ไหนความเป็นส่วนตัว? เมื่อหุ่นยนต์ดูดฝุ่นกลายเป็นพยานในชั้นศาล

ปัจจุบัน อุปกรณ์อัจฉริยะ ถือเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่มีการใช้งานและพบเห็นได้ทั่วไป ทั้งภายในที่สาธารณะ อาคารสำนักงาน หรือที่พักอาศัย จนกลายเป็นอีกหนึ่งเทคโนโลยีที่อยู่รอบตัว แต่อันที่จริงอุปกรณ์อัจฉริยะอาจไม่เพียงทำให้เราใช้ชีวิตอย่างสะดวกสบาย แต่อาจกลายเป็นสิ่งสร้างปัญหาไม่แพ้กัน

 

วันนี้เราจะมาพูดถึงกรณีที่หุ่นยนต์ดูดฝุ่นกลายเป็นหลักฐานชิ้นสำคัญบนชั้นศาล

 

 

เมื่อหุ่นยนต์ดูดฝุ่นกลายเป็นพยานในคดีความ

 

คดีนี้เกิดขึ้นในไต้หวันปี 2023 เมื่อสามีตรวจพบว่าภรรยาของเขามีความสัมพันธ์กับชายแปลกหน้าภายในบ้าน ต่อมาเขาอาศัยแอปพลิเคชันสั่งการหุ่นยนต์ดูดฝุ่นจากระยะไกล จนสามารถบันทึกภาพช่วงเวลาที่ภรรยากำลังมีความสัมพันธ์ลึกซึ้งกับชายอื่น แล้วใช้มันเป็นหลักฐานในการฟ้องร้องคดีในชั้นศาล

 

การบันทึกวีดีโอในครั้งนั้นทำให้เขาสามารถชนะคดีฟ้องหย่า และสามารถเรียกเงินชดเชยจากภรรยาและชายชู้ได้เป็นจำนวน 16,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ(ราว 5.4 แสนบาท) แต่เขาก็ถูกตัดสินจำคุก 5 เดือน และปรับอีก 4,700 ดอลลาร์สหรัฐฯ(ราว 1.5 แสนบาท) โทษฐานบันทึกภาพกิจกรรมส่วนตัวโดยไม่ได้รับความยินยอม

 

แน่นอนในกรณีคดีความนับเป็นการจบเรื่องที่ชวนสับสนอยู่เล็กน้อย แต่ในขณะเดียวกันก็แสดงให้เห็นว่า อุปกรณ์อัจฉริยะที่ใช้งานในบ้านอย่าง ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไปที่ทำงานเรียบง่ายด้วยการกดปุ่มอย่างในอดีต แต่สามารถถูกนำไปใช้งานในหลายด้านในระดับที่เราคาดไม่ถึง

 

สาเหตุที่เป็นแบบนี้เนื่องจากหุ่นยนต์ดูดฝุ่นในปัจจุบันมีอุปกรณ์มากมาย ตั้งแต่กล้อง ไมโครโฟน เซ็นเซอร์ตรวจจับวัตถุ ตลอดจนระบบวีดีโอคอลทางไกล ที่ทำได้พร้อมสรรพตั้งแต่การบันทึกภาพและเสียง ตรวจสอบสถานะบ้าน แจ้งเตือน ส่งข้อมูลระยะไกล ตลอดจนสร้างแผนผัง 3 มิติของบ้านทั้งหลัง

 

แน่นอนสิ่งเหล่านี้ย่อมมาพร้อมกับมิติใหม่ของปัญหาที่เกิดมาจากอุปกรณ์อัจฉริยะ

 

 

อุปกรณ์อัจฉริยะที่สะดวกเกินจนรุกล้ำความเป็นส่วนตัว

 

เหตุการณ์แบบนี้ไม่ใช่เพิ่งเกิดเป็นครั้งแรก เช่น กรณีของหุ่นยนต์ดูดฝุ่น Roomba J7 รุ่นทดลองของ iRobot ที่ทำการบันทึกภาพช่วงเวลาที่ผู้หญิงกำลังเข้าห้องน้ำในบ้าน อีกทั้งภาพเหล่านี้ยังถูกส่งไปถึงมือพนักงานติดป้ายกำกับข้อมูลแล้วหลุดไปถึงโซเชียลมีเดียจนทำให้รับรู้เป็นวงกว้าง โดยทั้งหมดเป็นเพียงกระบวนการฝึกฝน AI ของบริษัทและไม่มีการถูกแฮ็กใดๆ

 

อุปกรณ์อัจฉริยะอื่นเองก็มีปัญหาไม่แพ้กัน ตั้งแต่กล้องดูทารกและกล้องวงจรปิด ที่สามารถบันทึกภาพภายในบ้านได้ละเอียดคมชัดแต่กลับมีช่องโหว่ความปลอดภัยไซเบอร์จนถูกเจาะระบบได้ง่าย หรือของเล่นอัจฉริยะทั้งหลายที่แทบจะไม่มีระบบป้องกันความปลอดภัย จนอาจทำให้ข้อมูลเด็กเล็กถูกเก็บบันทึกและรวบรวม ตลอดจนถูกแทรกแซงจากภายนอกได้ง่าย

 

การใช้งานอุปกรณ์อัจฉริยะในคดีความเองก็เคยเกิดขึ้นมาแล้ว อย่างการใช้ข้อมูลการนับจำนวนก้าวบนอุปกรณ์ Fitbit ในการไขคดีฆาตกรรมในรัฐคอนเนตทิคัต ที่ตำรวจจับพิรุธไทม์ไลน์เรื่องเล่าของสามีที่คลาดเคลื่อนกับข้อมูลจำนวนก้าวบน Fitbit จนสามารถเอาผิดข้อหาฆาตกรรมแก่สามีได้ในที่สุด

 

นอกจากนี้ยังมีการขอสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลจากอุปกรณ์อัจฉริยะในการใช้เป็นหลักฐานคดีความหลายครั้ง เช่น การขอสิทธิเข้าถึงบันทึกเสียงจากลำโพงอัจฉริยะ Amazon Echo ในคดีฆาตกรรม หรือการใช้ข้อมูลการทำงานเครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจเพื่อจับโกหกคำให้การในคดีวางเพลิง และเป็นข้อมูลที่ได้รับการยอมรับให้ใช้งานในชั้นศาล

 

สิ่งเหล่านี้นำไปสู่การตั้งคำถามว่า อุปกรณ์อัจฉริยะที่สะดวกสบายในการใช้งาน แท้จริงกำลังเก็บข้อมูลของคนรอบตัวเราไปมากขนาดไหน มีการรักษาความปลอดภัยข้อมูลเพียงไร และถูกนำไปใช้แบบไหนบ้าง เพราะจากนี้ข้อมูลที่บันทึกจากอุปกรณ์อัจฉริยะจะไม่ใช่เพียงเรื่องขำขัน แต่อาจกลายเป็นหลักฐานในการเอาผิดบนชั้นศาลได้จริง

 

 

ปัญหาที่ตามมาและยังต้องรอทิศทางในอนาคต

 

แน่นอนนี่ถือเป็นประเด็นสำคัญโดยเฉพาะในการบันทึกข้อมูล อุปกรณ์อัจฉริยะทั้งหลาย ไม่มีการแสดงสถานะการทำงานหรือแจ้งเตือนคนในบ้านและแขกให้รู้แม้แต่น้อยว่ากำลังถูกบันทึก อีกทั้งด้วยรูปลักษณ์ที่ไม่ชวนให้เกิดความระแวง ทำให้ผู้ใช้งานหลายคนอาจไม่รู้ตัวด้วยซ้ำว่ากำลังถูกบันทึกภาพและเสียงส่งออกสู่ภายนอก

 

ข้อกฎหมายในด้านการยอมรับเนื้อหาบันทึกจากไฟล์เสียงเองก็อยู่ในความคลุมเครือ ขึ้นกับรูปแบบกฎหมายของแต่ละประเทศ สำหรับไทยกรณีของบริษัทผู้ผลิตหรือบุคคลภายนอกเข้าถึงจะถือว่าผิดกฎหมาย PDPA แต่มีข้อยกเว้นในการใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตน จึงยังถือว่าเจ้าของบ้านหรือผู้ใช้งานอุปกรณ์อาจสามารถบันทึกภาพไว้ได้

 

ส่วนการใช้เป็นหลักฐานในชั้นศาล อ้างอิงจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3782/2564 ระบุว่า การแอบบันทึกเสียงไม่สามารถนำมาใช้เป็นหลักฐานในชั้นศาลในคดีอาญา แต่ในส่วนคดีแพ่ง ศาลสามารถรับฟังเนื้อหาแอบบันทึกเหล่านั้นในฐานะวัตถุพยานได้หากเป็นประโยชน์ต่อการพิจารณาคดี จึงทำให้การใช้อุปกรณ์อัจฉริยะมีความซับซ้อนยิ่งขึ้น

 

สำหรับเจ้าหน้าที่สอบสวนการเพิ่มอุปกรณ์และโอกาสในการเข้าถึงหลักฐานอาจทำให้รู้สึกทำงานง่ายขึ้น แต่ก็อาจถูกตั้งคำถามในด้านความเชื่อถือของข้อมูล เนื่องจากอุปกรณ์เหล่านี้ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อเก็บหลักฐาน จึงอาจทำให้ข้อมูลเวลาที่บันทึกคลาดเคลื่อน และอาจกลายเป็นปัญหาในการนำไปใช้งานต่อไป

 

นั่นทำให้อุปกรณ์อัจฉริยะอาจไม่ได้เป็นเพียงหุ่นยนต์ดูดฝุ่นหรือตุ๊กตาน่ารักทั่วไป แต่อาจกลายเป็นหลักฐานทางคดีความในสักวัน

 

 

 

 

ทางที่ดีที่สุดในการแก้ไขเรื่องนี้คือมีการเปิดเผยข้อมูลให้ชัดเจนว่า อุปกรณ์อัจฉริยะบันทึกข้อมูลอะไรบ้าง ข้อมูลทีบันทึกไปอยู่ไหน คงอยู่นานเพียงไร ใครมีสิทธิเข้าถึง และกำกับดูแลความปลอดภัยเช่นไร รวมถึงมีประวัติบันทึกการเข้าถึงที่โปร่งใส คล้ายมาตรฐานในการควบคุมรถยนต์

 

ซึ่งสิ่งเหล่านี้อาจจำเป็นต้องอาศัยอำนาจในการออกกฎหมายเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยต่อไป

 

 

 

ที่มา

 

https://theconversation.com/your-robotic-vacuum-is-a-witness-what-home-robots-mean-for-evidence-privacy-and-the-law-291849

 

https://tech.yahoo.com/home/articles/fbi-says-smart-home-devices-110000546.html

 

https://www.ic3.gov/PSA/2017/PSA170717

 

https://www.amarintv.com/news/social/517487