TDRI ชี้มองซากโซลาร์เซลล์-แบตเตอรี่เป็นทรัพยากร โอกาสทางธุรกิจ ไม่ใช่ขยะ

ดร.ณัฐภรณ์ บัวแย้ม นักวิชาการด้านนโยบายเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว TDRI ได้นำเสนอแนวคิดในงาน ROAD TO NET ZERO 2026 “Energy Transition : เปลี่ยนผ่านพลังงานไทย สู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ” โดยฐานเศรษฐกิจ ณ Eastin Grand Hotel Phayatha เกี่ยวกับการมองซากโซลาร์เซลล์เป็นโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ ในหัวข้อ “โซลาร์เซลล์-แบตเตอรี่ โอกาสเศรษฐกิจใหม่” โดยมองว่าการรีอินเวนท์ภาคพลังงานและการขนส่งคือหัวใจในการไปถึงเป้าหมาย Net-Zero ของประเทศไทย แต่จะทำอย่างไร และใช้เทคโนโลยีใดในการเปลี่ยนผ่านในเมื่อต้นน้ำเรายังต้องพึ่งพาการค้าและเทคโนโลยีจากต่างประเทศเป็นหลัก

 

การติดตั้งโซลาร์เซลล์ในประเทศไทยเติบโตอย่างก้าวกระโดด จากระดับเพียงไม่กี่เมกะวัตต์ในช่วงเริ่มต้นในปี 2545 สู่กำลังการผลิตติดตั้งสะสมเกือบ 5,000 เมกะวัตต์ในปัจจุบัน สะท้อนความสำเร็จของการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด แต่เบื้องหลังการขยายตัวดังกล่าวกำลังก่อให้เกิด “ต้นทุนที่มองไม่เห็น” ในรูปของซากแผงโซลาร์เซลล์จำนวนมหาศาลที่กำลังทยอยหมดอายุการใช้งานในอนาคต และกำลังกลายเป็น "ภูเขาขยะโซลาร์เซลล์" หากขาดระบบบริหารจัดการที่เหมาะสม

 

 

พลังงานสะอาดอาจกลายเป็นแหล่งสร้างปัญหาสิ่งแวดล้อมใหม่ เนื่องจากการฝังกลบหรือเผาทำลายซากไม่เพียงเพิ่มการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและรอยเท้าคาร์บอน แต่ยังทำให้ประเทศสูญเสียทรัพยากรที่มีมูลค่าสูงซึ่งสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ตามแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน

 

“จากข้อมูลในปี 2569 ประเทศไทยมีโครงการโซลาร์ถึง 261 โครงการ ทั้งโซลาร์รูฟ โซลาร์ฟาร์ม และโฟรทติ้งโซลาร์ เม็ดเงินการลงทุนระดับหมื่นล้านบาท คำถามคือจะสร้างเม็ดเงินให้เกิดขึ้นในประเทศได้อย่างไร” ดร.ณัฐภรณ์ ตั้งคำถาม ก่อนนำเสนอแนวทางดังต่อไปนี้

 

 

1.เปลี่ยนมุมมองโซลาร์เซลล์ไม่ใช่ขยะแต่คือทรัพยากรและโอกาสทางเศรษฐกิจ

ดร.ณัฐภรณ์ เสนอให้ปรับมุมมองต่อซากโซลาร์เซลล์จากเดิมที่เป็นภาระขยะ ให้กลายเป็น ทรัพยากร หรือ"เหมืองในเมือง" (Urban Mining) ตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) เนื่องจากส่วนประกอบในแผงโซลาร์เซลล์ประกอบด้วยวัสดุที่มีค่า ได้แก่กระจก (70%) ซิลิกอน ทองแดง และแร่เงินที่มีมูลค่า โดยมีการคาดการณ์ว่าในปี 2583 หากไทยสามารถสกัดแร่เหล่านี้จากซากขยะโซลาร์เซลล์กลับมาใช้ใหม่ จะมีมูลค่าทางเศรษฐกิจตั้งแต่ 281 ล้านบาท ไปจนถึงระดับหลายพันล้านบาท

และอุตสาหกรรมการรีไซเคิลสามารถกลายเป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจตัวใหม่ของไทยได้ เช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นแล้วในกลุ่มสหภาพยุโรป

 

 

2.โอกาสจาก "ตลาดมือสอง" และการเปลี่ยนผ่านที่ยุติธรรม (Just Transition)

แผงโซลาร์เซลล์ที่ผ่านการใช้งานมา 20-30 ปี แม้ประสิทธิภาพจะลดลงจนไม่เหมาะกับภาคอุตสาหกรรม แต่ยังมีศักยภาพเพียงพอสำหรับ ภาคการเกษตร หรือพื้นที่ที่ต้องการใช้ไฟฟ้าในปริมาณน้อย

ข้อเสนอแนะ: TDRI เห็นว่าควรมี "มาตรฐานโซลาร์เซลล์มือสอง" ที่เป็นมาตรฐานบังคับ เพื่อป้องกันการนำซากที่ไร้คุณภาพไปทิ้งให้กับเกษตรกร และเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนผ่านพลังงานที่เป็นธรรม

 

 

3. การเพิ่มความมั่นคงทางทรัพยากรและลดความเสี่ยง

• ลดการพึ่งพาต่างชาติ: ปัจจุบันไทยยังต้องนำเข้าเทคโนโลยีต้นน้ำจากต่างประเทศ การนำวัตถุดิบจากซาก (Downstream) กลับมาหมุนเวียนใช้ใหม่จะช่วยสร้างความมั่นคงทางทรัพยากรให้กับประเทศ
• ลดต้นทุนแฝง (Risk Premium): การมีแผนจัดการซากที่ชัดเจนจะช่วยลดความเสี่ยงในการลงทุน ซึ่งหากไม่มีแผนจัดการที่ดี อาจทำให้ต้นทุนความเสี่ยง (Risk Premium) ของโครงการโซลาร์ฟาร์มเพิ่มขึ้น 0.5-0.6%
• รักษาเป้าหมายความยั่งยืน: การกำจัดซากด้วยวิธีเดิม (ฝังกลบ/เผา) จะทำให้รอยเท้าคาร์บอน (Carbon Footprint) เพิ่มขึ้นถึง 2 เท่า ซึ่งจะย้อนกลับมาทำลายภาพลักษณ์ความสะอาดของพลังงานและกระทบต่อขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

 

 

4. ข้อจำกัดและสิ่งที่ต้องเร่งดำเนินการ

เพื่อให้โอกาสทางธุรกิจนี้เกิดขึ้นจริง TDRI ชี้ว่าต้องแก้ปัญหาสำคัญ ดังนี้:

• การปลดล็อคกฎหมาย: กฎหมายบางฉบับมีความล้าสมัยและเป็นอุปสรรคต่อธุรกิจรีไซเคิล เช่น พรบ. ค้าของเก่า พ.ศ. 2474 ที่ใช้มาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 7 ซึ่งต้องมีการปรับปรุงให้เอื้อต่อเศรษฐกิจหมุนเวียน
• การจัดทำฐานข้อมูล (Big Data): ปัจจุบันไทยขาดฐานข้อมูลที่ชัดเจนว่ามีการติดตั้งโซลาร์เซลล์ที่ไหนบ้างและจำนวนเท่าไหร่ ซึ่งข้อมูลนี้จำเป็นอย่างยิ่งต่อการวางแผนบริหารจัดการซากในอนาคต

 

โดยสรุปคือ TDRI มองว่าหากเราบริหารจัดการ "ปลายน้ำ" ได้ดี ไม่เพียงแต่จะช่วยเรื่องสิ่งแวดล้อม แต่จะเป็นการสร้าง ห่วงโซ่มูลค่าใหม่ ที่ช่วยให้ไทยยืนได้ด้วยขาของตัวเองในด้านพลังงานและทรัพยากรอย่างยั่งยืน