เจ้าหน้าที่ของรัฐใช้ดุลพินิจกลั่นแกล้งคนอื่น

เมื่อวานนี้ศาลอาญาพิพากษาจำคุก นายธาริต เพ็งดิษฐ์ อดีตอธิบดีกรมสอบสวนคดีพิเศษเป็นเวลา 2 ปี โดยไม่รอลงอาญา กรณีสั่งย้ายข้าราชการดีเอสไอโดยไม่เป็นธรรม โดยศาลอาญาวินิจฉัยว่าเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ต้องยึดหลักคุณธรรม ไม่ชอบด้วยเหตุผล ไม่มีเหตุผลเพียงพอ ไม่เป็นประโยชน์แก่ทางราชการ การย้ายมีสาเหตุจากความไม่พอใจหรือขัดแย้งจากการปฏิบัติหน้าที่

การกระทำของนายธาริต อดีตอธิบดีดีเอสไอ จึงเป็นการปฏิบัติหน้าที่หรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่เพื่อเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่น การโยกย้ายข้าราชการในปัจจุบันอยู่ในความสนใจของประชาชนมาเป็นเวลานาน เพราะการโยกย้ายข้าราชการในปัจจุบันปฏิเสธไม่ได้ว่ามีการเล่นพรรคเล่นพวก ไม่ได้คำนึงถึงอาวุโส คำนึงถึงความพอใจของผู้บังคับบัญชาเป็นหลัก ไม่มีเหตุมีผล คดีดังกล่าวเป็นอุทาหรณ์ให้ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่และนักการเมือง หากจะมีการโยกย้ายแต่งตั้งก็ให้ดูคดีนี้ไว้เป็นบรรทัดฐาน เพราะศาลเห็นว่าเป็นเรื่องร้ายแรงเมื่อกระทำความผิดจะต้องถูกลงโทษทางอาญาโดยไม่มีการรอการลงโทษ

ดังนั้น คดีนี้จึงใช้เป็นบรรทัดฐานสำหรับการโยกย้ายในอนาคตได้ครับ ท่านผู้อ่านหลายท่านสอบถามมาว่าที่ผ่านมาเคยมีคดีขึ้นสู่ศาลเกี่ยวกับการที่เจ้าหน้าที่ของรัฐใช้ดุลพินิจกลั่นแกล้งคนอื่น หรือกลั่นแกล้งข้าราชการด้วยกัน หรือการแกล้งประชาชนบ้างไหม ผมได้ไปค้นคว้าจากคำพิพากษาฎีกาที่ผ่านมา ซึ่งศาลวินิจฉัยว่าเป็นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ โดยมีรายละเอียดดังนี้

1.พบเห็นการกระทำความผิดอาญาแต่ตำรวจไม่ยอมจับกุม (ฎ.999/2527)

2.ตำรวจไม่มีอำนาจจับตามกฎหมาย แต่ไปแกล้งจับประชาชนเพื่อข่มขู่กลั่นแกล้งประชาชน (ฎ.4243/2542)

3.เจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่อย่างล่าช้า ดำเนินการไปอย่างล่าช้าไม่อำนวยความสะดวกให้แก่ผู้ที่มาติดต่อราชการ (ฎ.2577/2534)

4.เป็นพนักงานสอบสวน แก้ไขข้อความในสำนวนจากสั่งฟ้องเป็นสั่งไม่ฟ้องผู้ต้องหา หลังจากส่งสำนวนและความเห็นไปยังพนักงานอัยการแล้ว (ฎ.3130/2556)

5.เจ้าพนักงานตำรวจไม่ยอมรับแจ้งความหรือคำร้องทุกข์ (ฎ.4436/2531)

6.ใช้ดุลพินิจที่ไม่ได้อยู่บนรากฐานของความสมเหตุสมผลเป็นการใช้ดุลพินิจตามอำเภอใจ เจตนาให้เกิดความเสียหายแก่ผู้อื่น (ฎ.3509/2549)

7.แต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการเสนอชื่อบุคคลที่มีอาวุโสต่ำกว่าถึง 3 ครั้ง เพราะมีสาเหตุส่วนตัวเป็นการใช้ดุลพินิจไม่ชอบด้วยกฎหมาย (ฎ.7663/2543)

ตัวอย่างคำพิพากษาฎีกาอย่างย่อ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7663/2543 (กลั่นแกล้งเกี่ยวกับการโยกย้ายข้าราชการ)

แม้ตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการฯ มาตรา 27 บัญญัติให้เป็นอำนาจของประธานคณะกรรมการอัยการ (ก.อ.) ที่จะเสนอ ก.อ.ให้ความเห็นชอบในการแต่งตั้งข้าราชการอัยการนอกจากตำแหน่งอัยการผู้ช่วยแต่จำเลย ซึ่งเป็นอธิบดีกรมอัยการหรืออัยการสูงสุดในฐานะผู้บังคับบัญชาของข้าราชการอัยการทั่วประเทศในการใช้อำนาจบริหารงานบุคคลยังมีอำนาจเสนอตารางประวัติการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ใต้บังคับบัญชา เพื่อประกอบการพิจารณาในการปฏิบัติหน้าที่ของประธาน ก.อ. รวมทั้งมีอำนาจเสนอเรื่องต่อ ก.อ. ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 21 การจัดทำตารางประวัติการปฏิบัติราชการเสนอที่ประชุม ก.อ. เพื่อพิจารณาแต่งตั้งข้าราชการอัยการ จึงเป็นการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมายของจำเลย

อำนาจของอธิบดีกรมอัยการหรืออัยการสูงสุดในเรื่องนี้มีลักษณะเป็นอำนาจในเชิงดุลพินิจที่อาจเลือกวินิจฉัยหรือเลือกกระทำได้หลายอย่างที่ชอบด้วยกฎหมาย การปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบของอธิบดีกรมอัยการหรืออัยการสูงสุดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 นี้ นอกจากหมายถึงการปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ที่เป็นการกระทำนอกขอบเขตแห่งอำนาจหรือโดยปราศจากอำนาจประการหนึ่ง ที่เป็นการกระทำฝ่าฝืนต่อวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองอันเป็นสาระสำคัญที่กำหนดไว้สำหรับการนั้นประการหนึ่ง และที่เป็นการกระทำที่ไม่เป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายอีกประการหนึ่งแล้ว ยังหมายถึงการปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ที่เป็นการใช้ดุลพินิจโดยมิชอบอีกด้วย

การใช้อำนาจดุลพินิจของผู้บังคับบัญชาสั่งการหรือเลือกกระทำตามที่เห็นว่าเหมาะสมโดยศาลไม่แทรกแซงนั้น หมายความว่า เมื่อผู้บังคับบัญชาใช้ดุลพินิจไปในทางใดแล้ว ศาลต้องยอมรับการใช้ดุลพินิจนั้น แต่การใช้ดุลพินิจของผู้บังคับบัญชาจะต้องอยู่ภายในขอบเขตของความชอบด้วยกฎหมายคือ ต้องมิใช่เป็นการใช้ดุลพินิจโดยมิชอบ มิใช่การใช้ดุลพินิจตามอำเภอใจ หรือโดยปราศจากเหตุผล

การแต่งตั้งข้าราชการอัยการให้ดำรงตำแหน่งต่างๆ รวมทั้งตำแหน่งอัยการพิเศษฝ่ายนั้นมีการพิจารณาอาวุโสประกอบ การที่จำเลยเสนอตารางประวัติการปฏิบัติราชการแก่ประธาน ก.อ. เพื่อแต่งตั้งอัยการพิเศษฝ่ายโดยเสนอชื่อบุคคลที่มีอาวุโสต่ำกว่าโจทก์ไว้เป็นอันดับสูงกว่าโจทก์ถึงสามครั้ง เพราะถือเอาสาเหตุที่จำเลยมีสาเหตุส่วนตัวกับโจทก์ เป็นการใช้ดุลพินิจโดยมิชอบ จึงเป็นการปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบและในการปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบดังกล่าวจำเลยมีเจตนา เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ในฐานะที่จำเลยเป็นเจ้าพนักงานจำเลย จึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 157, 91

ผมหวังว่า บทความของผม จะเป็นประโยชน์ต่อข้าราชการในการนำไปใช้เป็นเครื่องมือในการแสวงหาความเป็นธรรมให้กับตัวเองต่อไปนะครับ ผมยินดีช่วยให้ความเห็นหากท่านจะแสวงหาความเป็นธรรมโดยสุจริต