ค้าข้าวในลาว (2)

โดย...สดุดี วงศ์เกียรติขจร

ภาพรวมตลาดข้าวใน สปป.ลาว ส่วนใหญ่เป็นการค้าข้าวเหนียวเป็นหลัก โดยเริ่มจากเกษตรกรจำหน่ายให้พ่อค้ารวบรวมข้าวเปลือกในท้องถิ่นและโรงสี ซึ่งโรงสีจะเป็นศูนย์กลางรวบรวมข้าวเปลือกและสีข้าวสารจำหน่ายสู่ตลาด จึงมีอิทธิพลต่อการกำหนดราคารับซื้อข้าวเปลือกของเกษตรกร

แม้โรงสีมีอิทธิพลต่อการกำหนดราคาข้าว แต่ตลาดข้าวยังเป็นตลาดภายในประเทศเป็นหลัก หรือมีสัดส่วนมากกว่า 90% ของผลผลิตข้าวทั้งหมด โดยแหล่งรองรับผลผลิตข้าวเหล่านี้คือหน่วยงานรัฐ รัฐวิสาหกิจ ทหาร และตำรวจ เป็นหลัก ซึ่งต่างซื้อขายข้าวกับโรงสีในรูปแบบสัญญาข้อตกลงล่วงหน้าทั้งปริมาณและราคา จึงมีบทบาทต่อการกำหนดราคาข้าวในประเทศด้วย

การที่โรงสีทำการสีข้าวเพื่อตลาดภายในประเทศเป็นหลัก ส่งผลให้ไม่เน้นเรื่องมาตรฐานคุณภาพข้าวเพื่อการส่งออก ทำให้คุณภาพข้าวไม่สามารถแข่งขันในตลาดต่างประเทศ การส่งออกข้าวในระบบสากลยังมีน้อยมาก เนื่องจากปัญหาการสีข้าวให้ได้มาตรฐานคุณภาพการส่งออก รวมถึงข้อจำกัด และขั้นตอนการส่งออกค่อนข้างยุ่งยาก และเสียค่าใช้จ่ายในการส่งออกสูง

ในอีกทางหนึ่งการค้าข้าวใน สปป.ลาว เป็นพ่อค้าขนาดเล็กและมีช่องทางจำหน่ายทั้งเอกชนและรัฐวิสาหกิจ โดยส่วนใหญ่จะขายข้าวสารเป็นกิโลกรัมบรรจุถุงพลาสติกตามปริมาณที่ผู้ซื้อต้องการ ยังไม่มีการบรรจุถุงสำเร็จรูป ส่วนมากจะเป็นร้านค้าในตลาดสดในเมืองหรือชุมชน แต่ยังไม่มีร้านโมเดิร์นเทรด ดังนั้น สปป.ลาวจึงควรพิจารณาดำเนินกลยุทธ์พัฒนาบรรจุภัณฑ์เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าข้าวให้สูงขึ้น

สำหรับการนำเข้าและส่งออกข้าวของ สปป.ลาว จะเป็นการนำเข้าข้าวสารเจ้าและแป้งเพื่ออุตสาหกรรม เช่น ทำเส้นก๋วยเตี๋ยวและเส้นขนมจีน และเป็นการค้าชายแดนเป็นส่วนใหญ่ ขณะที่การส่งออกที่เป็นข้อมูลทางการยังมีน้อยมาก ส่วนใหญ่เป็นการค้าชายแดน ซึ่งการเคลื่อนไหวของสินค้าจะเป็นไปตามสถานการณ์ราคา โดยเฉพาะระหว่างไทยกับ สปป.ลาว บริเวณชายแดนภาคเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือของไทยที่ประชาชนส่วนใหญ่นิยมบริโภคข้าวเหนียวเช่นเดียวกับคนลาว หากราคาข้าวเหนียวประเทศใดแพงขึ้น ก็จะลักลอบนำเข้าจากอีกประเทศหนึ่ง

ขณะที่การค้าชายแดนระหว่าง สปป.ลาวกับเวียดนามนั้น การส่งออกข้าวของ สปป.ลาวเป็นไปอย่างราบรื่น เพราะทั้งสองประเทศมีข้อตกลงพิเศษระหว่างกัน ทำให้ไม่ต้องเสียภาษีขาเข้า ไม่จำกัดปริมาณ และมีการผ่อนปรนด้านการแสดงเอกสาร

ส่วนฝั่งที่ติดกับจีน ทาง สปป.ลาวส่งออกข้าวเปลือกเจ้าไปยังจีน ซึ่งเป็นเมล็ดพันธุ์ข้าวเจ้าลูกผสม (Hybrid Rice) ที่จีนมาส่งเสริมการปลูกในเขตเมืองสิง แขวงหลวงน้ำทาทางภาคเหนือของ สปป.ลาว ซึ่งเป็นพื้นที่ราบมีน้ำชลประทานเหมาะกับการปลูกข้าว

นอกจากนี้ สปป.ลาวยังมีตลาดเฉพาะ (Niche Market) สำหรับข้าวเหนียวประจำถิ่นของประเทศ เช่น พันธุ์ไก่น้อย(ข้าวหอม) จากแขวงเชียงขวาง ข้าวเหนียวก่ำ (ข้าวเหนียวดำ) จากเมืองกาสี แขวงเวียงจันทน์ และข้าวเหนียวสายพันธุ์โพนงาม จากแขวงจำปาสัก ที่สามารถส่งไปจำหน่ายยังประเทศฝรั่งเศสและเยอรมนี ภายใต้ระบบการค้าที่เป็นธรรม (Fair Trade) อีกด้วย