แอฟริกาหาทุนยากอุปสรรคขวางดาวรุ่งไอที

โดย...พันธสิทธิ เจริญพาณิชย์พันธ์

จากจำนวนผู้ใช้อินเทอร์เน็ตที่ขยายขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ทำให้บรรดานักธุรกิจขนาดเล็กที่ทำกิจการเกี่ยวกับค้าขายในโลกออนไลน์จำนวนมาก สามารถก้าวขึ้นมาเป็นเศรษฐีหน้าใหม่ ไม่เว้นแม้แต่เหล่านักธุรกิจในทวีปที่มีระดับการพัฒนาน้อยอย่าง แอฟริกา ก็ได้รับอานิสงส์จากการเกิดขึ้นมาของเทคโนโลยี

อบาเซียมา ไอแดซิส เจ้าของบริษัท ไวฟิลชัน ผู้ดำเนินธุรกิจด้านการทำเว็บไซต์มาร์เก็ตติ้งแบบดิจิตอลชื่อดังจากไนจีเรีย ถือเป็นอีกหนึ่งในตัวอย่างของนักธุรกิจที่ก้าวขึ้นมาประสบความสำเร็จ เนื่องจากก่อนหน้าเมื่อ 3 ปีที่แล้ว เจ้าตัวยังเป็นเพียงแค่คนธรรมดาหาเช้ากินค่ำทั่วไป ยังไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ทว่าหลังจากได้ค้นพบโอกาสจากธุรกิจในโลกออนไลน์ ก็สร้างรายได้ให้กับเจ้าตัวอย่างมหาศาล โดยปัจจุบันนี้กิจการดังกล่าวมีรายได้เข้ามามากถึง 1 แสนเหรียญสหรัฐต่อเดือน

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าปัจจุบันเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตจะสร้างโอกาสและความร่ำรวยให้กับนักธุรกิจหน้าใหม่มากหน้าหลายตาในแอฟริกาให้ผงาดขึ้นมาจากความยากจนได้ แต่ก็ใช่ว่าหนทางสู่ดวงดาวจะโรยด้วยกลีบกุหลาบใดๆ เนื่องจากว่าผู้ประกอบการส่วนใหญ่ยังคงมีปัญหาการเข้าถึงแหล่งทุนเพื่อเริ่มต้นธุรกิจอยู่

ไอแดซิส กล่าวว่า ช่วงเริ่มต้นธุรกิจเมื่อหลายปีก่อน เจ้าตัวต้องประสบความยากลำบากในการขอสินเชื่อจากสถาบันการเงินเป็นอย่างมาก จนทำให้แทบจะไม่มีเงินไปจ้างพนักงานและเช่าพื้นที่เพื่อประกอบกิจการเลย

ทว่า จากการที่อดทนหาลูกค้าและแหล่งระดมทุนจากลูกค้าที่เชื่อมั่นในแนวทางการทำตลาดในโลกออนไลน์อยู่ 8 เดือนเต็ม ในเมืองลากอสของไนจีเรีย จนในที่สุดก็สามารถหาลูกค้าซึ่งเป็นบริษัทขายผลิตภัณฑ์สำหรับเด็กมาชุบชีวิตไว้ โดยค่าจ้างในครั้งนั้นอยู่ที่ 250 เหรียญสหรัฐ หลังจากนั้นเพียงไม่กี่เดือนรายได้ก็หลั่งไหลเข้ามามากขึ้นจากการที่บริษัทเริ่มเป็นที่รู้จัก โดยจากเดือนละ 1,000 เหรียญสหรัฐ ก็ก้าวขึ้นมาเป็นหลักแสนเหรียญสหรัฐ

“ในช่วง 8 เดือนแรกของการเริ่มต้นธุรกิจ ผมแทบจะไม่ได้เงินสักแดงเดียว ตอนนั้นผมหมดหวังมาก และคิดว่าคุ้มไหมที่เริ่มมาทำธุรกิจดังกล่าว” ไอแดซิส กล่าวระหว่างการให้สัมภาษณ์กับรอยเตอร์ส

ปัญหาดังกล่าวไม่ใช่เกิดกับ ไอแดซิส เพียงคนเดียว เนื่องจาก เมมเบ นันเจ เจ้าของเว็บไซต์ธุรกิจเสิร์ชหางานออนไลน์ในแคเมอรูน เผยว่า ปัจจุบันการเข้าถึงแหล่งเงินทุนและสินเชื่อของธุรกิจออนไลน์และไอทีหน้าใหม่ในแอฟริกาเป็นไปอย่างยากลำบาก เพราะส่วนมากผู้ปล่อยสินเชื่อ เช่น ภาคธนาคาร มักจะกำหนดให้ธุรกิจต้องมีผลการดำเนินการที่น่าเชื่อถือ และที่สำคัญต้องมีสินค้าออกมาให้เห็น สิ่งนี้ถือเป็นเรื่องยากลำบากมากสำหรับธุรกิจออนไลน์

ขณะที่ ควาคู ซากี อัดโด ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของสภาหอการค้าด้านธุรกิจโทรคมนาคมของประเทศกานา เผยว่า ต้นทุนการกู้ยืมเงินที่สูงถือเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ธุรกิจหน้าใหม่ด้านไอทีเกิดได้ยาก โดยในกานา ธนาคารบางแห่งคิดดอกเบี้ยปล่อยกู้สูงถึง 28% เลยทีเดียว

นอกเหนือจากปัญหาการเข้าถึงทุนที่ยากลำบากแล้ว อีกปัญหาหนึ่งที่มองข้ามไม่ได้เลย นั่นคือ ปริมาณผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในแอฟริกายังน้อยมากเมื่อเทียบกับส่วนอื่นๆ ของโลก โดยเฉพาะเมื่อนำไปเปรียบเทียบกับเอเชียและละตินอเมริกาที่ขยายตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว

สหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ไอทียู) เผยว่า ปัจจุบันในแอฟริกามีประชากรในทวีปที่สามารถเข้าถึงการใช้อินเทอร์เน็ตเพียง 16% จากทั้งหมด 1,000 ล้านคน ต่ำกว่าเกณฑ์เฉลี่ยของโลกซึ่งอยู่ที่ 36%

ธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งแอฟริกา เผยว่า ปัจจุบันธุรกิจด้านเทคโนโลยีและออนไลน์ในแอฟริกามีส่วนช่วยเพิ่มการเติบโตของจีดีพีแค่ 7% ของทั้งทวีป

ถึงกระนั้นก็ตาม แม้ว่าปริมาณการใช้อินเทอร์เน็ตในปัจจุบันในแอฟริกาจะยังต่ำอยู่ แต่คาดว่าในอนาคตจะเพิ่มสูงขึ้นอย่างแน่นอน และนักวิเคราะห์จากธนาคารโลก คาดว่า การขยายตัวขึ้นของผู้ใช้ทุกๆ 10% จะช่วยเพิ่มการขยายตัวให้กับเศรษฐกิจในทวีปได้มากถึง 1.4%

นอกจากนี้ นักวิเคราะห์ยังเผยอีกว่า การพัฒนาขึ้นของเทคโนโลยีการสื่อสารและอินเทอร์เน็ตจะช่วยทำให้เศรษฐกิจของแอฟริกาดีขึ้น เนื่องจากจะช่วยก้าวข้ามข้อจำกัดในเรื่องโครงสร้างพื้นฐานที่ยังไม่เพียบพร้อมไปได้ ตอบสนองความต้องการลูกค้าได้เร็วขึ้น และช่วยกระตุ้นการค้าในภูมิภาค รวมถึงลดการพึ่งพาการทำธุรกิจที่ต้องพึ่งพาวัตถุดิบเป็นหลัก

ด้วยเหตุนี้ จึงทำให้หลายประเทศจึงหันมาออกโครงการช่วยเหลือการตั้งต้นของธุรกิจไอทีมากขึ้น เช่น เคนยา ที่ผลักดันโครงการ ไอฮับ ออกมาในปี 2010 โดยได้รับการสนับสนุนจากบริษัทด้านไอทีชื่อดังอย่าง ฮิวอส กูเกิล และโอมิดยาร์ เน็ตเวิร์ก ซึ่งปัจจุบันโครงการดังกล่าวสามารถผลักดันธุรกิจด้านเทคโนโลยีและออนไลน์ต่างๆ ลงสู่สนามได้แล้วมากถึง 50 บริษัท