ธุรกิจครอบครัวจะโตอย่างไรให้ยืนยาวข้ามรุ่น-ลดขัดแย้ง

ธุรกิจที่เริ่มจากโต๊ะอาหารในบ้าน จากความตั้งใจของพ่อแม่ หรือความฝันของคนรุ่นก่อน วันนี้เติบโตจนกลายเป็นบริษัทจดทะเบียนที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย แต่เมื่อกิจการเติบโต ความซับซ้อนก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย ทั้งเรื่องโครงสร้าง การสื่อสาร ความขัดแย้ง และการเตรียมทายาทให้พร้อมรับไม้ต่อ

 

ภาพใหญ่ของตลาดทุนไทยสะท้อนชัดว่า ธุรกิจครอบครัวไม่ใช่เพียง “กิจการของคนในบ้าน” อีกต่อไป แต่คือเสาหลักของเศรษฐกิจที่สร้างงานนับล้านตำแหน่งและมีบทบาทต่อความมั่นคงของประเทศ 

 

ขณะเดียวกัน สถิติระดับโลกก็เตือนว่า การรักษาธุรกิจครอบครัวให้ยืนยาวไม่ใช่เรื่องง่าย หากขาดการวางแผนและความเข้าใจร่วมกัน

 

76% บริษัทจดทะเบียนเป็นธุรกิจครอบครัว

ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ อุรพีพัฒนพงศ์  ประธานกรรมการ ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) เปิดเผยว่า ธุรกิจครอบครัวยังคงเป็นรากฐานสำคัญของเศรษฐกิจและตลาดทุนไทย โดยปัจจุบันกว่า 76% ของบริษัทจดทะเบียน เป็นธุรกิจครอบครัว และมีสัดส่วนมูลค่าหลักทรัพย์ตามราคาตลาดรวมสูงถึง 48% ของมูลค่าตลาดรวม (Market Cap)  ขณะเดียวกัน ข้อมูลจากฝ่ายวิจัยตลาดหลักทรัพย์ฯ  ระบุว่า ในปี 2567 ธุรกิจครอบครัวสร้างการจ้างงานรวมกว่า 1.47 ล้านตำแหน่ง หรือคิดเป็น 74% ของการจ้างงานทั้งหมดของบริษัทจดทะเบียน 

 

สะท้อนบทบาทเชิงโครงสร้างที่ไม่เพียงขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่ยังสร้างเสถียรภาพให้กับตลาดแรงงานไทยในระยะยาว (ข้อมูล โดยฝ่ายวิจัยตลาดหลักทรัพย์ฯ เดือนมิถุนายน 2568) 

 

อย่างไรก็ตาม ธุรกิจครอบครัวยังเผชิญความท้าทายเชิงโครงสร้าง โดยสถิติระดับโลกชี้ว่า กว่า 70% ของธุรกิจครอบครัวไม่สามารถส่งต่อกิจการได้สำเร็จ และมีอายุเฉลี่ยเพียง 15 ปี สาเหตุหลักมาจากการขาดการสื่อสาร ความไว้วางใจ การไม่วางแผนสืบทอด และการขาดเป้าหมายร่วมกันของสมาชิกในครอบครัว 

 

6C Framework แนวทางบริหาร

ทั้งนี้ เพื่อรับมือกับความท้าทายดังกล่าว ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ ได้เสนอ 6C Framework เป็นแนวทางบริหารธุรกิจครอบครัวให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืน ประกอบด้วย 

1. Corporate Structure คือโครงสร้างบริษัทและการถือหุ้นที่เหมาะสม พร้อมหลักธรรมาภิบาลและเอกสารทางกฎหมาย
2. Compensation  เป็นการจัดสรรผลตอบแทนอย่างเป็นธรรม ไม่จำเป็นต้องเท่าเทียม 
3. Communication การสื่อสารอย่างสม่ำเสมอและรับฟังอย่างมีศิลปะ 
4. Conflict Resolution คือ กลไกระงับข้อพิพาทและที่ปรึกษาเป็นคนกลาง
5. Care & Compassion ความเอื้ออาทร ความเข้าใจ และการเชื่อมโยงกับ CSR และ ESG 
6. Change การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงของกฎหมาย ธุรกิจ เทคโนโลยี และวิธีคิดในบริบทของเศรษฐกิจยุค AI 

 

ธุรกิจครอบครัวไทยจำเป็นต้องเร่งประเมินความพร้อมขององค์กร ลงทุนในบุคลากร เทคโนโลยี และระบบข้อมูล รวมถึงเปิดพื้นที่ให้ทายาทรุ่นใหม่มีบทบาทในการขับเคลื่อนองค์กร เพื่อสร้างการเติบโตที่ยั่งยืนในระยะยาว

 

จัดการสินทรัพย์ส่วนตัว-วางแผนภาษีและมรดก

นายนิติกานต์ รามนัฏ ทนายความหุ้นส่วน บริษัท เบเคอร์ แอนด์ แม็คเค็นซี่  จำกัด กล่าวถึง การจัดโครงสร้างธุรกิจครอบครัวเป็นกุญแจสำคัญของการบริหารความมั่งคั่งยุคใหม่ โดยมองว่า ความท้าทายด้านเศรษฐกิจและการเปลี่ยนผ่านธุรกิจจากรุ่นสู่รุ่นถัดไป การบริหารสินทรัพย์ (Assets Management Strategies) ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการลงทุนอีกต่อไป แต่ครอบคลุมถึงการวางโครงสร้างธุรกิจครอบครัวและการเพิ่มประสิทธิภาพความมั่งคั่ง (Family Business Structures & Wealth Optimization) อย่างรอบด้าน 

 

โดยประเด็นสำคัญคือการวางโครงสร้างธุรกิจครอบครัว (Family Business Structuring) เพื่อแยกทรัพย์สินส่วนบุคคลออกจากทรัพย์สินทางธุรกิจ ลดความเสี่ยงด้านกฎหมายและภาษี พร้อมสร้างความชัดเจนในการบริหารและการสืบทอดกิจการในระยะยาว

 

ในขณะเดียวกัน การวางแผน IPO และ Exit Strategy กลายเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือสำคัญในการสร้างมูลค่าและเพิ่มสภาพคล่องให้กับธุรกิจครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นการนำบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดทุน หรือการเตรียมทางเลือกในการขายกิจการบางส่วน เพื่อรองรับการเติบโตและการปรับโครงสร้างในอนาคต

 

นอกจากนี้ การวางแผนภาษีการรับให้และภาษีการรับมรดก (Gift Tax & Inheritance Tax Planning) ถือเป็นหัวใจของการส่งต่อความมั่งคั่งอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยลดภาระภาษีที่อาจเกิดขึ้น พร้อมรักษาความมั่นคงของทรัพย์สินครอบครัวข้ามรุ่นอย่างยั่งยืน ซึ่งการบูรณาการทั้ง 3 มิติ คือ โครงสร้างธุรกิจ การวางแผนทางออก และการบริหารภาษี จะช่วยให้ครอบครัวธุรกิจสามารถบริหารความมั่งคั่งได้อย่างเป็นระบบ รองรับการเปลี่ยนผ่าน และสร้างความมั่นคงในระยะยาว

 

จัดตั้ง Family Office ศูนย์กลางดูแลทรัพย์สิน

ด้านดร.นิติ เนื่องจำนงค์ Head of Wealth Planning and Family Office  ธนาคารไทยพาณิชย์  เปิดเผยว่า ความท้าทายสำคัญของธุรกิจครอบครัวไทยในปัจจุบัน ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเติบโตทางธุรกิจ แต่รวมถึงช่องว่างระหว่างรุ่น ความขัดแย้งภายในครอบครัว และความพร้อมของทายาทในการสืบทอดกิจการ แนวคิด Family Wealth Planning for Every Life Stage and All Generations จึงถูกเสนอเป็นกรอบการวางแผนหลัก เพื่อดูแลทรัพย์สิน ธุรกิจ และคุณค่าของครอบครัวให้เดินหน้าไปในทิศทางเดียวกัน

 

ทั้งนี้ การจัดการความขัดแย้งผ่านแนวทาง Alternative Dispute Resolution (ADR) ทั้งการไกล่เกลี่ยหรือการประนอมข้อพิพาทและการใช้กระบวนการอนุญาโตตุลาการ ถูกมองว่าเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสมกว่าการใช้กระบวนการทางศาล 

 

ขณะเดียวกัน การจัดตั้ง Family Office เป็นศูนย์กลางในการดูแลทรัพย์สินของครอบครัวแบบองค์รวม เชื่อมโยงทั้ง ธุรกิจ – ทรัพย์สิน-คุณค่า และความสัมพันธ์ เพื่อสร้างความมั่งคั่งที่ยั่งยืน ไม่เพียงในเชิงการเงินแต่รวมถึงการส่งต่อคุณค่าและความสัมพันธ์ให้เติบโตไปพร้อมกันในทุกช่วงชีวิตของทุกเจเนอเรชัน

 

 

 

Source : ข้อมูลจากงานสัมมนา The Legacy Blueprint ภายใต้ธีม Truth Trust Transition ถอดรหัสการวางรากฐานธุรกิจครอบครัวและการส่งต่อความมั่งคั่งอย่างยั่งยืน จัดโดย SCB WEALTH ร่วมกับ Baker & McKenzie