เจ้าพระยา

โดย...ศ.ดร.สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์

มหานครอันยิ่งใหญ่ทั่วโลกมักตั้งอยู่บนบริเวณริมแม่น้ำ เพราะแม่น้ำเป็นเส้นเลือดหลักของเมือง ตั้งแต่ในอดีตถึงปัจจุบัน

อีกทั้งแม่น้ำยังเป็นสัญลักษณ์ของเมือง เป็นความภาคภูมิใจ และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ เช่น แม่น้ำแซนของกรุงปารีส แม่น้ำเทมส์ของกรุงลอนดอน แม่น้ำฮานของกรุงโซล และ แม่น้ำชาลส์ของนครบอสตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา

ผมยังประทับใจเมื่อครั้งศึกษาอยู่ที่ Massachusetts Institute of Technology หรือ MIT ซึ่งตั้งอยู่ที่นี่ ทุกเย็นยามอากาศดีผมจะวิ่งออกกำลังกาย หรือขี่จักรยานเล่นตลอดแนวแม่น้ำชาลส์ที่มีสวนสาธารณะเรียงรายอยู่ตามริมน้ำ ทุกครั้งจะมองเห็นครอบครัวอเมริกันพาลูกหลานมาปูเสื่อนอนเล่น อ่านหนังสือ หรือปิกนิกกันอย่างมีความสุข

ทุกคนสามารถเข้าถึงแม่น้ำได้ ทำให้ผมรู้สึกว่าแม่น้ำเป็นสมบัติของเมืองและของพลเมืองอย่างแท้จริง

หรือหากท่านไปเที่ยวกรุงลอนดอน ก็สามารถเดินชมสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ตามแนวริมแม่น้ำเทมส์ได้ ทั้งอาคารรัฐสภาและหอนาฬิกาบิ๊กเบน

ทุกมหานครชั้นนำในต่างประเทศต่างมีความตั้งใจออกแบบเมือง ออกแบบกฎ ให้มีพื้นที่สาธารณะตลอดแนวริมแม่น้ำ ไม่ยอมให้อาคารอยู่ติดริมแม่น้ำโดยตรง และให้ความสำคัญกับคนเดินเท้าเป็นอันดับหนึ่ง โดยสร้างเป็นทางเดินชิดแนวแม่น้ำ ถัดมาด้วยช่องจักรยาน ถัดจากนั้นจะเป็นพื้นที่สนามหญ้าและสวนสาธารณะ แล้วจึงเป็นถนนเรียบแม่น้ำ เพื่อให้สัญจรได้รอบเมือง โดยไม่ต้องวิ่งตัดเข้าตัวเมืองช่วยแก้ปัญหารถติด จากนั้นถึงจะเป็นแนวอาคารบ้านเรือน

ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นจากวิสัยทัศน์ของเมือง โดยกำหนดเป็นกฎหมายผังเมือง เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ส่วนรวม

กรุงเทพฯ ของไทยก็มีแม่น้ำเจ้าพระยาที่ยิ่งใหญ่และสวยงาม แต่แทบไม่น่าเชื่อว่าตลอดแนวริมน้ำกลายเป็นโรงแรม คอนโดมิเนียมหรู ร้านอาหาร และบางพื้นที่ก็ถูกบุกรุกสร้างบ้านลงไปในริมแม่น้ำ

ถ้าหากเราอยากจะชื่นชมแม่น้ำเจ้าพระยาอย่างใกล้ชิด ก็คงจะต้องไปเป็นลูกค้าโรงแรมหรือร้านอาหาร คนธรรมดาผู้มีรายได้น้อยก็ได้เพียงแค่ชะเง้อคอดูแม่น้ำตอนนั่งรถข้ามสะพานเท่านั้น

ที่ดินริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาก็มีราคาสูงลิบ จึงมีแต่คนรวยมากเท่านั้นที่เป็นผู้ครอบครอง สามารถอยู่อาศัยริมเจ้าพระยาได้ ทำให้บริเวณริมแม่น้ำกลายเป็นพื้นที่ส่วนตัว ไม่ใช่พื้นที่ส่วนรวม

ยิ่งนานวัน พื้นที่ส่วนตัวนี้กำลังครอบคลุมทุกตารางเมตรตลอดริมแม่น้ำเจ้าพระยา จนแทบไม่เหลือเป็นพื้นที่สาธารณประโยชน์เลย หรือไม่สามารถนำมาใช้แก้ไขปัญหาการจราจรติดขัดได้

โครงการสร้างแลนด์มาร์คเจ้าพระยาที่รัฐบาลกำลังมีความตั้งใจจะสร้างภูมิสัญลักษณ์ของกรุงเทพฯ และให้ประชาชนได้ใช้ประโยชน์พื้นที่สันทนาการยาว 14 กม. ริมเจ้าพระยา ซึ่งมีทั้งกลุ่มสนับสนุนและกลุ่มคัดค้าน ผู้ไม่เห็นด้วยกังวลเรื่องรูปแบบการก่อสร้าง แต่ก็เห็นดีด้วยกับเจตนารมณ์ ทั้งเรื่องการต้องใช้ที่ดินของชุมชนเก่าแก่ โรงเรียน วัด และการออกแบบให้พื้นที่แนวกว้างมากไป ซึ่งเป็นช่องทางจักรยานกว้าง 7 เมตร และทางเท้ากว้าง 7 เมตร เป็นพื้นแข็งหมด แทบไม่มีพื้นที่สีเขียว ตรงนี้อาจต้องปรับแก้ไข อีกทั้งความกังวลเรื่องสิ่งแวดล้อม

รัฐบาลจึงต้องสื่อสารแก่สังคมและนักวิชาการให้ชัดเจน และควรนำตัวอย่างเมือง เช่น กรุงลอนดอนและนครบอสตันที่ประสบความสำเร็จมาพิจารณา อยากให้ผู้ดำเนินการไปดูว่าเขาทำกันอย่างไร ต้องมองให้ละเอียดครบถ้วน เพราะเป็นโครงการขนาดใหญ่ใช้งบประมาณสูง มิใช่ไปตามกระแสการขี่จักรยานจนเกินไป

ควรแบ่งเป็นพื้นที่สันทนาการและพื้นที่ทำกิจกรรมบ้าง สร้างความกลมกลืนกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมด้วย

เชื่อว่าด้วยเจตนาที่ดีน่าจะเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ จึงขอเป็นกำลังใจให้โครงการนี้สำเร็จ ให้เกิดประโยชน์สูงสุด และให้ตรงใจกับสังคม เมื่อรัฐบาลมีความรอบคอบเชื่อได้ว่าประชาชนต้องยินดีและชื่นชมแน่นอน

เพราะเป็นการคืนแม่น้ำเจ้าพระยาให้กับคนไทยทุกคน