คดีฉลองเขย่ามาตรฐานตำรวจ เมื่อความเกรงใจท้าทายหลักความเสมอภาคทางกฎหมาย

ภาพของ นายฉลอง เรี่ยวแรง อดีตสส.นนทบุรี ผู้ต้องหาคดียิงนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนนทบุรี หลังถูกควบคุมตัว ไม่ได้สร้างคำถามเฉพาะว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นอย่างไร หรืออะไรคือชนวนของคดีเท่านั้น แต่กลับ เปิดคำถามที่หนักหนากว่านั้นต่อกระบวนการยุติธรรมไทยว่า เมื่อผู้ต้องหาเป็นบุคคลที่มีสถานะและสายสัมพันธ์ทางการเมือง ตำรวจยังปฏิบัติต่อเขาด้วยมาตรฐานเดียวกับประชาชนทั่วไปหรือไม่

 

สิ่งที่กลายเป็นประเด็นไม่ใช่เพียง “กุญแจมือ” แต่คือภาพรวมของการควบคุมตัว ตั้งแต่จังหวะแรกที่เจ้าหน้าที่เข้าประชิด การเปิดพื้นที่ให้ผู้ต้องหาพูดกับสื่อ ไปจนถึงภาพการนั่งดื่มน้ำและสูบบุหรี่หลังการแถลงข่าว

 

ทุกภาพรวมกันกลายเป็นคำถามเรื่อง“ความเกรงใจ”ที่อาจกำลังท้าทายหลักความเสมอภาคต่อหน้ากฎหมาย

 

 

จากการจับกุม สู่คำถามว่าเหตุใดตำรวจจึงดู “เกรงใจ”

หนึ่งในข้อวิจารณ์สำคัญเกิดขึ้นจากภาพขณะเจ้าหน้าที่ตำรวจเข้าควบคุมตัวนายฉลอง ซึ่งถูกตั้งข้อสังเกตว่า ภาษาทางกายและวิธีปฏิบัติของเจ้าหน้าที่แตกต่างจากภาพการจับกุมผู้ต้องหาในคดีฉกรรจ์ที่สังคมคุ้นเคย

ไม่มีภาพการเข้าล็อกตัวอย่างเข้มงวด ไม่มีการควบคุมแขนหรือไพร่หลังตามที่ผู้วิจารณ์คาดหวังจากการปฏิบัติทางยุทธวิธี

ขณะเดียวกันยังมีท่าทีที่ถูกมองว่าเป็นการให้เกียรติหรือเกรงใจผู้ต้องหามากกว่าปกติ

นายพงศ์นนท์ ไพศาลลิ้มเจริญกิจ สส.นนทบุรี พรรคประชาชน เป็นหนึ่งในผู้ตั้งข้อสังเกตถึงจังหวะที่ตำรวจเข้าไปพบผู้ต้องหา โดยกล่าวถึงภาพที่เจ้าหน้าที่เดินเข้าไปทักทายหรือ “สวัสดี” ก่อนควบคุมตัว

คำถามจึงเกิดขึ้นทันทีว่า หากบุคคลตรงหน้าไม่ใช่อดีตนักการเมืองหรือบุคคลที่เจ้าหน้าที่รู้จัก แต่เป็นประชาชนทั่วไปที่เพิ่งตกเป็นผู้ต้องหาในคดีร้ายแรง ภาพการเข้าควบคุมตัวจะออกมาในลักษณะเดียวกันหรือไม่

นี่คือจุดเริ่มต้นที่ทำให้ประเด็นจากคดีอาญาคดีหนึ่ง ขยายวงไปสู่การตรวจสอบ “มาตรฐานของตำรวจ”

“กุญแจมือ” เล็กในทางกายภาพ แต่ใหญ่ในทางสัญลักษณ์

ประเด็นที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือ การไม่สวมกุญแจมือ

จากภาพที่เผยแพร่ออกมา นายฉลองไม่ได้ถูกสวมกุญแจมือในหลายช่วง ทั้งระหว่างการควบคุมตัวและในช่วงที่ปรากฏตัวต่อหน้าสื่อ จนเกิดการเปรียบเทียบอย่างกว้างขวางในสังคมออนไลน์กับวิธีปฏิบัติต่อผู้ต้องหาคดีอื่น

กุญแจมือจึงไม่ได้เป็นเพียงอุปกรณ์ควบคุมตัวอีกต่อไป

มันกลายเป็น “สัญลักษณ์” ของคำถามเรื่องความเท่าเทียม

เพราะในสายตาประชาชน สิ่งที่ต้องการเห็นไม่ใช่การใช้ความรุนแรงต่อผู้ต้องหา แต่คือหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนว่า เจ้าหน้าที่จะควบคุมตัวบุคคลที่ถูกกล่าวหาในคดีร้ายแรงอย่างไร และหลักเกณฑ์นั้นถูกใช้เหมือนกันกับทุกคนหรือไม่

ภาพหลังการแถลงข่าวที่นายฉลองสามารถนั่งดื่มน้ำและสูบบุหรี่ได้ ยิ่งทำให้เสียงวิจารณ์รุนแรงขึ้น เพราะถูกมองว่าบรรยากาศรอบตัวผู้ต้องหาผ่อนคลายเกินกว่าสถานการณ์ของคดี

 

ตามข้อมูลที่ปรากฏ ภาพดังกล่าวยังถูกสื่อต่างประเทศอย่าง Telegraph นำเสนอ ยิ่งขยายข้อถกเถียงจากเรื่องภายในประเทศไปสู่ คำถามเรื่องภาพลักษณ์ของมาตรฐานการควบคุมผู้ต้องหาในไทย

เมื่อผู้ต้องหามีเวที แต่ผู้เสียชีวิตไม่มีเสียงตอบกลับ

อีกประเด็นหนึ่งที่สร้างเสียงวิพากษ์วิจารณ์ คือการเปิดโอกาสให้นายฉลองนั่งต่อหน้าสื่อและพูดอธิบายเหตุการณ์รวมถึงความรู้สึกของตนเองอย่างยาวนาน

ในมุมหนึ่ง การเปิดพื้นที่ให้ผู้ต้องหาพูดอาจทำให้สังคมได้รับรู้คำอธิบายจากอีกฝ่าย

แต่อีกด้านหนึ่ง สิ่งที่เกิดขึ้นก็ทำให้มีคำถามว่า เหตุใดผู้ต้องหาในคดีร้ายแรงจึงได้รับพื้นที่ในการสื่อสารเสมือนเป็นการ “ตั้งโต๊ะแถลงข่าว” ขณะที่บุคคลอีกฝ่ายซึ่งเสียชีวิตไปแล้ว ไม่สามารถออกมาตอบโต้ ชี้แจง หรือให้ข้อเท็จจริงในมุมของตนได้อีก

โดยเฉพาะเมื่อคดียังอยู่ในกระบวนการสอบสวน คำพูดจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งย่อมยังไม่ใช่ข้อยุติของคดี

ดังนั้น สิ่งที่ตำรวจต้องระมัดระวังจึงไม่ได้มีเพียงการรักษาความปลอดภัย แต่รวมถึงการบริหารพื้นที่ข่าวสาร ไม่ให้การควบคุมตัวผู้ต้องหากลายเป็นเวทีที่สร้างความได้เปรียบทางการสื่อสารแก่ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใด

 

“วัฒนธรรมอำนาจ” เงาที่ทอดทับเครื่องแบบ

ข้อวิจารณ์ที่ลึกลงไปกว่าพฤติกรรมของตำรวจรายบุคคล คือคำถามว่าเหตุการณ์นี้สะท้อน “วัฒนธรรมอำนาจ” ที่ฝังอยู่ในระบบหรือไม่

มีการวิเคราะห์จากมุมอาชญาวิทยาว่า ท่าทีของตำรวจอาจสะท้อนความเกรงกลัวหรือเกรงใจบุคคลที่มีสถานะทางสังคม มีอดีตทางการเมือง หรือเคยอยู่ในเครือข่ายอำนาจ

หากข้อกังวลนี้มีน้ำหนัก ปัญหาก็ย่อมใหญ่กว่าการตัดสินใจว่าจะใส่กุญแจมือหรือไม่

เพราะหัวใจของกระบวนการยุติธรรมคือเจ้าหน้าที่รัฐต้องสามารถปฏิบัติหน้าที่โดยไม่ถูกสถานะ ชื่อเสียง หรืออำนาจของบุคคลตรงหน้ามีอิทธิพลเหนือการตัดสินใจ

กระแสวิจารณ์ดังกล่าวรุนแรงจนแม้แต่ นายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ตามข้อมูลที่ให้มา ยังออกมาตำหนิการปฏิบัติของตำรวจ โดยตั้งข้อสังเกตถึงภาพที่ปรากฏออกมาว่าไม่สอดคล้องกับความร้ายแรงของเหตุการณ์

นั่นยิ่งตอกย้ำว่าเรื่องนี้ไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงความผิดพลาดด้านภาพลักษณ์ แต่แตะไปถึงความเชื่อมั่นต่อการใช้อำนาจรัฐโดยตรง

ถ้าเป็น “คนธรรมดา” ภาพจะเหมือนเดิมหรือไม่

 

ท้ายที่สุด คำถามที่สังคมโยนกลับไปยังตำรวจอาจเรียบง่ายที่สุด แต่ตอบยากที่สุด

ถ้าผู้ต้องหาไม่ใช่นายฉลอง เรี่ยวแรง แต่เป็นประชาชนธรรมดา ตำรวจจะปฏิบัติแบบเดียวกันหรือไม่

จะเดินเข้าไปทักทายก่อนหรือไม่

จะไม่ใส่กุญแจมือหรือไม่

จะเปิดโอกาสให้นั่งแถลงข่าวต่อหน้าสื่อหรือไม่

และหลังจากนั้นจะสามารถนั่งสูบบุหรี่ท่ามกลางเจ้าหน้าที่ได้หรือไม่

 

 

เสียงเรียกร้องบางส่วนที่ต้องการให้โอนคดีไปอยู่ในความดูแลของหน่วยงานส่วนกลาง เช่น กองปราบปราม จึงไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะตั้งข้อสงสัยต่อคดี แต่สะท้อนวิกฤตของ “ความเชื่อมั่น” ว่ากระบวนการสอบสวนจะสามารถเดินหน้าโดยปราศจากความเกรงใจและแรงกดดันจากอำนาจรอบข้างได้เพียงใด

นายฉลองยังมีสถานะเป็นผู้ต้องหา และข้อเท็จจริงรวมถึงความรับผิดในคดีต้องเป็นไปตามกระบวนการยุติธรรม

แต่สิ่งที่สังคมกำลังพิพากษาในอีกเวทีหนึ่ง คือ มาตรฐานของผู้ถือกฎหมาย

เพราะในวันที่ประชาชนตั้งคำถามกับกุญแจมือ พวกเขาอาจไม่ได้เรียกร้องให้ตำรวจปฏิบัติต่อใครอย่างรุนแรงกว่าเดิม หากกำลังเรียกร้องสิ่งที่พื้นฐานกว่านั้นมาก คือไม่ว่าคนตรงหน้าจะเป็นชาวบ้าน นักการเมือง หรือผู้มีอำนาจเพียงใด เครื่องแบบของเจ้าหน้าที่ต้องเห็นทุกคนเท่ากัน

หากกฎหมายต้องแข็งแรงต่อคนธรรมดา ก็ต้องแข็งแรงไม่ต่างกันเมื่อยืนอยู่ต่อหน้าผู้มีอำนาจ

ไม่เช่นนั้น คดีที่สังคมกำลังจับตามองอาจไม่ได้ทิ้งไว้เพียงคำถามว่า “ใครยิงใคร” แต่จะเหลือคำถามที่ใหญ่กว่าไปอีกนานว่า ในประเทศไทย ทุกคนยังเท่ากันต่อหน้ากฎหมายจริงหรือไม่