ผ่าศัลยกรรมคะแนนสอบท้องถิ่น ใครกำลังตัดตอนคดีช่วยตัวการใหญ่?

คดีทุจริตสอบข้าราชการท้องถิ่นกำลังขยายจากเรื่องคะแนนผิดปกติ ไปสู่คำถามใหญ่กว่าเดิมว่า ใครเป็นผู้ออกแบบระบบ ใครเป็นผู้สั่งการ และเหตุใดการตรวจสอบจึงยังดูเหมือนมุ่งไปที่ผู้ปฏิบัติระดับล่าง ขณะที่ผู้ถูกกล่าวหาว่าอยู่เบื้องหลังยังไม่ปรากฏตัวชัดเจน

 

หัวใจของคดีคือกระบวนการที่ถูกเรียกว่า “ศัลยกรรมคะแนน” โดยมีข้อมูลว่าคะแนนสอบถูกจัดทำขึ้นสองชุด ชุดแรกเป็นคะแนนดิบจากการตรวจจริง ส่วนชุดที่สองเป็นคะแนนซึ่งผ่านการเปลี่ยนแปลง ก่อนส่งเข้าสู่กระบวนการประกาศผล

 

หากพิสูจน์ได้ว่าเป็นจริง นี่จะไม่ใช่เพียงความผิดพลาดทางเทคนิค แต่เป็นการทุจริตที่ต้องอาศัยคนหลายระดับ ตั้งแต่ผู้เข้าถึงข้อมูล ผู้แก้คะแนน ไปจนถึงผู้ผลักดันคะแนนชุดใหม่เข้าสู่ระบบ

 

ตัวเลขที่ปรากฏยิ่งทำให้คดีนี้ไม่อาจถูกมองว่าเป็นการโกงรายบุคคล ผู้เข้าสอบทั้งหมดมีประมาณ 279,000 คน ขณะที่ผู้ถูกระบุว่าเกี่ยวข้องกับความผิดปกติมีราว 5,925 ราย

 

ในจำนวนผู้ที่ได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการแล้วกว่า 14,000 ราย มีข้อมูลว่า 3,958 ราย ได้ประโยชน์จากการแก้ไขคะแนน นั่นหมายความว่า ผู้สอบสุจริตจำนวนหนึ่งอาจถูกเบียดออกจากลำดับ และตำแหน่งราชการที่ควรแข่งขันกันอย่างเท่าเทียม อาจถูกแทรกแซงผ่านเครือข่ายอุปถัมภ์

 

 

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ถูกตั้งคำถามมากที่สุดไม่ใช่เพียงวิธีแก้คะแนน แต่คือทิศทางการสอบสวนหลังเรื่องถูกเปิดโปง

 

แม้พบผู้เกี่ยวข้องกับความผิดปกติเกือบ 6,000 ราย แต่มีข้อมูลว่าการตรวจสอบเส้นทางการเงินอาจจำกัดอยู่เพียง 200 กว่าราย จึงเกิดคำถามว่า เหตุใดจึงตรวจสอบเพียงบางส่วน และจะเพียงพอสำหรับการสาวถึงผู้สั่งการหรือไม่

 

การจำกัดวงอาจช่วยให้เจ้าหน้าที่เร่งดำเนินคดีกับกลุ่มที่มีหลักฐานชัดเจน แต่ในอีกด้านหนึ่งก็สร้างความกังวลว่า เส้นทางเงินอาจหยุดอยู่เพียงผู้สมัคร ผู้ประสานงาน หรือผู้รับจ้าง โดยไม่ไปถึงผู้จัดหาเงินและเจ้าของรายชื่อ

 

ข้อสงสัยยิ่งหนักขึ้น เมื่อมีข้อมูลจากการให้ปากคำของข้าราชการต่อหน่วยงานสอบสวนว่า เคยมีข้าราชการระดับสูงหรืออดีตผู้บริหารโทรศัพท์มาฝากรายชื่อบุคคลจำนวนหลักร้อย โดยอ้างว่าเป็น “โควต้าผู้ใหญ่”

 

คำว่าโควต้าอาจเป็นภาษาที่คุ้นเคยในระบบอุปถัมภ์ แต่เมื่อถูกนำมาใช้กับการสอบแข่งขันเข้ารับราชการ ย่อมสะท้อนปัญหาร้ายแรง เพราะตำแหน่งเหล่านี้ควรเป็นของผู้ทำคะแนนได้ตามหลักเกณฑ์ ไม่ใช่ผู้ที่มีชื่ออยู่ในบัญชีฝากฝัง

 

 

นี่จึงเป็นที่มาของข้อครหาเรื่อง “การตัดตอน” หรือการปล่อยให้คดีจบลงที่ผู้ปฏิบัติ โดยไม่แตะถึงผู้บงการระดับสูง ผู้ตั้งข้อสังเกตบางฝ่ายมองว่า กระบวนการที่กำลังเกิดขึ้นอาจเป็นเพียงการจับ “ปลาซิวปลาสร้อย” เพื่อแสดงว่ารัฐลงมือแล้ว ขณะที่ “ปลาตัวใหญ่” ยังลอยนวล

 

อย่างไรก็ตาม ข้อกล่าวหาทั้งหมดยังต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐาน ทั้งเส้นทางการเงิน ข้อมูลการติดต่อ รายชื่อผู้ฝากฝัง และความเชื่อมโยงระหว่างผู้มีอำนาจกับผู้แก้ไขคะแนน การตรวจสอบจึงต้องโปร่งใสและอธิบายต่อสังคมได้

 

อีกปมที่กระทบความเชื่อมั่นคือบทบาทของ คณะกรรมการกลางพนักงานส่วนท้องถิ่น หรือ กสถ. เมื่อมีข้อมูลว่ากรรมการ 15 คน จากทั้งหมด 18 คน อยู่ระหว่างถูกเรียกสอบในประเด็นเกี่ยวข้อง

 

แม้การถูกเรียกสอบไม่ได้หมายความว่าทุกคนมีความผิด แต่การให้คณะกรรมการชุดเดิมกลับมารับรองหรือจัดลำดับคะแนนใหม่ ย่อมทำให้เกิดคำถามถึงความเป็นกลาง

 

 

กระทรวงมหาดไทยจึงเสนอแนวทาง 10 แอ็กชัน ตั้งแต่การนำคะแนนจริงกลับมาจัดลำดับใหม่ การเพิกถอนสิทธิ์ผู้ทุจริต ไปจนถึงการเดินหน้าบรรจุผู้สอบสุจริต เพื่อให้ระบบราชการท้องถิ่นเดินหน้าต่อได้

 

แต่โจทย์สำคัญคือ การแก้ผลสอบจะเพียงพอหรือไม่ หากโครงสร้างที่ทำให้คะแนนถูกเปลี่ยนยังไม่ถูกรื้อถอน

 

เพราะต่อให้จัดอันดับใหม่ คืนสิทธิ์ผู้สอบสุจริต และเพิกถอนผู้ทุจริตได้ทั้งหมด คดีนี้ก็ยังไม่จบ หากรัฐไม่สามารถตอบได้ว่า ใครเป็นเจ้าของรายชื่อ ใครเป็นผู้รับเงิน ใครอนุมัติให้แก้คะแนน และใครใช้อำนาจคุ้มครองขบวนการ

 

คดีศัลยกรรมคะแนนจึงเป็นบททดสอบว่า หน่วยงานรัฐจะกล้าเดินตามหลักฐานไปจนถึงผู้สั่งการ หรือจะหยุดอยู่เพียงผู้ปฏิบัติที่ถูกเลือกให้รับผิด

 

เพราะหากสุดท้ายมีเพียงคนระดับล่างถูกลงโทษ การจัดคะแนนใหม่ก็อาจแก้ได้เพียงรายชื่อในประกาศ แต่ไม่อาจซ่อมศรัทธาต่อระบบราชการที่ถูกทำลายลงได้