
น้ำดำสระบุรี! กลัวถูกฟ้อง หรือหลักฐานยังไปไม่ถึงต้นตอ? เปิดปมตรวจโรงงานที่ยังไม่จบ
"เพจสระบุรีโซเชียล" ตั้งคำถามถึงความโปร่งใสในการตรวจสอบน้ำเสียสระบุรี เหตุใดรัฐยังระบุต้นตอมลพิษไม่ได้ ทั้งที่พบความผิดปกติในโรงงานหลายแห่ง เปิดช่องว่างการตรวจสอบ หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ และสิทธิประชาชนในการเข้าถึงข้อมูลสิ่งแวดล้อม ม
KEY
POINTS
- ปัญหาน้ำดำในสระบุรียังคงคาราคาซัง แม้เวลาจะผ่านไปนาน แต่หน่วยงานรัฐยังไม่สามารถระบุต้นตอของมลพิษได้อย่างชัดเจน ทำให้กระบวนการตรวจสอบยังไม่สิ้นสุด
- มีการตรวจสอบโรงงาน 3 แห่งและพบข้อบกพร่องในการจัดการของเสียและน้ำเสียจริง จนนำไปสู่คำสั่งให้หยุดกิจการบางส่วนหรือทั้งหมด แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปว่าเป็นต้นเหตุของน้ำเสียในแหล่งน้ำสาธารณะ
- การสืบสวนเผชิญอุปสรรคสำคัญในการรวบรวมหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อเชื่อมโยงมลพิษจากภายนอกสู่ภายในโรงงาน รวมถึงปัญหาการประสานงานระหว่างหน่วยงานรัฐที่ทำให้การเข้าถึงพื้นที่เป้าหมายล่าช้า
- เกิดคำถามในสังคมว่ารัฐบาลกลัวถูกฟ้องหมิ่นประมาทหรือไม่จึงไม่เปิดเผยข้อมูล ขณะที่ประชาชนเรียกร้องความโปร่งใสในกระบวนการตรวจสอบและต้องการคำตอบที่ชัดเจนว่าใครต้องรับผิดชอบ
กรณีปัญหาน้ำดำและน้ำเสียในจังหวัดสระบุรีกลับมาเป็นประเด็นที่สังคมตั้งคำถามอีกครั้ง หลังเพจ "สระบุรีโซเชียล" เผยแพร่ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับการทำงานของหน่วยงานรัฐ
โดยตั้งข้อสังเกตว่า เหตุใดการตรวจสอบและระบุชื่อโรงงานที่อาจเกี่ยวข้องกับมลพิษจึงเป็นเรื่องละเอียดอ่อน ขณะที่ประชาชนยังต้องรอคำตอบว่าใครเป็นต้นเหตุของน้ำเสียที่ส่งผลกระทบต่อชุมชน
ประเด็นดังกล่าวไม่ได้เรียกร้องให้หน่วยงานรัฐกล่าวหาโรงงานแห่งใดโดยปราศจากหลักฐาน แต่ต้องการคำตอบว่า เมื่อประชาชนร้องเรียนเรื่องน้ำเสีย กลิ่นเหม็น และสารปนเปื้อนในลำคลอง หน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมายได้ตรวจสอบอย่างครอบคลุมเพียงใด
และเหตุใดกระบวนการค้นหาแหล่งกำเนิดมลพิษจึงยังไม่สามารถสรุปได้อย่างชัดเจน
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงรัฐกลัวถูกฟ้องหมิ่นประมาทหรือไม่ แต่รวมถึงว่า การตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์มีข้อจำกัดตรงไหน ใครรับผิดชอบในการรวบรวมหลักฐาน และประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของสิ่งแวดล้อมได้มากน้อยเพียงใด
น้ำดำสระบุรีผ่านมาครึ่งปี แต่ต้นตอยังไม่กระจ่าง
ปัญหาน้ำดำสระบุรีเริ่มปรากฏเป็นวงกว้างตั้งแต่ช่วงปลายเดือนพฤษภาคม 2569 โดยพบความผิดปกติในแหล่งน้ำหลายแห่ง ทั้งน้ำสีดำ น้ำสีชานม น้ำสีเขียว ฟองบนผิวน้ำ และคราบฟิล์มสีขาว ขณะที่ชาวบ้านสะท้อนถึงผลกระทบต่อระบบนิเวศและการดำรงชีวิต โดยเฉพาะสัตว์น้ำที่เคยหาได้ในลำคลอง
รายงานของ Decode Thai PBS เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า การตรวจสอบของหน่วยงานรัฐยังไม่สามารถระบุแหล่งกำเนิดมลพิษได้อย่างชัดเจน แม้จะมีการตรวจสอบทั้งน้ำผิวดิน น้ำใต้ดิน ดิน และสถานประกอบการที่เกี่ยวข้อง
นอกจากนี้ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดยังเก็บข้อมูลทางระบาดวิทยาของประชาชนในรัศมี 1 กิโลเมตรจากสถานประกอบการเป้าหมาย ครอบคลุม 4 ตำบล จำนวน 368 คน
ผลประเมินเบื้องต้นพบทั้งกลุ่มเสี่ยงต่ำและกลุ่มเสี่ยงสูง โดยมีประชาชน 1 รายเข้าข่ายได้รับผลกระทบจากโลหะหนักในระดับเสี่ยงสูง ซึ่งต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อประเมินอย่างละเอียด
ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนว่า ปัญหานี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องคุณภาพน้ำ แต่เชื่อมโยงถึงความเสี่ยงด้านสุขภาพและความเชื่อมั่นของประชาชนต่อระบบกำกับดูแลสิ่งแวดล้อม
เปิดผลตรวจ 3 โรงงานสระบุรี พบข้อบกพร่องต่างกัน ใครถูกสั่งหยุดกิจการอย่างไร?
ข้อมูลจากการเปิดเผยผลตรวจของกรมโรงงานอุตสาหกรรมในเวทีเสวนา “มีทางออกไหม? ปัญหาน้ำเสีย จังหวัดสระบุรี” เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า มีการตรวจสอบสถานประกอบการ 3 แห่งที่อยู่ในเส้นทางน้ำก่อนระบายสู่ห้วยตะเข้และคลองเพรียว ได้แก่ บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) บริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด และบริษัท เวสท์ รีโคเวอรี่ จำกัด โดยพบข้อบกพร่องด้านการจัดการของเสียและน้ำแตกต่างกัน
1. บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน)
กรมโรงงานอุตสาหกรรมเข้าตรวจสอบเมื่อวันที่ 4–5 มิถุนายน 2569 โดยเก็บตัวอย่างน้ำ 10 ตัวอย่าง ดิน 3 ตัวอย่าง และน้ำใต้ดิน 4 ตัวอย่าง พบข้อบกพร่องเกี่ยวกับการจัดการน้ำชะจากหลุมฝังกลบและระบบระบายน้ำภายในโรงงาน
จึงมีคำสั่งตามมาตรา 39 วรรคหนึ่ง แห่ง พ.ร.บ.โรงงาน ให้หยุดประกอบกิจการเฉพาะส่วนหลุมฝังกลบของเสียอันตราย พร้อมให้แก้ไขระบบจัดการน้ำ
อย่างไรก็ตาม กรมโรงงานอุตสาหกรรมชี้แจงว่า ไม่พบการระบายน้ำเสียจากบริษัทออกสู่แหล่งน้ำสาธารณะ โดยบ่อรับน้ำฝนและบ่อน้ำชะกากอุตสาหกรรมที่นำมาตรวจเป็นบ่อภายในโรงงาน ไม่ใช่น้ำทิ้งปลายทางที่ระบายออกสู่สิ่งแวดล้อม ดังนั้น การพบค่าบางรายการสูงกว่าเกณฑ์น้ำทิ้งที่นำมาเปรียบเทียบ จึงไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าบริษัทปล่อยน้ำเสียเกินมาตรฐานลงสู่ลำคลอง
2. บริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด
กรมโรงงานอุตสาหกรรมตรวจพบการระบายน้ำชะจากกองวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกโรงงานลงสู่แหล่งน้ำสาธารณะ โดยผลตรวจพบค่า TSS หรือของแข็งแขวนลอยเกินมาตรฐานน้ำทิ้ง
นอกจากนี้ ตัวอย่างกากตะกอน 4 ตัวอย่างพบโลหะหนัก ได้แก่ ตะกั่ว พลวง สารหนู แทลเลียม และปรอท ซึ่งเข้าข่ายของเสียเคมีวัตถุตามบัญชี 5.2 (2) ภายใต้กฎหมายวัตถุอันตราย
การตรวจสอบยังพบข้อบกพร่องด้านการประกอบกิจการ ทั้งการขยายพื้นที่ การติดตั้งเครื่องจักรเพิ่มเติม และการกองเก็บวัสดุที่ไม่ใช้แล้วนอกอาคารโดยไม่เป็นไปตามเงื่อนไขใบอนุญาต กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงมีคำสั่งให้หยุดประกอบกิจการทั้งหมด
3. บริษัท เวสท์ รีโคเวอรี่ จำกัด
กรมโรงงานอุตสาหกรรมตรวจพบบ่อดินกักเก็บของเสียจากกระบวนการผลิตที่ไม่มีแผ่น HDPE รองพื้นเพื่อป้องกันการรั่วซึม และพบการระบายน้ำจากบ่อภายในโรงงานผ่านท่อไปยังบ่อดินอีกแห่งนอกพื้นที่โรงงาน
ผลตรวจน้ำจากบ่อภายในพบค่า BOD, COD และปรอทสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้งที่นำมาเปรียบเทียบ ขณะที่ตัวอย่างกากตะกอน 4 ตัวอย่างเข้าข่ายวัตถุอันตรายชนิดที่ 3
กรมโรงงานอุตสาหกรรมมีคำสั่งหยุดประกอบกิจการทั้งหมด และอยู่ระหว่างพิจารณามาตรการทางกฎหมายเพิ่มเติม รวมถึงการปิดโรงงานหรือเพิกถอนใบอนุญาต
ผลตรวจทั้งสามบริษัทสะท้อนให้เห็นว่าหน่วยงานรัฐพบข้อบกพร่องด้านการจัดการของเสียและสิ่งแวดล้อมจริง แต่ระดับความผิดและมาตรการทางกฎหมายแตกต่างกัน โดยเฉพาะกรณี BWG ซึ่งถูกสั่งหยุดกิจการเฉพาะส่วนหลุมฝังกลบของเสียอันตราย ขณะที่อีกสองบริษัทถูกสั่งหยุดกิจการทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม การพบการฝ่าฝืนกฎหมายหรือสารปนเปื้อนภายในสถานประกอบการ ยังไม่เท่ากับการพิสูจน์ว่าโรงงานแห่งใดเป็นต้นเหตุของน้ำดำในลำคลองทั้งหมด การเชื่อมโยงแหล่งกำเนิดมลพิษยังต้องอาศัยผลตรวจน้ำ ตะกอนดิน น้ำใต้ดิน และการเปรียบเทียบลายนิ้วมือทางเคมีจากแหล่งกำเนิดอย่างเป็นระบบ
ปริศนา 5% ที่เหลือ กับหลักฐานลายนิ้วมือทางเคมี
หนึ่งในประเด็นสำคัญจากเวทีเสวนาคือ การตรวจสอบแหล่งน้ำสาธารณะอาจรวบรวมหลักฐานได้แล้วประมาณ 95% แต่ยังมีข้อมูลอีกส่วนที่ต้องอาศัยการเข้าถึงพื้นที่ภายในสถานประกอบการ เพื่อเปรียบเทียบสารปนเปื้อนจากแหล่งน้ำภายนอกกับสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมของโรงงาน
ข้อมูลจากกรมทรัพยากรน้ำบาดาลที่นำเสนอโดย ดร.มนัสวี เฮงสุวรรณ นักธรณีวิทยาชำนาญการพิเศษ สำนักอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรน้ำบาดาล ระบุว่า การตรวจน้ำผิวดินบริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียว-คลองเกด พบความผิดปกติของค่าทางเคมีหลายรายการ ทั้งค่า TC, TDS และ COD รวมถึงคลอไรด์ สารอินทรีย์ระเหยง่าย หรือ VOCs และสารกลุ่มฟีนอล
ข้อมูลเหล่านี้ถูกนำมาใช้วิเคราะห์สิ่งที่เรียกว่า Chemical Fingerprint หรือลายนิ้วมือทางเคมี เพื่อเปรียบเทียบลักษณะของสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำกับสารที่อาจมาจากกิจกรรมอุตสาหกรรม
อย่างไรก็ตาม ลายนิ้วมือทางเคมีเป็นเครื่องมือสำหรับวิเคราะห์และเปรียบเทียบ ไม่ใช่หลักฐานที่ยืนยันได้ทันทีว่าโรงงานแห่งใดเป็นต้นเหตุ จำเป็นต้องตรวจสอบทั้งน้ำผิวดิน น้ำใต้ดิน ระบบบำบัดน้ำเสีย และกิจกรรมภายในสถานประกอบการประกอบกัน
อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ การตรวจน้ำบาดาล 34 ตัวอย่างใน 4 ตำบล ได้แก่ ห้วยแห้ง หนองปลาหมอ กุดนกเปล้า และปากข้าวสาร พบว่าคุณภาพน้ำส่วนใหญ่ยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน แต่มีการตรวจพบสาร VOCs หลายชนิดในบ่อน้ำบาดาลภายในสถานประกอบการแห่งหนึ่ง ซึ่งมีความลึก 111 เมตร ได้แก่ เบนซิน คาร์บอนเตตระคลอไรด์ 1,2-ไดคลอโรอีเทน ไดคลอโรมีเทน และ 1,1,2-ไตรคลอโรอีเทน
กรมทรัพยากรน้ำบาดาลระบุว่า การพบสารดังกล่าวเป็นข้อมูลที่ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม เพื่อประเมินแหล่งที่มาและขอบเขตผลกระทบ โดยเสนอให้ตรวจน้ำในบ่อสังเกตการณ์ น้ำผิวดิน น้ำชะของเสีย และน้ำจากท่อระบายภายในสถานประกอบการ
ข้อจำกัดสำคัญคือ การตรวจ VOCs ต้องใช้วิธีเก็บและรักษาตัวอย่างเฉพาะ เพราะสารเหล่านี้ระเหยได้ง่าย หากเก็บรักษาไว้นานอาจทำให้ผลวิเคราะห์คลาดเคลื่อน กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงระบุว่าอยู่ระหว่างวางแผนเก็บตัวอย่างและส่งตรวจเพิ่มเติม
นี่จึงเป็นช่องว่างสำคัญของการสืบหาต้นตอมลพิษ เพราะแม้จะมีข้อมูลจากแหล่งน้ำสาธารณะแล้ว แต่หากยังไม่สามารถตรวจสอบภายในสถานประกอบการได้อย่างครบถ้วน การเชื่อมโยงแหล่งกำเนิดก็ยังไม่อาจสรุปได้
PDPA ใช้ปิดชื่อบริษัทได้หรือไม่?
ข้อสงสัยเรื่องการเปิดเผยชื่อโรงงานเป็นอีกประเด็นที่เพจสระบุรีโซเชียลหยิบยกขึ้นมาตั้งคำถาม โดยเฉพาะการอ้างข้อจำกัดด้านกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล หรือ PDPA
ในทางกฎหมาย ข้อมูลของนิติบุคคล เช่น ชื่อบริษัท ไม่ถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคลตาม พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 เนื่องจากกฎหมายมุ่งคุ้มครองข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับบุคคลธรรมดา ไม่ใช่ตัวบริษัทหรือองค์กร
สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) หรือ DGA อธิบายไว้ในคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ PDPA เช่นกันว่า ข้อมูลนิติบุคคลไม่ใช่ข้อมูลส่วนบุคคลตามกฎหมาย
อย่างไรก็ตาม การเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับบริษัทไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานรัฐสามารถเปิดเผยข้อมูลทุกประเภทได้โดยไม่มีข้อจำกัด เพราะยังต้องพิจารณากฎหมายข้อมูลข่าวสารของราชการ ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับบุคคลธรรมดา ความลับทางการค้า และข้อยกเว้นตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ที่สำคัญ พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 และหลักเกณฑ์ของคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ มีแนวทางให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ รวมถึงรายงานการตรวจสอบการดำเนินงานที่อาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ เช่น รายงานผลการตรวจสอบระบบบำบัดน้ำเสียของโรงงานอุตสาหกรรม
ดังนั้น คำถามที่ควรติดตามจึงไม่ใช่เพียงเปิดเผยชื่อบริษัทได้หรือไม่ แต่ต้องถามต่อว่า หน่วยงานรัฐเปิดเผยผลตรวจ จุดเก็บตัวอย่าง ค่าที่ตรวจพบ วิธีวิเคราะห์ และข้อจำกัดของผลตรวจให้ประชาชนตรวจสอบแล้วหรือยัง
กลัวถูกฟ้องหมิ่นประมาท กับสิทธิในการตรวจสอบประโยชน์สาธารณะ
อีกประเด็นที่เพจสระบุรีโซเชียลตั้งข้อสังเกตคือ ความกังวลว่าการเปิดเผยชื่อผู้ประกอบการอาจนำไปสู่การถูกฟ้องหมิ่นประมาท
ประมวลกฎหมายอาญามาตรา 329 มีหลักคุ้มครองการแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริต รวมถึงการติชมด้วยความเป็นธรรมในเรื่องที่ประชาชนสามารถวิพากษ์วิจารณ์ได้ ส่วนมาตรา 330 กำหนดหลักว่า
หากผู้ถูกกล่าวหาพิสูจน์ได้ว่าข้อความที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นหมิ่นประมาทเป็นความจริง ก็ไม่ต้องรับโทษ แต่มีข้อยกเว้นในกรณีการใส่ความเรื่องส่วนตัวที่การพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน
หลักกฎหมายดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าการกล่าวหาโรงงานใด ๆ จะได้รับความคุ้มครองโดยอัตโนมัติ ผู้เผยแพร่ข้อมูลยังต้องระมัดระวังเรื่องความสุจริต ความถูกต้อง และการนำเสนออย่างเป็นธรรม
ขณะเดียวกัน การที่บริษัทมีสิทธิปกป้องชื่อเสียงและใช้สิทธิทางกฎหมาย ก็ไม่ได้ทำให้ประเด็นสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบต่อประชาชนกลายเป็นเรื่องที่สังคมตรวจสอบไม่ได้
สิ่งสำคัญคือการแยกให้ชัดระหว่างข้อเท็จจริงที่หน่วยงานรัฐตรวจพบ ข้อกล่าวหาที่ยังอยู่ระหว่างพิสูจน์ และความคิดเห็นของประชาชนหรือสื่อมวลชน
เมื่อการตรวจสอบต้องตรวจสอบกันเอง
ประเด็นที่น่าติดตามอีกด้านคือ ประสิทธิภาพของการประสานงานระหว่างหน่วยงานรัฐ
ข้อมูลจากเวทีเสวนาระบุว่า กรมทรัพยากรน้ำบาดาลได้ทำหนังสือถึงบริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด และบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) เพื่อขอเข้าตรวจสอบเพิ่มเติม โดยบริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล ให้ความร่วมมือและเปิดพื้นที่ให้เจ้าหน้าที่เข้าตรวจเมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 2569
ส่วนกรณีบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) กรมทรัพยากรน้ำบาดาลระบุว่า บริษัทไม่ได้ปฏิเสธการเข้าตรวจสอบอย่างชัดเจน แต่ก็ไม่ได้ให้ความยินยอมในการเข้าพื้นที่เช่นกัน จึงทำหนังสือประสานกรมโรงงานอุตสาหกรรมและสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคม เพื่อขอให้หน่วยงานกำกับดูแลช่วยอำนวยความสะดวก โดย ณ วันที่ 9 พฤศจิกายน ยังไม่ได้รับคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร
ข้อมูลนี้ทำให้เกิดคำถามเกี่ยวกับการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่มีอำนาจและความเชี่ยวชาญแตกต่างกัน เพราะการตรวจสอบมลพิษจำเป็นต้องใช้ข้อมูลหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นน้ำผิวดิน น้ำใต้ดิน สารเคมีในกระบวนการผลิต และระบบจัดการของเสีย
หากหน่วยงานหนึ่งมีความเชี่ยวชาญด้านน้ำใต้ดิน แต่อีกหน่วยงานมีอำนาจกำกับดูแลโรงงาน การทำงานร่วมกันจึงเป็นเงื่อนไขสำคัญในการเข้าถึงหลักฐานที่จำเป็น
คำถามที่ต้องได้รับคำตอบคือ เหตุใดกระบวนการประสานงานจึงใช้เวลานาน และมีแนวทางใดที่จะทำให้การเข้าตรวจสอบพื้นที่เสี่ยงเกิดขึ้นได้โดยไม่ล่าช้า
ปมข้อโต้แย้งระหว่างโรงงานกับสื่อ สะท้อนความจำเป็นของข้อมูลรอบด้าน
สถานการณ์ล่าสุดยังมีข้อโต้แย้งระหว่างบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) กับกองบรรณาธิการ Decode Thai PBS หลังบริษัททำหนังสือร้องเรียนเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 เกี่ยวกับการนำเสนอข้อมูลในเวทีเสวนาและรายงานข่าว โดยมีข้อกังวลเรื่องความเป็นกลาง การเอ่ยชื่อบริษัท การเปิดโอกาสให้ชี้แจง และการนำข้อมูลทางวิศวกรรมสิ่งแวดล้อมมาเปรียบเทียบ
ต่อมา Decode Thai PBS ออกแถลงการณ์ชี้แจงเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน โดยยืนยันว่าการตั้งคำถามเป็นส่วนหนึ่งของการขยายประเด็นจากข้อมูลของวิทยากร และเป็นประเด็นสาธารณะที่ประชาชนได้รับผลกระทบมาอย่างยาวนาน พร้อมยืนยันการทำหน้าที่สื่ออย่างรอบด้าน
ด้านบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) ออกแถลงการณ์โต้แย้งเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน โดยยืนยันว่าผลตรวจดินและน้ำใต้ดินภายในโรงงานที่กรมโรงงานอุตสาหกรรมเก็บตัวอย่างเมื่อวันที่ 4–5 มิถุนายน ไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน และไม่พบจุดปล่อยหรือระบายน้ำเสียออกนอกพื้นที่บริษัท พร้อมตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับการตีความผลตรวจและการนำค่า COD มาเปรียบเทียบกับมาตรฐานน้ำทิ้ง
ข้อโต้แย้งนี้เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้การนำเสนอข่าวต้องแยกข้อมูลแต่ละประเภทอย่างชัดเจน โดยเฉพาะผลตรวจน้ำในบ่อภายในโรงงาน ซึ่งไม่ควรตีความว่าเป็นน้ำทิ้งที่ถูกปล่อยออกสู่สิ่งแวดล้อมโดยอัตโนมัติ และผลตรวจที่ไม่เกินมาตรฐานในบางจุดก็ไม่ควรถูกนำไปสรุปแทนผลตรวจทุกพื้นที่หรือทุกช่วงเวลา
Smart City ต้องมีมากกว่าแผนที่และระบบแจ้งเตือน
กรณีน้ำดำสระบุรีสะท้อนโจทย์สำคัญของการพัฒนาเมืองอัจฉริยะว่า การมีเทคโนโลยีตรวจวัดหรือระบบรับเรื่องร้องเรียนเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากข้อมูลไม่ถูกนำมาเชื่อมโยงเพื่อค้นหาต้นเหตุและจัดการปัญหาอย่างเป็นระบบ
เมืองที่บริหารจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างมีประสิทธิภาพควรมีระบบข้อมูลที่เชื่อมโยงกัน ตั้งแต่ข้อมูลคุณภาพน้ำ จุดเก็บตัวอย่าง ผลตรวจสารเคมี ตำแหน่งโรงงาน เส้นทางการไหลของน้ำ ประวัติการร้องเรียน ไปจนถึงคำสั่งทางปกครองและความคืบหน้าในการแก้ไขปัญหา
ข้อมูลเหล่านี้ควรอยู่ในรูปแบบที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ และประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลสำคัญที่ไม่ติดข้อยกเว้นทางกฎหมายได้โดยสะดวก
สิ่งที่ควรพัฒนาเพิ่มเติม ได้แก่ ระบบเฝ้าระวังคุณภาพน้ำตามจุดเสี่ยง การเก็บตัวอย่างในช่วงเวลาที่เกิดความผิดปกติ การตรวจสอบสารเคมีที่สอดคล้องกับลายนิ้วมือทางเคมี การเปิดเผยผลตรวจพร้อมรายละเอียดทางวิชาการ และระบบติดตามว่าผู้ประกอบการที่ได้รับคำสั่งให้แก้ไขดำเนินการครบถ้วนแล้วหรือไม่
ที่สำคัญ ต้องมีหน่วยงานเจ้าภาพรับผิดชอบข้อมูลทั้งหมด ไม่ปล่อยให้ประชาชนต้องติดตามข้อมูลจากหลายกรม หลายกระทรวง และหลายช่องทางด้วยตัวเอง
ประชาชนไม่ได้ต้องการให้ใครถูกกล่าวหาล่วงหน้า แต่ต้องการรู้ว่าใครต้องรับผิดชอบ
เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 นายพูนศักดิ์ จันทร์จำปี สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ได้ตั้งกระทู้ถามสดต่อ นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ถึงความคืบหน้าการแก้ไขปัญหาน้ำดำและกากอุตสาหกรรมในจังหวัดสระบุรี
รัฐมนตรีชี้แจงถึงมาตรการตรวจสอบโรงงานกลุ่มเสี่ยงและการบังคับใช้กฎหมายร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ขณะที่ประเด็นน้ำดำสระบุรียังคงเป็นเรื่องที่ต้องติดตามผลการตรวจสอบและการแก้ไขปัญหาอย่างต่อเนื่อง
ท้ายที่สุด สิ่งที่ประชาชนต้องการไม่ใช่สงครามระหว่างชุมชนกับโรงงาน และไม่ใช่การทำลายชื่อเสียงของผู้ประกอบการที่ไม่ได้กระทำผิด แต่คือกระบวนการตรวจสอบที่เป็นธรรม โรงงานที่ทำผิดต้องรับผิดชอบ โรงงานที่ไม่ผิดต้องได้รับความเป็นธรรม และเจ้าหน้าที่รัฐต้องปฏิบัติหน้าที่อย่างโปร่งใส
หากพบมลพิษ ต้องมีหลักฐานที่ตรวจสอบได้ หากยังระบุต้นเหตุไม่ได้ ต้องเปิดเผยว่าตรวจอะไรไปแล้ว พบอะไร และยังขาดข้อมูลส่วนใด หากมีข้อจำกัดด้านอำนาจหรือการเข้าถึงพื้นที่ ต้องอธิบายให้ประชาชนเข้าใจ พร้อมกำหนดแนวทางแก้ไขที่ชัดเจน
เพราะคำว่า “ยังไม่มีหลักฐาน” ไม่ควรเป็นคำตอบสุดท้าย หากกระบวนการค้นหาหลักฐานยังไม่เสร็จสิ้น
คำถามที่สังคมสระบุรีต้องการคำตอบจึงไม่ใช่เพียงว่าโรงงานใดเป็นต้นเหตุของน้ำเสีย แต่รวมถึงว่า หน่วยงานรัฐจะทำอย่างไรให้ความจริงปรากฏโดยเร็วที่สุด และเมื่อพิสูจน์ได้ว่าใครเป็นผู้ก่อมลพิษ ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นกับประชาชนและสิ่งแวดล้อม...
เพราะเมืองที่ปลอดภัยไม่ใช่เมืองที่ไม่มีใครร้องเรียนเรื่องมลพิษ แต่ต้องเป็นเมืองที่เมื่อเกิดปัญหาแล้ว ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูล รู้ต้นเหตุ และเห็นการแก้ไขที่ตรวจสอบได้จริง..







