทันท่วงที

 

สำหรับสระบุรี คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่ามีโรงงานจัดการขยะกี่แห่ง แต่คือโรงงานเหล่านั้นจัดการของเสียได้ถูกต้องจริงหรือไม่ และใครเป็นผู้รับผิดชอบเมื่อความเสี่ยงจากกากอุตสาหกรรมเดินทางออกนอกโรงงาน

 

 

ที่มา:

• กรมโรงงานอุตสาหกรรม – ฐานข้อมูลโรงงาน
• ระบบค้นหาโรงงานอุตสาหกรรม
• สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรี – ข่าวตรวจโรงงาน
• กรมโรงงานฯ – กรณีสั่งหยุดโรงงานจัดการของเสีย 2 แห่ง
• ระบบจัดการกากอุตสาหกรรมผ่าน i-Industry

• สยามรัฐ: BWG ชี้แจงเหตุไฟไหม้หลุมฝังกลบสระบุรี
• สำนักงานสิ่งแวดล้อมฯ ตรวจสอบข้อร้องเรียน BWG ปี 2563
• สำนักงานสิ่งแวดล้อมฯ ตรวจสอบข้อร้องเรียน BWG ปี 2565
• กรณีจัดการกากของเสีย 60 ตันในนิคมอุตสาหกรรมแก่งคอย
• กรมโรงงานฯ สั่งหยุดกิจการบางส่วนในเดือนมิถุนายน 2569
• กรมโรงงานฯ ติดประกาศคำสั่งวันที่ 8 กรกฎาคม 2569