โลก 360 องศา ชุดพิเศษ 47 ปี การพัฒนาที่ดินกับการสนองพระราชดำริ (ชุดที่ 2)

ตอน : ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

...ปวีณา สิงห์บูรณา [email protected]

หลายๆ คนคงเห็นตรงกันกับเราว่า ธรรมชาติ วัฒนธรรม และความหลากหลายอันน่าตื่นตาตื่นใจ ใน 4 จังหวัดชายแดนใต้ของไทย ยังคงเป็นมนต์เสน่ห์ที่เชื้อเชิญให้นักท่องเที่ยวหลายๆ คนอยากเดินทางไปสัมผัสให้ได้สักครั้งหนึ่ง... สัปดาห์นี้ทีมงานโลก 360 องศา จึงขอเป็นตัวแทนนักเดินทาง ที่จะนำเรื่องราวมนต์เสน่ห์แดนใต้มาเล่าสู่กันฟัง ซึ่งการเดินทางครั้งนี้เรามุ่งหน้าสู่ “จ.นราธิวาส” จังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่อยู่เกือบสุดปลายด้ามขวานทองของไทย โดยจุดหมายปลายทางของพวกเราในครั้งนี้ คือ การไปเยือน “ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองอันเนื่องมาจากพระราชดำริ” ซึ่งเป็นอีกหนึ่งโครงการที่ทีมงานโลก 360 องศา ทราบมาว่ามีความน่าสนใจและสร้างคุณประโยชน์เป็นอย่างมากให้กับผู้คนในจังหวัดชายแดนภาคใต้แห่งนี้

แต่ก่อนที่จะเดินทางไปยังศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ ซึ่งเป็นอีกผลงานการสนองพระราชดำริของกรมพัฒนาที่ดิน ที่เป็นแกนหลักของการดำเนินงานในศูนย์แห่งนี้ พวกเราก็ได้มีโอกาสไปเที่ยวชมรอบๆ เมืองนราธิวาส เพื่อสัมผัสกับวิถีชีวิตและอัธยาศัยไมตรีของผู้คนที่อยู่ในพื้นที่แถบนั้น ซึ่งนับเป็นอีกหนึ่งความประทับใจของพวกเราจากการเดินทางครั้งนี้ และขอเป็นอีกหนึ่งเสียงที่ยืนยันว่า จังหวัดชายแดนใต้แห่งนี้ปลอดภัย และพร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยวผู้มาเยือนทุกคนด้วยมิตรภาพ

จากตัวเมืองนราธิวาส เราขับรถมุ่งหน้าไปตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4084 นราธิวาสตากใบ ในระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร พวกเราเดินทางมาถึงยัง “ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ” ซึ่งตั้งอยู่ที่ ต.พร่อน อ.ตากใบ จ.นราธิวาส ภายในศูนย์มีพื้นที่เกือบ 2,000 ไร่ และยังมีพื้นที่ป่าพรุที่น่าสนใจ รวมทั้งพื้นที่หมู่บ้านโดยรอบศูนย์ที่ได้ขยายเป็นพื้นที่สาขาออกไปอีก 4 แห่งด้วยกัน
ซึ่งความเป็นมาของศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ แห่งนี้ มีความน่าสนใจตรงที่ จากพื้นที่ซึ่งไม่มีใครคาดคิดมาก่อนว่าจะสามารถทำการเพาะปลูกให้ได้ผลผลิตที่ดีกลับฟื้นคืนมาอีกครั้ง ซึ่งความสำเร็จในครั้งนี้ ก็ด้วยพระอัจฉริยภาพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยมี “กรมพัฒนาที่ดิน” หน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นแกนหลักขับเคลื่อนที่สำคัญในการดำเนินงานสนองโครงการพระราชดำริ ซึ่งมี คุณปรีชา โพธิ์ปานผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ เล่าให้ทีมงานฟังว่า “ในอดีตชาวบ้านจะมีปัญหาเรื่องคุณภาพของดินเป็นส่วนใหญ่ คือ ดินที่นี่จะเป็นดินเปรี้ยว เป็นดินพรุ การทำการเกษตรของชาวบ้านได้ผลผลิตต่ำมาก แก้อย่างไรก็ไม่หาย เนื่องจากเป็นพื้นที่ใหญ่ กินบริเวณกว้าง แต่ภายหลังจากที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ทรงงานในที่ จ.นราธิวาส ต่อเนื่องตลอดระยะหลายสิบปีที่ผ่านมา เกษตรกรทูลเกล้าฯ ถวายรายงานพระองค์ท่านเกี่ยวกับเรื่องนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงมีพระราชดำริให้กรมพัฒนาที่ดินดำเนินการเลือกพื้นที่ที่จะทำการทดลองและศึกษาวิจัยเพื่อช่วยชาวบ้าน ซึ่งทางนักวิชาการของกรมพัฒนาที่ดินได้คัดเลือกพื้นที่วิจัยในต.พิกุลทอง จึงตั้งชื่อเป็น ‘ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง’ ขึ้นมาเมื่อปี 2525”

จากปัญหาที่ว่า เกษตรกรจำนวนมากในภาคใต้ไม่มีที่ทำกิน เพราะเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่ต่ำและมีน้ำขังตลอดปี มีคุณภาพดินต่ำยากที่จะใช้ประโยชน์ทางการเกษตรให้ได้ผล เนื่องจากดินมีสารประกอบ “ไพไรต์” ที่ทำให้เกิด “กรดกำมะถัน” เมื่อดินแห้งก็จะทำให้ดิน “เปรี้ยว” เพาะปลูกลำบาก และที่ดินก็ถือเป็นพื้นฐานสำคัญของการผลิต ซึ่งทีมงานโลก 360 องศา เชื่อว่าถ้าดินกับน้ำอุดมสมบูรณ์เมื่อไหร่ เกษตรกรก็สามารถที่จะเพิ่มรายได้ เพิ่มผลผลิตได้ ภายหลังจากการศึกษาวิจัยจนทราบสาเหตุที่แน่ชัด พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงทรงพระราชทานวิธีฟื้นฟูทรัพยากรดิน ด้วยการ “แกล้งดิน” คือ วิธีการแก้ปัญหาดินเปรี้ยว ด้วยการปรับปรุงดินเปรี้ยวดินพรุ ให้เกษตรกรสามารถกลับมาใช้ประโยชน์จากที่ดินได้ โดยกรมพัฒนาที่ดินได้เข้ามาดำเนินงานสนองพระราชดำริตั้งแต่ปี 2527 ด้วยวิธีการขังน้ำไว้ในพื้นที่จนกระทั่งเกิดปฏิกิริยาเคมี ทำให้ดินเปรี้ยวจัดจนถึงที่สุด แล้วจึงระบายน้ำออก คือ ทำให้ดินแห้งและเปียกสลับกันไป และปรับสภาพฟื้นฟูดินด้วยปูนขาว จนกระทั่งดินมีสภาพดีพอที่จะใช้ในการเพาะปลูกได้ ก็เป็นอันเสร็จ ดังนั้นวิธีการแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยวจัดตามแนวพระราชดำริ โดยหลักการ ก็คือ การควบคุมระดับน้ำให้เกิดปฏิกิริยาอย่างรุนแรงและระบายน้ำออก ทำสลับกันจนกระทั่งดินสามารถเพาะปลูกได้

พวกเรายังได้ทราบอีกว่า ความรู้จากการดำเนินงานสนองพระราชดำริโครงการฟื้นฟูดินเปรี้ยวด้วยวิธีการ “แกล้งดิน” ของศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ นั้น จะถูกนำไปขยายผลต่อเกษตรกรในพื้นที่และหมู่บ้านรอบศูนย์อีกจำนวน 13 หมู่บ้าน นำไปใช้แก้ปัญหาดินเปรี้ยวในพื้นที่ทำกินของตนเอง ให้สามารถทำการเกษตรได้ส่งผลให้ช่วงเวลาที่ผ่านมา เกษตรกรในพื้นที่มีผลผลิตที่เพิ่มขึ้น นำมาซึ่งรายได้และความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นด้วย

หลังจากเรียนรู้วิธีการแกล้งดินแล้ว เจ้าหน้าที่ศูนย์ก็พาทีมงานไปชมแปลงทดลองปลูกข้าว รวมถึงรับฟังการปรับปรุงและพัฒนาดินที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชดำริให้ทำการทดลอง เนื่องจากข้าวเป็นอาหารหลักของคนไทย ดังพระราชดำริที่ว่า “...ให้มีการทดลองทำดินให้เปรี้ยวจัด โดยการระบายน้ำให้แห้ง และศึกษาวิธีการแก้ดินเปรี้ยว เพื่อนำผลไปแก้ปัญหาดินเปรี้ยว ให้แก่ราษฎรที่มีปัญหาในเรื่องนี้ในเขต จ.นราธิวาส โดยให้ทำโครงการศึกษาทดลองในกำหนด 2 ปี และพืชที่ทำการทดลองปลูกควรเป็นข้าว...”

ผลพวงจากการดำเนินงานเพื่อสนองพระราชดำริของกรมพัฒนาที่ดินและหน่วยงานร่วม ได้ก่อเกิดโครงการและกิจกรรมที่สร้างความสุข เสริมความรู้ ให้แก่ประชาชนในพื้นที่แห่งนี้มากมาย เช่น การส่งเสริมให้ปลูกป่าทดแทน ด้วยการปลูกไม้เสม็ดที่เจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่พรุให้เป็นป่าชุมชน ที่ชาวบ้านสามารถนำไม้บางส่วนไปแปรรูปเป็นเฟอร์นิเจอร์ได้หรือจะเป็นโรงงานอุตสาหกรรมขนาดเล็กครบวงจร ที่เป็นทั้งศูนย์การทดลอง วิจัย รวมทั้งเป็นแหล่งผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากปาล์มน้ำมัน ที่ทดลองปลูกในพื้นดินที่มีสภาพเป็นอินทรีย์จัด รวมถึงการฝึกอบรมงานหัตถกรรมจากกระจูดและใบปาหนันให้แก่เกษตรกรในพื้นที่ ทั้งหมดก็เพื่อแก้ปัญหาความยากจน และพัฒนาคนให้สามารถพึ่งตนเองได้ซึ่งการมาเยือนศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ในครั้งนี้ ถือเป็นการเดินทางที่คุ้มค่ามากที่สุดอีกครั้งหนึ่งของทีมงานโลก 360 องศา เพราะได้มีโอกาสสัมผัสทั้งวิถีชีวิตผู้คน ได้ศึกษาเรื่องราวในการพัฒนาดินและน้ำของกรมพัฒนาที่ดิน ซึ่งมีทั้งความยากลำบาก และใช้ระยะเวลายาวนานในการทดลอง ศึกษา ให้ได้มาซึ่งความรู้ที่จะถ่ายทอดไปสู่ชาวบ้าน เพื่อที่จะพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ดีขึ้น และได้ร่วมเรียนรู้แบบปฏิบัติจริงเกือบทุกโครงการ ทุกๆ กิจกรรมในศูนย์แห่งนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการได้สัมผัสถึงพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่เสด็จฯ ไปทั่วทุกแห่งในผืนแผ่นดินนี้ เพื่อช่วยประชาชนทุกๆ คนของพระองค์ ให้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีถ้วนหน้ากัน เหล่านี้ล้วนนับเป็นรางวัลชีวิตที่ทีมงานได้รับจากการเดินทาง
ในสภาวะที่บ้านเมืองของเราอาจจะถูกตั้งคำถามจากใครหลายๆ คนว่า ความสมัครสมานสามัคคี ความรักชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ มีมากน้อยเพียงไร...เราทุกคนอาจจะต้องช่วยกันตอบและร่วมกันพิสูจน์ เพื่อจะให้ผู้คนอีกกว่า 3,000 ล้านคนทั่วโลก ได้ประจักษ์ว่า พวกเราทุกคนรักแผ่นดินไทย...แผ่นดินของพ่อ มากเพียงไร...

ติดตามชมภาพความสนุกสนานของการเรียนรู้ และเรื่องราวสุดแสนประทับใจในการพลิกฟื้นผืนดินของพ่อในครั้งนี้ ว่าจะเป็นเช่นไร ได้ในรายการ โลก 360 องศา วันเสาร์นี้ เวลา 21.3022.00 น. ทาง ททบ.5