เศรษฐกิจไม่สะดุด ยุคก้าวสู่ 4.0

โดย...พรสวรรค์ นันทะ 

เศรษฐกิจไทยอยู่ในช่วงปรับตัว ยกระดับการพัฒนา ปฏิรูป และปรับโครงสร้าง จากเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนโดยภาคการผลิตไปสู่ภาคบริการ และยุคดิจิทัล ตามนโยบายไทยแลนด์ 4.0 ที่ทุกสิ่งต้องเตรียมการเชื่อมกับอินเทอร์เน็ต (Internet of Things) ทำให้คนกังวลว่าในช่วงเปลี่ยนผ่านไปสู่ยุคใหม่อาจกระทบต่ออัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจ (จีดีพี) ให้ลดลงหรือไม่

ดอน นาครทรรพ ผู้อำนวยการอาวุโส ฝ่ายนโยบายเศรษฐกิจการเงิน ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กล่าวว่า เศรษฐกิจไทยในปัจจุบันยังขับเคลื่อนด้วยภาคการผลิต แต่กำลังจะเดินหน้าสู่ภาคบริการ ในยุคไทยแลนด์ 4.0 จำเป็นต้องเตรียมความพร้อมและปฏิรูปหลายด้าน เนื่องจากเศรษฐกิจไทยยังมีปัญหาในเชิงโครงสร้างเศรษฐกิจที่สะสมมานาน มองจากการขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยภาคการผลิต จะพบว่าปัจจัยที่ช่วยให้เศรษฐกิจโตมี 3 ด้าน คือ แรงงาน ทุน และเทคโนโลยี ซึ่งเรามีปัญหาทั้ง 3 ด้าน

เริ่มจากด้านแรงงานเจอปัญหา 2 เด้ง คือ จำนวนแรงงานลดและคุณภาพยังต่ำ จำนวนคนในวัยแรงงานเริ่มลดลง จากการเริ่มเข้าสู่สังคมสูงอายุ และดูเหมือนไทยจะเข้าสู่สังคมชราภาพค่อนข้างเร็วเมื่อเทียบกับระดับการพัฒนาของเศรษฐกิจ ต่างจากญี่ปุ่น หรือเกาหลี ที่ระดับการพัฒนาสูงกว่าไทย ด้านคุณภาพกลับเป็นปัญหาที่หนักกว่า เพราะคุณภาพแรงงานไทยต่ำกว่าระดับเศรษฐกิจ และต่ำกว่าคุณภาพแรงงานของประเทศเพื่อนบ้านที่มีระดับเศรษฐกิจใกล้เคียงกัน มีส่วนทำให้เศรษฐกิจไทยไม่สามารถก้าวข้ามจากประเทศรายได้ปานกลางไปรายได้สูงได้ ติดกับดักรายได้ปานกลาง (Middle Income Trap) จนวงวิชาการกล่าวกันว่าคนไทยแก่ก่อนรวย

อย่างไรก็ดี ในด้านจำนวนที่ลดลงพอชดเชยได้บ้างในระยะหนึ่ง จากการต่ออายุเกษียณ จาก 60 ปี เป็น 65 ปี คาดว่าภาครัฐน่าจะมีนโยบายออกมาในเร็วๆ นี้ จากการใช้เทคโนโลยี เครื่องจักรอุปกรณ์หรือนวัตกรรมใหม่ๆ มาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตแทนแรงงานคน และจากการใช้แรงงานจากประเทศเพื่อนบ้าน

ต่อมาในด้านทุน เศรษฐกิจขาดการลงทุนภาคเอกชนมานาน ทั้งที่การลงทุนเป็นช่องทางที่จะยกระดับศักยภาพการเติบโตของประเทศไปสู่ความยั่งยืน และทำให้เกิดการพัฒนาด้านเทคโนโลยีหรือนวัตกรรมใหม่ๆ ที่จะมาเพิ่มขีดความสามารถของผู้ประกอบการในภาคการผลิตหรือธุรกิจ รวมถึงเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ เนื่องจากการลงทุนภาคเอกชนและเทคโนโลยีมันผูกกัน

ฉะนั้น เมื่อไม่ลงทุนการพัฒนาด้านเทคโนโลยีก็ต่ำไปด้วย ปัจจุบันระดับการพัฒนาเทคโนโลยีไทยไม่ได้สูง แถมการวิจัยและพัฒนา (R&D) แทบติดอันดับโลกด้านต่ำ การก้าวข้ามไปสู่ยุคไทยแลนด์ 4.0 จึงมีอุปสรรคไม่น้อย แต่การเปลี่ยนผ่านจากอีกยุคไปสู่อีกยุคไม่ได้เกิดขึ้นเร็วต้องใช้เวลา ภาครัฐยังเตรียมการรับมือในเชิงโครงสร้างด้านต่างๆ ได้ ซึ่งหลายเรื่องรัฐได้เริ่มไปบ้างแล้ว และมาถูกทางแล้ว ช่วงก้าวข้ามจึงไม่ได้ทำให้เศรษฐกิจถึงขั้นสะดุด

“ผมไม่คิดว่า 2-3 ปีนี้จีดีพีจะโตลดลง จากที่เคยโตระดับ 3-4% ไปเหลือ 1-2% เลยคงไม่ใช่ เพราะหลายประเทศที่มีการปฏิรูปเพื่อรับสิ่งใหม่เศรษฐกิจเขาก็ไม่ได้แผ่วขนาดนั้น ขณะเดียวกันถึงจะมีการปฏิรูปและปรับโครงสร้างหลายด้านให้สอดรับกับเศรษฐกิจยุคใหม่แล้วก็ใช่ว่าเศรษฐกิจไทยจะกลับมามีจีดีพีโตเต็มศักยภาพที่ 5% เลยก็คงไม่ใช่เช่นกัน” ดอน กล่าว

แต่จากนี้ไปเพื่อมีส่วนรองรับการเปลี่ยนผ่าน ฝ่ายนโยบายเศรษฐกิจการเงิน ธปท. จะทำงานวิจัยมากขึ้น ตามนโยบายของผู้ว่าการ ธปท.ที่ต้องการให้การดำเนินนโยบายใดๆ ควรมีงานวิจัยมาสนับสนุน หรือกำหนดทิศทางการทำงานด้วย โดยเฉพาะการเพิ่มงานวิจัยที่เกี่ยวกับโครงสร้างเศรษฐกิจไทย เพราะ ธปท.เป็นหนึ่งในองค์กรของรัฐควรมีส่วนช่วยเศรษฐกิจไทยก้าวข้ามปัญหา เพื่อขยายตัวได้ดีขึ้นในอนาคต