การครอบงำกิจการโทรคมนาคม

กิจการโทรคมนาคมโดยเฉพาะกิจการโทรศัพท์มือถือ เป็นกิจการที่เกี่ยวข้องใกล้ชิดกับความเป็นอยู่ประจำวันของประชาชนชาวไทยอย่างแยกกันไม่ออก

โดย..รุจิระ บุนนาค 

เมื่อพิจารณาถึงจำนวนประชากรของประเทศไทยทั้งสิ้นมีประมาณ 60 ล้านคนเศษ แต่มีหมายเลขโทรศัพท์มือถือที่ใช้งานอยู่กว่า 80 ล้านเลขหมาย แสดงว่าผู้ใช้โทรศัพท์มือถือ 1 คนใช้มากกว่าหนึ่งเลขหมาย และยังรวมไปถึงชาวต่างประเทศที่อยู่ในประเทศไทยที่ใช้โทรศัพท์มือถือด้วย

แนวโน้มการใช้โทรศัพท์มือถือในประเทศไทยยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนไม่สามารถคาดการณ์ว่าจะมีจำนวนไปถึงเท่าไรแน่ เมื่อเทคโนโลยีก้าวหน้ามากขึ้นพฤติกรรมในการใช้โทรศัพท์มือถือก็เปลี่ยนตามไปด้วย โดยเฉพาะจากเดิมที่ใช้เพียงการสนทนาด้วยเสียงเป็นหลัก จะมีการรับส่งข้อมูลคราวละมากๆ (DATA) ดูภาพยนตร์ ฟังเพลง รับส่งอีเมล จนถือได้ว่ามีโทรศัพท์มือถือแบบสมาร์ตโฟนที่มีคุณภาพสูงเหมือนมีสำนักงานเคลื่อนที่ อยู่ที่ไหนก็สามารถทำงานได้

กิจการโทรศัพท์มือถือนอกจากจะเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของประชาชนแล้ว อีกด้านหนึ่งยังเกี่ยวข้องกับความมั่นคงของประเทศด้วย เพราะหากผู้ใดก็ตามที่เข้าถึงการควบคุมกิจการโทรศัพท์มือถือ ก็จะสามารถเข้าถึงข้อมูลต่างๆ ได้ ไม่ว่าจะเป็นบุคคลทั่วไป หรือบุคคลที่มีตำแหน่งหน้าที่ในทางราชการและการบริหารประเทศ เรื่องความมั่นคงกับกิจการโทรศัพท์มือถือเป็นประเด็นที่มีการพิจารณากัน ทั้งในเอเชีย ยุโรป และสหรัฐอเมริกา กิจการประเภทนี้ใช้เงินทุนมหาศาลระดับหมื่นล้านบาท แสนล้านบาท ย่อมต้องมีเงินทุนจากต่างประเทศเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย จึงจำเป็นที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะกำกับดูแลเรื่องนี้อย่างไร

คณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กทช.) รักษาการแทนคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ได้ออกประกาศคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ เรื่องข้อกำหนดข้อห้ามการกระทำที่มีลักษณะเป็นการครอบงำกิจการโดยคนต่างด้าว พ.ศ. 2554 ซึ่งได้ประกาศเมื่อวันที่ 23 ส.ค. 2554 ในขณะนั้นยังไม่มีการแต่งตั้ง กสทช. ชุดปัจจุบันเข้ามารับผิดชอบดำเนินงาน

ประกาศดังกล่าวให้ผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการโทรศัพท์มือถือเป็นผู้กำหนดข้อห้ามการครอบงำกิจการโดยคนต่างด้าวด้วยตนเอง พร้อมคำรับรองว่าจะไม่ดำเนินการใดๆ อันเป็นการขัดต่อข้อห้ามดังกล่าว

ข้อห้ามนี้จะต้องไม่มีการครอบงำกิจการโดยคนต่างด้าวอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ให้คนต่างด้าวหรือตัวแทนถือหุ้นไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม การถือหุ้นของคนต่างด้าวโดยผ่านตัวแทนเชิด หุ้นของคนต่างด้าวหรือตัวแทนมีสิทธิพิเศษในการออกเสียงลงมติเกินสัดส่วนจำนวนหุ้นที่ถือไว้จริง หรือมีสิทธิเหนือหุ้นที่ถือโดยคนไทย คนต่างด้าวมีส่วนในการแต่งตั้งหรือควบคุมคณะกรรมการหรือผู้บริหารระดับสูง มีนิติสัมพันธ์กับแหล่งเงินลงทุนและเงินกู้จากคนต่างด้าวหรือนิติบุคคลในเครือ สัญญาที่ให้สิทธิแต่เพียงผู้เดียวกับคนต่างด้าวหรือนิติบุคคลในเครือ สัญญาจัดซื้อจัดจ้างหรือบริหาร การร่วมประกอบกิจการกับคนต่างด้าว หรือนิติบุคคลในเครือที่เป็นการถ่ายโอนค่าใช้จ่ายและผลตอบแทนให้แก่คนต่างด้าว การโอนราคาหรือสมยอมด้านราคากับคนต่างด้าวหรือนิติบุคคลในเครือ พฤติกรรมที่มีการครอบงำไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม

จากหลักการสำคัญที่ได้กำหนดไว้ในประกาศ กสทช. เรื่องข้อกำหนดข้อห้ามการกระทำที่มีลักษณะเป็นการครอบงำกิจการโดยคนต่างด้าวดังกล่าว ถือเป็นข้อกำหนดที่สอดคล้องกับบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 มาตรา 84 (1) ที่กำหนดให้รัฐต้องสนับสนุนระบบเศรษฐกิจแบบเสรีและเป็นธรรมโดยอาศัยกลไกลตลาด เนื่องจากในอนาคตกฎหมายการประกอบธุรกิจโทรคมนาคม อาจยอมให้คนต่างด้าวถือหุ้นในกิจการโทรคมนาคมได้เกินกว่ากึ่งหนึ่ง แต่ก็ยังถูกควบคุมมิให้เกิดการครอบงำกิจการหรือการบริหารโดยประกาศ กสทช. ฉบับนี้ และยังสอดคล้องกับมาตรา 84 (5) ที่กำหนดให้รัฐต้องกำกับให้การประกอบกิจการมีการแข่งขันอย่างเสรีและเป็นธรรมป้องกันการผูกขาดตัดตอน ไม่ว่าโดยทางตรงหรือทางอ้อม และคุ้มครองผู้บริโภคอีกด้วย

กทช.ที่รักษาการแทน กสทช. ใช้เวลาถึง 5 ปี ผลักดันให้ประกาศดังกล่าวมีผลบังคับใช้ รวมถึงผ่านขั้นตอนประชาพิจารณ์ด้วย รวมทั้งการถูกต่อว่า และถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักมาแล้ว

เมื่อ กสทช. ชุดใหม่เข้ารับตำแหน่งและหน้าที่ จึงเปรียบเสมือนกับการรับไม้ที่นักกีฬาวิ่งผลัดคนก่อนส่งต่อให้เพื่อทำหน้าที่ต่อไป โดยไม่ต้องผ่านขั้นตอนที่ยากลำบากในตอนต้น

นอกจากนี้ ประกาศดังกล่าว ยังถือเป็นต้นแบบของกิจการอีกหลายๆ กิจการที่ต้องเปิดเสรีรวมทั้งกิจการโทรคมนาคม เมื่อมีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) ว่า แม้จะต้องเปิดเสรีให้ชาวต่างชาติเข้ามาลงทุนในประเทศไทย ก็ยังเป็นเรื่องจำเป็นที่ต้องออกกฎระเบียบบางประการ เพื่อคุ้มครองและรักษาผลประโยชน์ของคนไทย