หมู่เกาะนอกระบบ อินโดนีเซีย

ชลากร วรรณโภคิน

เคยมีโอกาสได้นั่งพูดคุยกับเพื่อนสาวนักเดินทางชาวอินโดนีเซียเมื่อต้นปีที่ผ่านมา ในคาเฟ่เล็กๆ แห่งหนึ่งกลางเมืองเชียงใหม่ ท่ามกลางบทสนทนาที่ยาวนานและน่าสนใจ ประโยคหนึ่งที่ยังจำได้จนถึงทุกวันนี้ก็คือ "คนอินโดนีเซียเงินเยอะมากนะ เค้าถือเงินสดกันเป็นตั้งๆ เลย แต่ฟินเทคดันไม่เกิดสักที"

จนวันนี้ได้มีโอกาสเดินทางมายังอินโดนีเซียด้วยตนเอง หลังจากใช้ชีวิตอยู่ที่นี่มาเป็นเวลาหนึ่งเดือน ประโยคนี้ก็กลับเข้ามาอยู่ในความคิดอีกครั้ง

เกือบทุกคนที่นี่ใช้เงินสด ตามตู้ ATM มักจะมีแต่นักท่องเที่ยวที่เข้าไปใช้บริการ กระทั่งร้านอาหารก็กระตุ้นให้ใช้เงินสด และจะมีการชาร์จเพิ่มหากต้องการจ่ายด้วยบัตรเครดิต

ด้วยความสงสัย ทำให้ได้ไปหาข้อมูลเพิ่มเติม ซึ่งก็พบว่าสถานการณ์ฟินเทค ในประเทศอินโดนีเซียนั้นน่าสนใจมากๆ ด้วยประชากรมากกว่า 250 ล้านคน อินโดนีเซียเป็นตลาดใหญ่ที่หลายผู้เล่นสนใจเข้ามาทดลองสนาม ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจท้องถิ่นหรือว่าจากต่างประเทศ โดยเฉพาะด้าน e-commerce และฟินเทค จนตัวเลขการลงทุนในสตาร์ทอัพเพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงสองปีที่ผ่านมาและมีฟินเทค กว่า 150 รายในประเทศ

มูลค่าของธุรกิจขนาดย่อมและขนาดกลางในอินโดนีเซียคิดเป็นกว่า 60% ของ GDP แต่ SMEs กว่า 49 ล้านรายกลับยังไม่มีบัญชีธนาคาร ขณะที่การเข้าถึงธนาคารของบุคคลทั่วไปนั้นอยู่ที่ 40% เท่านั้น แสดงให้เห็นว่ายังมีเงินอีกจำนวนมากที่หมุนเวียนอยู่ในระบบเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคตะวันออกเฉียงใต้แห่งนี้ ในรูปแบบของเงินสด ยากแก่การตรวจสอบ และที่สำคัญคือสร้างความท้าทายในการจัดเก็บภาษี

ท่ามกลางผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตที่พุ่งผ่าน 100 ล้านราย และกว่า 90% ใช้งานผ่านโทรศัพท์มือถือ ฟังดูแล้วน่าจะเป็นโอกาสที่ดีสำหรับฟินเทค แต่ในปัจจุบัน ฟินเทคมีอัตราการขยายตัวแค่ 2% เท่านั้น และการใช้บริการส่วนใหญ่มักเป็นบริการเสริมของธนาคารที่มีอยู่เดิม

นอกจากความท้าทายทางด้านวัฒนธรรมของผู้คนและความเชื่อมั่นในระบบการเงินแล้ว อีกประเด็นคงจะเป็นสภาพภูมิประเทศแบบหมู่เกาะ ที่ทำให้การเข้าถึงประชากรจำนวนมากเป็นเรื่องยากสำหรับธุรกิจหรือสถาบันการเงิน ธนาคารบางแห่งถึงขนาดตั้งสาขาอยู่บนเรือ เพื่อเข้าถึงคนตามเกาะเล็กเกาะน้อยต่างๆ แต่จากตัวเลขแล้ว เราคงจะเห็นตรงกันว่ายังมีความท้าทายอีกมากนัก ที่เป็นปริศนารอการแก้ไข

บทสนทนากับนักเดินทางสาวใน วันนั้น จบลงด้วยบทสรุปที่เราเห็นไม่ต่างกัน ว่าอินโดนีเซียยังคงเป็นอีกหนึ่งตลาดใหญ่ที่มีศักยภาพและกำลังรอการเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะสำหรับฟินเทค n