ความเสี่ยงจากคน

โดย...วิฑูรย์  สิมะโชคดี

วันนี้คำว่า “การประเมินความเสี่ยง” ใช้ในแทบทุกวงการ โดยเฉพาะการบริหารธุรกิจอุตสาหกรรม รวมทั้งการบริหารทางการเงินและการป้องกันอุบัติเหตุอันตราย

การประเมินความเสี่ยง (Risk Assetment) หมายถึง กระบวนการทางเทคนิคในการเก็บข้อมูลและตั้งสมมติฐาน เพื่อคาดการณ์ในเชิงปริมาณเกี่ยวกับลักษณะทั่วไป ความรุนแรง และความน่าจะเกิดอันตรายแก่สุขภาพและสิ่งแวดล้อม

นักวิชาการด้านความเสี่ยงจะใช้รูปแบบการคำนวณเชิงสถิติและการทดลองทางวิทยาศาสตร์ทำการประเมินความเสี่ยง แต่ประชาชนทั่วไปมักจะประเมินความเสี่ยงโดยใช้ประสบการณ์ในอดีต ข้อมูลจากสื่อสารมวลชน และแนวความคิดส่วนบุคคลต่อการกระทำ หรือกิจกรรมที่มีความเสี่ยงต่างๆ

การประเมินความเสี่ยงอย่างเป็นทางการ หรือถูกต้องตามหลักวิชาการจึงเป็นเรื่องยาก ผลการศึกษาที่ได้จากการทดลอง อาจให้ข้อมูลที่เบี่ยงเบนไปจากความเป็นจริง หรือบางครั้งผลการศึกษาออกมาค่อนข้างกำกวม หรือนำไปเป็นข้อมูลเพื่อการตัดสินใจได้ยาก

ความเชื่อถือได้ของระบบจึงขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญสองประการ ได้แก่ ความเชื่อถือได้ของเครื่องมืออุปกรณ์และความเชื่อถือได้ของคน

ในความเป็นจริงแล้ว ข้อผิดพลาดส่วนใหญ่มักเกิดจากคนมากกว่าการเกิดจากเครื่องมืออุปกรณ์ที่มีการออกแบบมาอย่างดี และมีการควบคุมคุณภาพอย่างเข้มงวด ดังนั้นความเชื่อถือได้ของระบบใดๆ มนุษย์จึงเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญมาก

ตัวอย่างความเสี่ยงจากโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ จะเห็นได้ว่าความผิดพลาดต่างๆ ในอดีตมักเกิดจากเจ้าหน้าที่ผู้ควบคุมเครื่องมืออุปกรณ์มากกว่าความผิดพลาดทางเทคโนโลยี ที่จริงแล้วโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ เป็นเทคโนโลยีที่มีความปลอดภัยสูง แต่มนุษย์เองมักเป็นผู้ก่อให้เกิดความเสี่ยงต่ออันตราย อาจจะเนื่องจากระบบของโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ได้รับการออกแบบมาอย่างดีเยี่ยม จนกระทั่งมนุษย์มีหน้าที่เฉพาะนั่งควบคุมจากห้องควบคุมเท่านั้น แต่ลักษณะของงานในห้องควบคุมเป็นงานที่น่าเบื่อ ลักษณะของงานที่น่าเบื่อนี้เอง อาจเป็นสาเหตุของข้อผิดพลาดที่เกิดจากเจ้าหน้าที่ผู้ควบคุมเอง

ดังนั้น การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์จะส่งผลให้ความเชื่อถือได้ของระบบเพิ่มขึ้นมากกว่าการทุ่มงบประมาณเพื่อเพิ่มความเชื่อถือได้ของโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ทางเทคโนโลยีที่เกือบจะสมบูรณ์แบบอยู่แล้ว แต่เนื่องจากเรื่องของมนุษย์จะหาความแน่นอนได้ยาก จึงทำให้การประเมินความเสี่ยงให้แม่นยำเป็นเรื่องที่ลำบากมาก

การเรียนรู้จากประสบการณ์ ทำให้เรารู้ว่าความผิดพลาดของโรงงานไฟฟ้าเชอร์โนบิล (Chernobyl Nuclear Plant) หรือโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ทรีไมล์ไอร์แลนด์ (Three Mile Island Nuclear Plant) หรือแม้กระทั่งโครงการอวกาศยานชาเลนเจอร์ (The Space Shuttle Challenger) ล้วนแต่เกี่ยวเนื่องกับความเชื่อถือได้ของมนุษย์ทั้งสิ้น

ทุกวันนี้การป้องกันความผิดพลาดพลั้งเผลอของมนุษย์ (Human Error) จึงเป็นเรื่องที่สำคัญยิ่งในการลดความเสี่ยงจากคน

การพัฒนาในทุกๆ ด้านจึงต้องทำควบคู่ไปกับ “การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์” ด้วยครับผม!