นักการเงินเป็นบุคคล น่ารังเกียจหรือไม่?

โดย...ยุทธศักดิ์ คณาสวัสดิ์

ดร.โรเบิร์ต ชิลเลอร์ แห่งคณะบริหารจัดการ มหาวิทยาลัยเยล เป็นนักทฤษฎีการเงินที่มีชื่อเสียงก้องโลก โดยได้รับรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์เมื่อปี 2556 แต่สิ่งที่กระทบต่อความรู้สึกอย่างมาก คือ เมื่อเกิดวิกฤตซับไพรม์เมื่อปี 2550 ประชาชนต่างชี้นิ้วไปยังนักการเงินว่าเป็นต้นเหตุแห่งวิกฤต จึงต้องมาคิดทบทวนถึงการทำงานเป็นอาจารย์ยาวนานกว่า 25 ปี ว่าได้สอนวิชาการเงินอย่างถูกต้องหรือไม่ มีข้อบกพร่องอย่างใดบ้าง

จากการคิดทบทวนข้างต้น ดร.ชิลเลอร์ ได้ข้อสรุปว่านักการเงินนับเป็นอาชีพที่มีเกียรติ การเงินเป็นกลไกสำคัญมากต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ มีบทบาททั้งในด้านจัดสรรทรัพยากร บริหารความเสี่ยง ระบบจูงใจ ฯลฯ ประเทศต่างๆ จะไม่เจริญรุ่งเรืองได้เลยหากขาดระบบการเงินที่ดี

แต่ภาพลักษณ์นักการเงินกลับไม่ค่อยดีนัก เนื่องจากสถาบันการเงินมักเอาเปรียบผู้ใช้บริการโดยอาศัยอำนาจต่อรองที่เหนือกว่า เช่น ผู้ขอสินเชื่อต้องลงนามในสัญญากู้เงินที่สถาบันการเงินจัดทำขึ้น โดยกำหนดให้สถาบันการเงินเป็นฝ่ายได้เปรียบอย่างมาก หากผิดนัดชำระหนี้จะมีสภาพแทบตกเป็นทาส ทำให้นักการเงินถูกมองแง่ลบว่าหน้าเลือดไม่มีคุณธรรม

พร้อมยกตัวอย่างบริษัท แอปเปิ้ล ซึ่งคิดค้นนวัตกรรมไอโฟน ไอแพด ประชาชนจะชื่นชมอย่างมาก แต่หากนักการเงินพัฒนานวัตกรรมบ้าง ประชาชนจะมองอย่างเคลือบแคลงสงสัยว่าเป็นกลอุบายใหม่ๆ ที่จะแสวงหากำไรมากขึ้นหรือไม่

ดร.ชิลเลอร์ เห็นว่าระบบการเงินจะต้องปรับปรุงให้มีมนุษยธรรมมากขึ้น ซึ่งหลายศาสนาได้พยายามแก้ไขปัญหาระบบการเงินที่ไร้มนุษยธรรมแล้ว เช่น ศาสนาอิสลามสอนให้ช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ด้วยกันเพื่อแก้ไขปัญหาสังคม ห้ามคิดดอกเบี้ย หรือศาสนาคริสต์มีคำสอนในลักษณะคล้ายคลึงกัน ส่วนศาสนายิวก็ห้ามไม่ให้ใช้ข้อมูลที่ตนเองเหนือกว่าเพื่อเอาเปรียบคนอื่น เช่น คนตาบอด

สำหรับบทบาทสถาบันการศึกษานั้น ดร.ชิลเลอร์ เห็นว่าจะต้องสอนนักศึกษาให้เป็นนักการเงินที่ดี ไม่สอนในแง่แคบๆ ว่าจะทำธุรกิจอย่างไรให้มีกำไรมากที่สุดเท่านั้น แต่จะต้องสอนในแง่กว้างควบคู่กันไปด้วยให้นักศึกษาเข้าใจถึงบทบาทการเงินว่าสำคัญอย่างไรบ้างต่อการพัฒนาประเทศ

นอกจากนี้ ยังให้ทัศนะว่ารูปแบบการศึกษาปัจจุบันแตกต่างจากอดีตมาก โดยเน้นเฉพาะความรู้วิชาการเชิงลึก แต่ได้ละเลยสิ่งที่ในอดีตให้ความสำคัญมาก คือ การสอนให้นักศึกษาได้เรียนรู้ถึงความหมายของชีวิต