ความเสี่ยงมีอยู่รอบตัว

ทุกวันนี้เราจะพบเห็นสิ่งต่างๆ ที่เป็น “อันตราย” ต่อสุขภาพและชีวิตทรัพย์สินมากมาย ไม่ว่าจะเป็นรถชนกัน เครื่องบินตก เรือล่ม อัคคีภัย โรงงานระเบิด ไฟป่า ไฟไหม้บนคอนโดสูง เรายังคงต้องผจญกับอันตรายจากการจราจร อันตรายจากการทำงานในโรงงาน อันตรายจากการอุปโภคบริโภค ฯลฯ

หลายครั้งผมอดที่จะสงสัยไม่ได้ว่าเรามีทางเลือกบ้างหรือไม่ หรือต้องยอมรับกับ “อันตราย” ต่างๆ เหล่านี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และถ้าเกิดเหตุสุดวิสัยจนเราได้รับผลร้ายที่ไม่คาดคิดไว้ ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบความเสียหายที่เกิดขึ้น และเราจะคุ้มค่ากับการชดเชยที่ได้หรือไม่

ผลการวิจัยส่วนหนึ่งยืนยันว่าอุบัติเหตุอันตรายร้ายแรงนับครั้งไม่ถ้วนที่เกิดขึ้น สะท้อนให้เห็นว่า คนไทยยังให้ความสำคัญกับความปลอดภัยน้อยมาก ปัญหาจึงอยู่ที่ว่าความไม่ปลอดภัยทั้งหลายทั้งปวงรอบตัวเรานี้ พวกเราคิดกันหรือไม่ว่าเป็นปัญหา หรือเป็นเรื่องที่เราจะต้องรับผิดชอบร่วมกัน เพื่อช่วยกันแก้ไขให้ดีขึ้น

หลายคนถึงกับพูดว่านี่เป็นเพราะนิสัยของคนไทยที่ไม่ค่อยจะมีปฏิกิริยาต่อปัญหา “ความ (ไม่) ปลอดภัย” เพราะคิดว่าเป็นเรื่องของเคราะห์กรรม จนเหมือนเป็นวัฒนธรรมประจำชาติ พวกเราจะตื่นเต้นแบบไฟไหม้ฟาง แต่สักพักก็ลืมและทำกันแบบ “วัวหายล้อมคอก” ตลอดมา

ในวันนี้ ความ (ไม่) ปลอดภัยจึงเป็นเรื่องใหญ่ เป็นเรื่องที่สมควรจะต้อง “สร้างกระแส” ขึ้นมาพูดคุยกันอย่างจริงจังระดับชาติ และกำหนดเป็นนโยบายสังคมหรือนโยบายสาธารณะที่มีผลทางปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม

โดยหลักการแล้ว “ความปลอดภัยเป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกๆ คน” ดังเช่นกรณีเราขับรถ ถ้าเราขับอย่างระมัดระวังและเคารพกฎจราจร แต่ถ้าผู้อื่นขับรถอย่างประมาท เราก็มีโอกาสถูกชนจนประสบอุบัติเหตุบาดเจ็บพิการได้ ทุกคนจึงต้องขับรถอย่างปลอดภัยเท่านั้น

ดังนั้น การที่จะให้ทุกคนมีจิตสำนึกด้านความปลอดภัยที่ถูกต้อง และมีความรับผิดชอบในความปลอดภัยทั้งต่อตนเองและต่อผู้อื่นได้นั้น จึงหนีไม่พ้นเรื่องการให้การศึกษาด้านความปลอดภัยอย่างเป็นระบบ โดยปลูกฝังตั้งแต่เด็กๆ เลย เพื่อให้เกิดเป็นนิสัยติดตัว จนเป็น “วัฒนธรรมแห่งความปลอดภัย” ของคนในชาติ

นอกจากระบบการศึกษาแล้ว เรายังจะต้องยึดหลักของ “การป้องกันล่วงหน้า” ด้วย อะไรที่เราป้องกันเหตุร้ายได้ เราจะต้องป้องกันไม่ให้อุบัติเหตุอันตรายเกิดขึ้นด้วยวิธีการทั้งทางวิศวกรรมศาสตร์และการบริหารจัดการ

เรื่องนี้ก็คงหนีไม่พ้น “หลักการ 3E” ของการป้องกันอุบัติเหตุ คือ การใช้ความรู้ทางวิศวกรรมศาสตร์เพื่อการออกแบบ (Engineering) การให้การศึกษาอบรมเพื่อสร้างจิตสำนึกที่รับผิดชอบ (Education) การออกกฎข้อบังคับและโทษเพื่อให้ปฏิบัติตาม (Enforcement) และทุกวันนี้การป้องกันอุบัติเหตุจึงควรจะเป็น “หลักการ 4E” คือ เพิ่มเรื่องจริยธรรม (Ethics) ที่แสดงถึงความรับผิดชอบต่อสังคมด้วย

สังคมไทยจึงควรจะให้ความสำคัญกับ “ความ (ไม่) ปลอดภัย” ต่างๆ อย่างจริงจัง โดยจะต้องสนใจและเรียนรู้ถึงอันตรายที่อยู่ใกล้ตัวด้วยวิญญาณของ “นักป้องกัน” ไม่ให้เกิด

อย่าปล่อยให้อุบัติเหตุและความเสี่ยงต่างๆ รอบตัวเรากลายเป็น “ปัญหาซ้ำซาก” ที่คุ้นชินกันจนเป็นเรื่องธรรมดา แต่ต้องร่วมด้วยช่วยกันในเชิงนโยบายสู่การปฏิบัติ ทั้งภาครัฐและเราทุกคน ครับผม!