ล่าสุด! HITAP เปิดตัว “สุขจัดสรร” เครื่องมือประเมิน ”ความคุ้มค่า“ งบสร้างเสริมสุขภาพ!

การใช้งบประมาณสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคให้เกิดความคุ้มค่า ไม่ได้จบเพียงคำถามว่าจัดกิจกรรมกี่ครั้งหรือมีผู้เข้าร่วมเท่าใด แต่ต้องประเมินต่อว่า สิ่งที่ทำส่งผลต่อสุขภาพประชาชนในระยะยาวอย่างไร

 

พร้อมหารือแนวทางปรับการบริหารงบประมาณ โดยเสนอให้การติดตามงานให้น้ำหนักกับผลลัพธ์สุขภาพมากขึ้น

 

ล่าสุด มูลนิธิเพื่อการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ หรือ HITAP ได้พัฒนาเครื่องมือ 2 ส่วน ภายใต้โครงการ “การพัฒนาต้นแบบประเมินผลกระทบสำหรับโครงการสร้างเสริมสุขภาพ” เพื่อสนับสนุนการประเมินโครงการอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ตรวจสอบความพร้อมของข้อมูล ไปจนถึงประเมินผลกระทบทางสุขภาพและเศรษฐศาสตร์ในระยะยาว

 

 

โครงการต่างกัน จึงใช้แนวทางประเมินเดียวกันทั้งหมดไม่ได้

โครงการสร้างเสริมสุขภาพมีทั้งเป้าหมาย วิธีดำเนินงาน การเก็บข้อมูล และผลลัพธ์ที่แตกต่างกัน การประเมินว่าแต่ละโครงการสร้างผลกระทบต่อสุขภาพและเศรษฐศาสตร์ได้มากน้อยเพียงใด จึงไม่สามารถใช้แนวทางเดียวกันได้ทั้งหมด

 

ที่ผ่านมา การประเมินมักเน้นตัวชี้วัดระยะสั้น เช่น จำนวนผู้เข้าร่วม ความพึงพอใจ หรือจำนวนผู้ที่เลิกบุหรี่ได้ ซึ่งยังไม่สะท้อนผลกระทบทางสุขภาพและเศรษฐศาสตร์ในระยะยาว

 

เครื่องมือที่ HITAP พัฒนาจึงแบ่งเป็น 2 ส่วน ได้แก่

 

“สุขจัดสรร” สำหรับจำแนกระดับความพร้อมของโครงการต่อการประเมินผลกระทบ และ

 

“แบบจำลองประเมินผลกระทบของโครงการสร้างเสริมสุขภาพ” หรือ Health Promotion Impact Evaluation Models สำหรับประเมินผลกระทบเมื่อโครงการมีความพร้อมแล้ว

 

“สุขจัดสรร” ตรวจความพร้อมก่อนประเมินผลกระทบ

“สุขจัดสรร” พัฒนาร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และผ่านการทดสอบทั้งกับนักวิจัยภายในและผู้เชี่ยวชาญภายนอกระหว่างปี 2568–2569 เพื่อช่วยจำแนกความพร้อมของโครงการสร้างเสริมสุขภาพต่อการประเมินผลกระทบ

 

เครื่องมือประกอบด้วยการกรอกและประเมินข้อมูล 3 ส่วน ได้แก่

 

ข้อมูลโครงการและแบบจำลองเชิงตรรกะ ตัวชี้วัดผลลัพธ์ และความเสี่ยงของอคติ เพื่อพิจารณาว่าโครงการมีตัวชี้วัดเหมาะสม มีข้อมูลเพียงพอ และพร้อมสำหรับการประเมินผลกระทบหรือไม่

 

โครงการที่มีความพร้อมต้องมีตัวชี้วัดผลลัพธ์ทางพฤติกรรม ทางคลินิก หรือผลกระทบที่เหมาะสม และมีข้อมูลก่อนและหลังดำเนินโครงการเป็นอย่างน้อย ส่วนโครงการที่ยังไม่พร้อม ผลประเมินจาก “สุขจัดสรร” จะช่วยให้เห็นว่าควรพัฒนาหรือเก็บข้อมูลส่วนใดเพิ่มเติม

 

 

แบบจำลองเชื่อมพฤติกรรมกับสุขภาพและความคุ้มค่าตลอดชีวิต

สำหรับโครงการที่มีความพร้อม สามารถนำไปประเมินผลกระทบต่อด้วย “แบบจำลองประเมินผลกระทบของโครงการสร้างเสริมสุขภาพ” ซึ่งปัจจุบันครอบคลุม 2 ประเด็นยุทธศาสตร์ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. ได้แก่ การส่งเสริมกิจกรรมทางกายและการลดการบริโภคยาสูบ

 

แบบจำลองจะจำลองสถานการณ์ตลอดชีวิต เพื่อเชื่อมการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมกับความเสี่ยงของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และคำนวณผลลัพธ์ในรูปปีสุขภาวะ หรือ QALYs รวมถึงผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ เช่น ต้นทุนที่เปลี่ยนแปลง ความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ และมูลค่าสุทธิในรูปตัวเงิน หรือ net monetary benefits

 

 

หารือใช้ประกอบการตัดสินใจและขยายผลโครงการ

ที่ประชุมยังหารือถึงแนวทางนำเครื่องมือไปใช้ ตั้งแต่สนับสนุนการตัดสินใจของ สสส. ไปจนถึงการนำผลประเมินไปประกอบการพิจารณาขยายผลโครงการสู่ชุดสิทธิประโยชน์ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ รวมถึงการขยายแบบจำลองให้ครอบคลุมประเด็นยุทธศาสตร์อื่นของ สสส. ในอนาคต