ปัญหาฉลากอาหาร

มูลนิธิเพื่อผู้บริโภคได้ร่วมกับเครือข่ายองค์กรผู้บริโภค 10 จังหวัด ประกอบด้วย กรุงเทพฯ สมุทรสงคราม กาญจนบุรี ขอนแก่น ร้อยเอ็ด พะเยา ลำปาง สุราษฎร์ธานี สงขลา และสตูล ภายใต้โครงการเสริมสร้างความเข้มแข็งกลไกคุ้มครองผู้บริโภคภาคประชาชนด้านอาหาร และการสนับสนุนของแผนอาหารเพื่อสุขภาวะ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เปิดเผยผลการตรวจสอบการแสดงฉลากอาหารของผลิตภัณฑ์จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ อาหารพร้อมบริโภคชนิดแช่เย็นแช่แข็ง เครื่องดื่ม ขนมเด็กและอาหารนำเข้าของทั้ง 3 กลุ่ม จำนวน 272 ตัวอย่าง พบว่ากว่าร้อยละ 17 แสดงฉลากผิดกฎหมาย แสดงฉลากไม่ถูกต้อง อีกทั้งเกือบครึ่งหนึ่งของตัวอย่างทั้งหมด มีปัญหาแสดงฉลากสับสน เข้าใจยาก เข้าข่ายรังแกผู้บริโภค ซึ่งต้องปรับปรุงการแสดงข้อมูลบนฉลากถ้าจะให้ผู้บริโภคได้ประโยชน์จากการอ่านฉลากมากกว่าที่เป็นอยู่

ทั้งนี้ ตัวอย่างอาหารพร้อมบริโภคชนิดแช่เย็นแช่แข็ง เช่น แซนด์วิช เบอร์เกอร์ ติ่มซำ ไส้กรอก ลูกชิ้น จากร้านสะดวกซื้อและซูเปอร์มาร์เก็ต พบว่าเข้าข่ายการกระทำความผิดฐานแสดงฉลากอาหารไม่ถูกต้องตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 194 เรื่องฉลากอาหาร โดยไม่ระบุส่วนประกอบของอาหารให้ชัดเจนว่าทำจากอะไร ไม่แสดงส่วนประกอบของเนื้อสัตว์ที่นำมาปรุงเป็นอาหาร บอกแต่เพียงว่า “เนื้อสัตว์” ทั้งที่มีการกล่าวอ้างชนิดของเนื้อสัตว์ที่ใช้ไว้ในชื่ออาหาร นอกจากนี้ยังพบว่ามีข้อสังเกตการแสดงฉลากอาหารที่อาจจะทำให้ผู้บริโภคสับสนหรือให้ข้อมูลไม่ครบถ้วน ไม่ว่าจะเป็นการแสดงชื่ออาหารไม่สอดคล้องกับส่วนประกอบ เช่น ชื่อเป็นข้าวเหนียวหมูย่าง หรือชื่อเป็นเกี๊ยวหมูลุยสวน แต่กลับมีไก่เป็นส่วนประกอบรองจากเนื้อหมู แถมมีสัดส่วนใกล้เคียงกัน หรือใช้ชื่อสามัญ เช่น ฮอตด็อก ที่ทำให้คนคาดหวังว่าเป็นเนื้อหมู แต่กลับใช้ไส้กรอกไก่เป็นส่วนประกอบ

นอกจากนี้ ยังพบปัญหาการระบุวันผลิต วันหมดอายุ ด้วยภาษาหรือวิธีการที่ก่อให้เกิดความสับสน เช่น ใช้แต่ภาษาอังกฤษ ใช้ภาษาอังกฤษคู่กับภาษาไทย แต่มีตัวย่อที่หลากหลายจนสับสน และกล่าวอ้างทางสรรพคุณในลักษณะที่อาจจะทำให้เข้าใจผิด ไปจากความเป็นอาหารหรือนำมาซึ่งพฤติกรรมการบริโภคที่ไม่ปลอดภัย รวมถึงปัญหาการแสดงปริมาณกาเฟอีนบนฉลากของเครื่องดื่มกาแฟและชาพร้อมดื่ม ซึ่งไม่ปลอดภัยกับผู้บริโภค

สำหรับฐานความผิดของการแสดงฉลากอาหารไม่ถูกต้อง เป็นการกระทำความผิดตามมาตรา 6 (10) ของ พ.ร.บ.อาหาร พ.ศ. 2522 ที่ให้รัฐมนตรีมีอำนาจกำหนดประเภทและชนิดอาหารที่ผลิตเพื่อจำหน่าย นำเข้าเพื่อจำหน่าย หรือที่จำหน่าย ซึ่งจะต้องมีฉลาก ข้อความในฉลากเงื่อนไข และวิธีการแสดงฉลาก ตลอดจนหลักเกณฑ์และวิธีการโฆษณาในฉลากของ พ.ร.บ.อาหาร มีบทลงโทษตามมาตรา 51 ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสามหมื่นบาท โดยเครือข่ายผู้บริโภคจะนำผลสำรวจพร้อมข้อเสนอแก้ไขปัญหาส่งไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อหาทางแก้ปัญหาต่อไป