ดูดาวเคราะห์เคียงกัน

สัปดาห์นี้ดาวเคราะห์ที่เห็นได้ด้วยตาเปล่าจะเข้าใกล้กันบนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ โดยมีอยู่ด้วยกันสองคู่ ได้แก่ ดาวศุกร์กับดาวพฤหัสบดี และดาวอังคารกับดาวเสาร์ ดาวเคราะห์ปรากฏอยู่ใกล้กันเนื่องจากมาเรียงอยู่ในแนวเดียวกันในมุมมองจากโลก แต่แท้จริงแล้วอยู่ห่างไกลกันมากในอวกาศ

ดาวเคราะห์ทุกดวงต่างก็เคลื่อนที่ไปบนท้องฟ้า ดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มีแนวโน้มเคลื่อนที่เร็วกว่าดาวเคราะห์ที่อยู่ไกล บางช่วงหยุดนิ่งหรือมีการเคลื่อนที่ถอยหลัง ซึ่งเป็นมุมมองจากผู้สังเกตที่อยู่บนโลก แต่ละปีมีหลายครั้งที่ดาวเคราะห์ปรากฏอยู่ใกล้กัน เรียกว่าดาวเคราะห์เคียงกัน หากประกอบด้วยดาวเคราะห์มากกว่าสองดวง เรียกว่าดาวเคราะห์ชุมนุม

เดือน ส.ค. 2559 เป็นเดือนที่ดาวเคราะห์ที่เห็นได้ด้วยตาเปล่าทั้ง 5 ดวง ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์ ปรากฏบนท้องฟ้าให้สังเกตได้พร้อมกันในเวลาหัวค่ำ สัปดาห์นี้มีดาวเคราะห์เคียงกันเกิดขึ้นในเวลาไล่เลี่ยกันถึง 2 คู่

คืนวันพุธที่ 24 ส.ค. 2559 ดาวอังคารกับดาวเสาร์อยู่เคียงกัน ขณะที่ดาวแอนทาเรสหรือดาวปาริชาตในกลุ่มดาวแมงป่องก็อยู่ใกล้ๆ ด้วย มีเวลาสังเกตได้นานหลายชั่วโมง นับจากท้องฟ้าเริ่มมืดหลังดวงอาทิตย์ตก

หัวค่ำวันเสาร์ที่ 27 ส.ค. 2559 ดาวศุกร์กับดาวพฤหัสบดีอยู่เคียงกันเหนือขอบฟ้าทิศตะวันตก แม้จะอยู่ใกล้ขอบฟ้าและมีเวลาให้สังเกตได้ไม่นานหลังดวงอาทิตย์ตก แต่การที่ดาวเคราะห์ทั้งสองเป็นดาวเคราะห์ที่สว่างที่สุด ก็มีโอกาสเห็นได้ หากท้องฟ้าด้านทิศตะวันตกเปิดโล่งและไม่มีเมฆหมอกหรือฝุ่นควันบดบัง นอกจากดาวศุกร์ดาวพฤหัสบดี วันนั้นดาวพุธก็อยู่ใกล้ด้วยโดยห่างไปทางซ้ายของดาวศุกร์-ดาวพฤหัสบดีที่ระยะ 5 องศา แต่ดาวพุธสว่างน้อยกว่ามาก ความสว่างของท้องฟ้ายามสนธยาอาจทำให้สังเกตดาวพุธได้ยากกว่าดาวศุกร์กับดาวพฤหัสบดี

ดาวศุกร์และดาวพฤหัสบดีเคลื่อนที่อยู่เคียงกันเฉลี่ยประมาณปีละครั้ง บางปีไม่มีเลย บางปีมี 2 ครั้ง มักจะได้รับความสนใจมากเป็นพิเศษ หรือมากกว่าดาวเคราะห์คู่อื่น เพราะต่างก็เป็นดาวเคราะห์ที่สว่างเด่นสะดุดตา หากมีดวงจันทร์มาอยู่ใกล้ๆ ด้วย ก็ยิ่งน่าสนใจ อย่างที่เคยเกิดขึ้นในคืนวันที่ 1 ธ.ค. 2551 ที่หลายคนรู้จักกันในชื่อพระจันทร์ยิ้ม เมื่อจันทร์เสี้ยว ดาวศุกร์ และดาวพฤหัสบดี เรียงตัวกันเหมือนหน้าคนยิ้ม ซึ่งนับเป็นปรากฏการณ์ที่หาได้ยาก

ดาวเคราะห์ปรากฏอยู่ใกล้กันบนท้องฟ้าไม่ได้หมายความว่าอยู่ใกล้กันจริงๆ ในอวกาศ เพียงแต่เคลื่อนที่มาอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก คืนวันที่ 24 ส.ค. ดาวอังคารอยู่ห่างโลก 127 ล้านกิโลเมตร ขณะที่ดาวเสาร์อยู่ห่างจากโลก 1,473 ล้านกิโลเมตร ส่วนคืนวันที่ 27 ส.ค. ดาวศุกร์อยู่ห่างโลก 232 ล้านกิโลเมตร ขณะที่ดาวพฤหัสบดีอยู่ห่างจากโลก 953 ล้านกิโลเมตร

แม้ว่าดาวอังคารกับดาวเสาร์จะใกล้กันที่สุดในวันที่ 24 ส.ค. และดาวศุกร์กับดาวพฤหัสบดีจะใกล้กันที่สุดในวันที่ 27 ส.ค. แต่ก็ไม่จำเป็นต้องดูในวันดังกล่าวเท่านั้น เราจะเห็นดาวเคราะห์ทั้งสองคู่อยู่ใกล้กันได้ตลอดทั้งสัปดาห์ จึงควรสังเกตเมื่อพบว่าท้องฟ้าเปิด ไม่มีเมฆฝนบดบัง หลังจากเดือนนี้ ดาวเคราะห์เคียงกันที่น่าจะสังเกตได้ง่ายครั้งถัดไปเกิดขึ้นระหว่างดาวศุกร์กับดาวเสาร์ในปลายเดือน ต.ค. 2559