เด้งรับ เมกะโปรเจกต์น้ำกรมชลน..กางแผนรองบ

กรมชลประทาน ประกาศตัวพร้อมสนองนโยบายรัฐบาลใหม่ สานโครงการจัดการ 25 ลุ่มน้ำ

หลังจากอดีตนายกรัฐมนตรี พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร ออกมาระบุเป็น 1 ใน 3 โครงการอภิมหาโปรเจกต์ที่รัฐบาลของ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จะเร่งดำเนินการ

ที่ผ่านมา กรมได้ทำแผนงานโครงการสำหรับพัฒนาพื้นที่ชลประทานทั่วประเทศในระดับลุ่มน้ำอย่างเป็นระบบในกรอบ 60 ล้านไร่ เตรียมไว้ตั้งแต่รัฐบาลชุด อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เป็นนายกรัฐมนตรี ซึ่งแผนได้รับอนุมัติไปตั้งแต่ปี 2553

ประมาณการกันว่า หากทำโครงการเต็มระบบ จะใช้งบประมาณไม่น้อยกว่า 1.7 ล้านล้านบาท และหากดำเนินการตามแผนงบประมาณปกติที่กรมชลประทานได้รับ คาดการณ์ว่าจะต้องใช้เวลา 80 ปี แต่ถ้ารัฐบาลยิ่งลักษณ์ 1 เดินหน้าทันทีภายใต้งบพิเศษก็สามารถทำได้เร็วขึ้น

พิจารณาจากพื้นที่ 25 ลุ่มน้ำที่ถูกกล่าวถึง ผลศึกษาสรุปไว้ว่า มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยทั้งปี 1,425 มิลลิเมตร ปริมาณน้ำท่าเฉลี่ยปีละ 199,277 ล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.) ทั้งประเทศมีอ่างเก็บน้ำความจุรวม 76,599 ล้าน ลบ.ม. ประมาณ 38% ของปริมาณน้ำท่าทั้งหมด มีปริมาณน้ำใช้งานได้ 56,000 ล้าน ลบ.ม.

ปัจจุบันทั้งประเทศมีความต้องการใช้น้ำ (ปี 2552) รวม 162,151 ล้านลบ.ม. เป็นการใช้น้ำภาคเกษตร 106,169 ล้าน ลบ.ม 65% ของความต้องการใช้น้ำทั้งหมด เป็นความต้องการใช้น้ำในเขตชลประทาน 45,054 ล้าน ลบ.ม นอกเขตชลประทาน 61,116 ล้าน ลบ.ม. และเป็นน้ำใช้เพื่อรักษาระบบนิเวศน์ 18% เพื่อการอุปโภค บริโภค 15% การอุตสาหกรรม 1.6%

บางปีมีปริมาณน้ำน้อยกว่าความต้องการใช้ถึง 2 หมื่นล้าน ลบ.ม. ส่งผลให้เกิดภัยแล้งต่อเนื่องในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ แต่ในปีที่น้ำมาก หลังน้ำท่วม พบว่าบางพื้นที่เจอปัญหาความแห้งแล้ง เนื่องจากไม่มีแหล่งกักเก็บน้ำ ซึ่งแนวโน้มความต้องการน้ำในอนาคต คาดว่าจะเพิ่มขึ้นทุกภาคส่วน

เมื่อประเมินจากพื้นที่มีศักยภาพชลประทานทั้งหมด 60 ล้านไร่ คาดว่ามีความต้องการใช้น้ำเพิ่มขึ้น 98,750 ล้าน ลบ.ม. ในแต่ละปี แต่ปัจจุบันไทยมีพื้นที่ชลประทาน 28.36 ล้านไร่ หรือ 21.64% เท่านั้น

พื้นที่ 25 ลุ่มน้ำนั้น ประกอบด้วย

ภาคเหนือ 7 ลุ่มน้ำ คือ ลุ่มน้ำสาละวิน ลุ่มน้ำ กก ปิง วัง ยม น่าน ลุ่มน้ำแม่โขง (ตอนเหนือ) มีน้ำท่าเฉลี่ยปีละ 43,425 ล้าน ลบ.ม. มีแหล่งเก็บน้ำ 59% ของปริมาณน้ำท่า แต่น้อยกว่าความต้องการใช้ของประชาชน โดยมีอ่างเก็บน้ำสำคัญ คือ อ่างเก็บน้ำภูมิพล และอ่างเก็บน้ำสิริกิติ์

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 3 ลุ่มน้ำ คือลุ่มน้ำโขง (อีสาน) ลุ่มน้ำชี ลุ่มน้ำมูล มีน้ำท่ารวมปีละ 49,040 ล้าน ลบ.ม. มีอ่างเก็บน้ำเพียง 23% ของปริมาณน้ำท่าเฉลี่ยทั้งปี พื้นที่การเกษตร 60 ล้านไร่ หรือ 90% ของพื้นที่ มีพื้นที่ชลประทานเพียง 12% ของพื้นที่การเกษตรทั้งหมด

ภาคกลาง 9 ลุ่มน้ำ คือ ลุ่มน้ำเจ้าพระยา สะแกกรัง ป่าสัก ท่าจีน ปราจีนบุรี บางปะกง โตนเลสาบ ชายฝั่งทะเลตะวันออก และลุ่มน้ำแม่กลอง มีน้ำท่าปีละ 35,487 ล้าน ลบ.ม. มีความจุของแหล่งเก็บน้ำ 87% ของพื้นที่ แต่มีความต้องการใช้น้ำมากถึงปีละ 44,172 ล้านลบ.ม. น้ำที่ใช้ส่วนใหญ่มาจากลุ่มน้ำปิง และลุ่มน้ำน่าน โดยเฉพาะพื้นที่การเกษตรในลุ่มเจ้าพระยาใหญ่

ภาคใต้ 7 ลุ่มน้ำ คือ ลุ่มน้ำเพชรบุรี ลุ่มน้ำชายฝั่งทะเลตะวันตก ภาคใต้ฝั่งตะวันออก ภาคใต้ฝั่งตะวันตก ลุ่มน้ำตาปี ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา และลุ่มน้ำปัตตานี มีน้ำท่ามากถึงปีละ 71,325 ล้าน ลบ.ม. มีความจุของแหล่งเก็บน้ำมากกว่าความต้องการใช้

ทั้งนี้ ในกรอบ 60 ล้านไร่ กรมได้วางแผนดำเนินการเป็น 3 ระยะ คือ แผนระยะสั้น (2553-2555) ระยะกลาง (2556-2560) และระยะยาวเริ่มตั้งแต่ปี 2560 เป็นต้นไป ซึ่งโครงการทั้งหมดมีกรอบพัฒนาครอบคลุมทุกลุ่มน้ำ แบ่งเป็น

1.โครงการพัฒนาแหล่งน้ำประเภทอ่างเก็บน้ำ โครงการระยะสั้น 271 โครงการ ระยะปานกลาง 1,107 โครงการ และระยะยาว 978 โครงการ รวม 2,370 โครงการจะมีปริมาณน้ำเพิ่มขึ้น 22,867 ล้าน ลบ.ม. พื้นที่ชลประทานเพิ่ม 10.67 ล้านไร่

2.โครงการพัฒนาแหล่งน้ำประเภทฝาย โครงการระยะสั้น 349 โครงการ ระยะปานกลาง 1,101 โครงการ ระยะยาว 1,844 โครงการ จะมีพื้นที่ชลประทานเพิ่ม 1.43 ล้านไร่

3.โครงการพัฒนาแหล่งน้ำ ประเภทประตูระบายน้ำ ระยะสั้น 77 โครงการ ระยะปานกลาง 320 โครงการ และระยะยาว 65 โครงการ เพิ่มพื้นที่ชลประทานได้ 1.71 ล้านไร่

4.โครงการพัฒนาแหล่งน้ำประเภทสถานี รวม 1,344 โครงการ คาดว่าจะเพิ่มพื้นที่ชลประทานได้ 2.56 ล้านไร่

5.โครงการพัฒนาแก้มลิง ปัจจุบันมี 85 แห่ง ตามแผนระยะสั้น 255 โครงการ ระยะปานกลาง 142 โครงการ ระยะยาว 31 โครงการ คาดว่าจะช่วยตัดยอดน้ำในกรณีน้ำหลากและเก็บน้ำได้ 1,362 ล้าน ลบ.ม.

6.โครงการพัฒนาโครงข่ายน้ำ ประกอบด้วยโครงการผันน้ำภายในประเทศ 26 โครงการ และผันน้ำนอกประเทศ 1 โครงการ เป็นโครงการในภาคเหนือ 5 โครงการ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 12 โครงการ ภาคกลาง 9 โครงการ ภาคใต้ 1 โครงการ คาดว่าผันน้ำได้ปีละ 35,000 ล้าน ลบ.ม. พื้นที่ได้รับประโยชน์ 18 ล้านไร่

7.โครงการพัฒนาชลประทานในระดับไร่นา ภาคเหนือพัฒนา 2.46 ล้านไร่ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 2 ล้านไร่ ภาคกลาง 6.9 ล้านไร่ และภาคใต้ 1 ล้านไร่

8.โครงการพัฒนาระบบส่งน้ำ ในระยะสั้น 224 โครงการ ระยะกลาง 548 โครงการ และระยะยาว 130 โครงการ

9.โครงการระบบระบายน้ำ/บรรเทาอุทกภัย ระยะสั้น 22 โครงการ ระยะกลาง 37 โครงการ ระยะยาว 15 โครงการ และ 10 โครงการเหลียวหลัง คือการไปพัฒนาปรับปรุงโครงการที่มีอยู่แล้วให้ดีขึ้นหลังผ่านการใช้งานมา 20 ปี

จากนี้ไปคงต้องจับตา โครงการอภิมหาโปรเจกต์การจัดการ 25 ลุ่มน้ำ ของรัฐบาลใหม่ จะถูกขับเคลื่อนจริงจังหรือไม่ หลังจากคลอดแผนออกมาแล้วเก็บไว้ในลิ้นชักมานานกว่าปีแล้ว ด้วยข้ออ้างซ้ำซาก งบประมาณไม่พอ