การไกล่เกลี่ยกับความขัดแย้งระหว่างประเทศ
...สุเทพ กล่ำทวี
ในบรรดาความขัดแย้งระหว่างประเทศ (International Conflicts) ที่เกิดขึ้นมากมายในโลกโดยปกติแล้วคู่กรณีที่เกี่ยวข้องในความขัดแย้งมักจะพยายามทุกวิถีทางที่จะเปิดการเจรจาต่อรอง (Negotiation) กันเองตามลำพังโดยจะไม่ให้บุคคลหรือประเทศที่สามเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย
ทั้งนี้ เนื่องด้วยเหตุผลสำคัญหลายประการ เช่น การเจรจาต่อรองตามลำพังสองต่อสองจะช่วยให้อำนาจการควบคุม (Control Power) ผลลัพธ์ในการเจรจาและขั้นตอนวิธีการต่าง (Protocols) ในการแสวงหาข้อยุติความขัดแย้งเป็นไปโดยสะดวกและง่าย และสิ่งที่สำคัญที่สุดก็คือ ช่วยป้องกันไม่ให้บุคคลหรือประเทศที่สามใช้ความขัดแย้งเป็นเครื่องมือในการต่อรองเพื่อผลประโยชน์เข้าตนเอง เป็นต้น
ถึงแม้ว่าการเจรจาต่อรองจะเป็นเครื่องมือที่นิยมใช้มากที่สุดและได้ผลมากที่สุดในการแสวงหาข้อยุติความขัดแย้งบนเวทีการเมืองระหว่างประเทศ แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าการเจรจาต่อรองจะสามารถใช้ได้กับทุกความขัดแย้ง ทั้งนี้เนื่องด้วยในหลายๆ กรณีคู่กรณีในความขัดแย้งไม่สามารถยุติหรือหาข้อสรุปร่วมกันได้บนพื้นฐานของความพึงพอใจด้วยกันทั้งสองฝ่าย (Mutual Satisfaction)
เช่น ปัญหาการพัฒนาสมรรถนะแร่ยูเรเนียมเป็นขีปนาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ ซึ่งต้องใช้ความพยายามมากถึง 6 ประเทศเข้ามาช่วยไกล่เกลี่ยและเกลี้ยกล่อมและก็ยังไม่สามารถได้ข้อสรุปที่เบ็ดเสร็จได้ตามที่สหรัฐอเมริกาคาดหวัง หรือแม้กระทั่งการเจรจาการค้ารอบโดฮา (Doha Round Trade Negotiation) ซึ่งจนถึงทุกวันนี้ก็ยังไม่สามารถหาข้อสรุปกันได้ โดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการที่ประเทศกำลังพัฒนาเรียกร้องให้สหรัฐอเมริกาและยุโรปลดการอุดหนุนภาคเกษตร
นี่ยังไม่นับรวมความสัมพันธ์ที่คลอนแคลนระหว่างประเทศไทยกับกัมพูชาที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ถึงแม้ผู้นำทั้งสองฝ่ายได้พยายามที่จะหาข้อยุติความขัดแย้งร่วมกันแล้วมาเป็นระยะเวลาอันยาวนานก็ตาม
เนื่องด้วยการเจรจาต่อรองในระบบทวิภาคีหรือสองต่อสองยังคงมีข้อจำกัดในเรื่องประสิทธิภาพ บรรดาประเทศต่างๆ ทั่วโลกจึงหันมานิยมใช้เครื่องมืออีกเครื่องมือหนึ่งในการแสวงหาข้อยุติในความขัดแย้ง นั่นคือ การไกล่เกลี่ย (Mediation)
ทั้งนี้และทั้งนั้นการไกล่เกลี่ยช่วยให้ความขัดแย้งระหว่างประเทศกลับกลายเป็นความร่วมมือและสันติภาพได้มากมายหลายกรณี ถึงแม้ว่าความร่วมมือและสันติภาพอาจจะไม่ยาวนานถาวรและมั่นคงก็ตามแต่ เช่น การที่ประเทศสหรัฐอเมริกาช่วยเป็นตัวกลางในการไกล่เกลี่ยความขัดแย้งหลายครั้งหลายหนให้แก่ประเทศคู่กรณีในตะวันออกกลางอย่างอิสราเอลกับเลบานอน เป็นต้น
โดยหลักการแล้วการไกล่เกลี่ยจะหมายถึงการที่บุคคล ประเทศหรือองค์กรที่สามเข้าเป็นตัวกลางในการประสานรอยร้าวจากความขัดแย้งและช่วยนำเอาความสัมพันธ์อันดีคืนให้แก่ประเทศคู่กรณีให้กลับมาดีดังเดิมหรือดีขึ้นกว่าเดิม
สัปดาห์หน้าเรามาดูกันต่อถึงผลลัพธ์ของการเจรจา และหลักการเฟ้นหาคนกลางทำหน้าที่ไกล่เกลี่ยกันครับ
