สมเด็จพระสังฆราช คือสุดยอดสมณศักดิ์

โดย...ส.คลองเตย

เรื่องการสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช องค์ที่ 20 ยังอยู่ในกระแสที่ทุกคนลุ้นว่าเมื่อไร นายกรัฐมนตรี พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา จะนำชื่อสมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (สมเด็จช่วง) ขึ้นทูลเกล้าฯ เพื่อโปรดสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช เพราะคุณสมบัติครบถ้วนทั้งพระวินัยและกฎหมาย (พ.ร.บ.สงฆ์ 2505 แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2535) รวมทั้งมหาเถรสมาคม (มส.) ประชุมพิเศษ เมื่อวันที่ 5 ม.ค. 2559 มีมติเห็นชอบเป็นเอกฉันท์ว่าสมเด็จองค์นี้เหมาะสม แต่ถึงปัจจุบันมีแต่เรื่องคน 2-3 คน และพระรูปหนึ่งขุดคุ้ยเรื่องที่ทำให้เกียรติยศและศักดิ์ศรีแห่งพระมหาเถระในวัย 90 ปี หม่นหมอง โดยที่รัฐและผู้เกี่ยวข้องทำเหมือนรู้เห็นกลเกมแบบสะใจ ปล่อยให้พระมหาเถระและชาวพุทธส่วนใหญ่ทอดถอนใจด้วยความสลดหดหู่

สังฆราชนั้นสำคัญไฉน

หนังสืออธิบายกฎมหาเถรสมาคม โดยพระศรีศาสนวงศ์ ปัจจุบันคือพระราชโมลี (มีชัย วีรปญฺโญ ป.ธ.9 M.P.A) รองเจ้าคณะภาค 1 เรียบเรียง ได้เล่าความสำคัญตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชว่า สมณศักดิ์เป็นอิสริยยศแห่งพระสงฆ์ ซึ่งองค์พระมหากษัตริย์ทรงพระราชทานเพื่อเป็นเครื่องราชสักการะ ตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช เป็นยอดแห่งสมณศักดิ์ทั้งมวล เพราะเป็นตำแหน่งสกลมหาสังฆปริณายก ทรงปกครองคณะสงฆ์และคณะสงฆ์อื่น

สมณศักดิ์เป็นผลแห่งความดี เพราะทรงพระราชทานแก่พระสงฆ์ผู้ทรงคุณวุฒิ มีปรีชา สามารถ มีศีลาจารวัตรดีและปฏิบัติงานในหน้าที่ปกครองคณะสงฆ์เรียบร้อย สมควรได้รับการยกย่อง สมณศักดิ์นั้นแบ่งเป็นชั้นสุพรรณบัฏ หิรัญบัฏ และพระราชาคณะตั้งแต่เจ้าคณะรองถึงชั้นสามัญ มีสัญญาบัตรและพัดยศ เป็นเครื่องหมายบอกความแตกต่าง จะเห็นลำดับแตกต่างเมื่อเข้าในงานพระราชพิธี เพราะนั่งตามลำดับอิสริยยศ เช่นเดียวกับคฤหัสถ์ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เหรียญตรา และสายสะพาย

สมณศักดิ์มี 7 ลำดับ คือ 1.สมเด็จพระราชาคณะ 2.พระราชาคณะ 3.พระครูสัญญาบัตร 4.ฐานานุกรม 5.เปรียญ 6.ประทวนสมณศักดิ์ 7.พระพิธีธรรม

จะกล่าวเฉพาะสมเด็จพระราชาคณะ ซึ่งมีมาแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นตำแหน่งปกครองคณะสงฆ์ชั้นเจ้าคณะใหญ่มาโดยตลอด มาเปลี่ยนแปลงเมื่อใช้พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484 แต่ในปัจจุบันสมเด็จพระราชาคณะ เป็นตำแหน่งปกครองคณะสงฆ์ในฐานะกรรมการมหาเถรสมาคม และสมเด็จพระสังฆราช คือ ตำแหน่งสกลมหาสังฆปริณายก โดยมีพระนามต่างกันออกไป ขึ้นอยู่ว่าเป็นพระราชวงศ์ หรือมาจากสามัญชน ถ้าเป็นพระราชวงศ์ มีพระนามพิเศษ ถ้ามาจากสามัญชน มีพระนาม “สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ” ยกเว้นที่พระราชทานพิเศษ เช่น “สมเด็จพระญาณสังวร” สมเด็จพระสังฆราช องค์ที่ 19 (สิ้นพระชนม์แล้ว)

โดยนัยนี้สมเด็จพระสังฆราช จึงมี 3 ลำดับชั้น คือ 1.สมเด็จพระมหาสมณเจ้า (พระเถระที่เป็นพระบรมวงศ์ชั้นผู้ใหญ่ ที่ได้รับมหาสมณุตมาภิเษก ในรัชกาลที่ 6) 2.สมเด็จพระสังฆราชเจ้า (พระเถระที่เป็นพระราชวงศ์ เช่น สมเด็จกรมพระยาวชิรญาณวงศ์ (ม.ร.ว.ชื่น) 3.สมเด็จพระสังฆราช (พระเถระที่มาจากสามัญชน)

พระเถระสามัญชนที่ดำรงตำหน่งสมเด็จพระสังฆราช ที่เปลี่ยนไป คือ การใช้ราชาศัพท์ชั้นหม่อมเจ้า หากตายใช้สิ้นพระชนม์