“วัส” ถอดปมเลื่อน ก.กลาง จับตาเซ็ตซีโร่บัญชีสอบท้องถิ่น

นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ ออกมาถอดรหัสเบื้องหลังการเลื่อนประชุมคณะกรรมการกลางข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่น หรือ ก.กลาง ซึ่งเดิมมีกำหนดพิจารณาปัญหาการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่นปี 2568 ในวันที่ 23 กรกฎาคม 2569 แต่ถูกเลื่อนออกไปโดยยังไม่กำหนดวันประชุมครั้งใหม่

 

นายวัสมองว่า การเลื่อนประชุมครั้งนี้อาจไม่ใช่เพียงเพราะเอกสารไม่เสร็จตามกำหนด แต่เป็นการปรับกระบวนการครั้งสำคัญ เพื่อให้การยกเลิกบัญชีผู้สอบแข่งขันได้เดิมและการประกาศบัญชีใหม่เป็นไปตามอำนาจที่กฎหมายกำหนด ลดความเสี่ยงที่มติจะถูกฟ้องเพิกถอนในภายหลัง

 

จุดเริ่มต้นของปัญหาเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2569 หลังนายบุญประสงศ์ นวลสายย์ รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น หรือ สถ. ในฐานะเลขานุการ ก.กลาง มีหนังสือด่วนที่สุดแจ้งเลื่อนการประชุมคณะกรรมการกลาง 3 คณะ ได้แก่ คณะกรรมการกลางข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด หรือ ก.จ. คณะกรรมการกลางพนักงานเทศบาล หรือ ก.ท. และคณะกรรมการกลางพนักงานส่วนตำบล หรือ ก.อบต.

ในวันเดียวกัน สถ.ออกแถลงการณ์ระบุว่า คณะกรรมการกลางการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่น หรือ กสถ. มีมติเห็นชอบให้ยกเลิกบัญชีผู้สอบแข่งขันได้เดิม และประกาศขึ้นบัญชีใหม่ หลังตรวจพบความคลาดเคลื่อนของกระดาษคำตอบและคะแนนสอบ

 

การตรวจสอบยังพบว่า มีผู้สมัครบางรายที่ไม่ผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำทั้งภาคความรู้ความสามารถทั่วไป หรือภาค ก และภาคความรู้ความสามารถเฉพาะตำแหน่ง หรือภาค ข แต่กลับมีรายชื่ออยู่ในบัญชีผู้สอบแข่งขันได้

 

อย่างไรก็ตาม คำชี้แจงดังกล่าวนำไปสู่คำถามสำคัญว่า เมื่อ กสถ.มีมติยกเลิกและจัดทำบัญชีใหม่แล้ว เหตุใดจึงต้องรอให้ ก.กลางประชุมอีกครั้ง และหน่วยงานใดกันแน่ที่มีอำนาจตามกฎหมายในการยกเลิกบัญชีผลสอบ

เปิดข้อกฎหมาย ใครมีอำนาจยกเลิกบัญชี

 

นายวัสอธิบายว่า คำตอบอยู่ในประกาศ ก.กลาง เรื่องมาตรฐานทั่วไปเกี่ยวกับการสอบแข่งขัน พ.ศ. 2560 หมวด 8 ข้อ 30 ซึ่งแบ่งอำนาจของ กสถ.และ ก.กลางไว้คนละช่วงอย่างชัดเจน

 

ข้อ 30 วรรคหนึ่ง กำหนดว่า ในช่วงก่อนหรือระหว่างดำเนินการสอบ หากพบการทุจริต ความผิดพลาด หรือความคลาดเคลื่อน กสถ.มีอำนาจระงับการสอบ ยกเลิกการสอบ หรือระงับการประกาศผลสอบแข่งขันได้

 

แต่เมื่อกระบวนการสอบเดินมาถึงขั้นประกาศขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันได้แล้ว ข้อ 30 วรรคสอง กำหนดให้อำนาจดังกล่าวเป็นของ ก.กลางทั้ง 3 คณะร่วมกัน

 

นายวัสจึงตั้งข้อสังเกตว่า หากตีความถ้อยคำในแถลงการณ์ตามตัวอักษรว่า กสถ.เป็นผู้มีมติยกเลิกบัญชีเดิม อาจถูกโต้แย้งได้ว่าเป็นการใช้อำนาจเกินขอบเขต เพราะการสอบครั้งนี้ประกาศขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันได้ไปแล้ว

 

แนวทางที่ปลอดภัยกว่า คือให้ กสถ.ทำหน้าที่ตรวจสอบข้อเท็จจริง รวบรวมกระดาษคำตอบ คะแนนดิบ และข้อมูลจากระบบประมวลผล ก่อนเสนอผลการตรวจสอบและความเห็นไปยัง ก.กลาง เพื่อให้เป็นผู้มีมติยกเลิกบัญชีเดิมและประกาศบัญชีใหม่ตามอำนาจที่กฎหมายกำหนด

 

ผู้ถือหลักฐานกับผู้มีอำนาจอยู่คนละที่

 

อีกปัญหาหนึ่งที่นายวัสชี้ให้เห็น คือโครงสร้างการทำงานที่ผู้ครอบครองพยานหลักฐานกับผู้มีอำนาจตัดสินใจเป็นคนละหน่วยงาน

 

กสถ.เป็นหน่วยงานที่ดูแลกระบวนการสอบตั้งแต่การออกข้อสอบ การเก็บรักษากระดาษคำตอบ การตรวจคำตอบ ไปจนถึงการประมวลผลผ่านระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ จึงเป็นผู้ถือข้อมูลต้นทางทั้งหมด

 

ขณะที่ ก.กลางมีอำนาจตามกฎหมายในการพิจารณายกเลิกบัญชีที่ประกาศไปแล้ว แต่ไม่ได้ถือกระดาษคำตอบหรือระบบประมวลผลคะแนนไว้โดยตรง

 

ดังนั้น หาก กสถ.ยังตรวจสอบคะแนนที่แท้จริงและจัดทำรายงานรายบุคคลไม่เสร็จ ก.กลางก็อาจยังไม่มีข้อมูลเพียงพอสำหรับออกมติที่กระทบสิทธิของคนจำนวนมาก

 

ก่อนหน้านี้ นายวรศิษฏ์ เลียงประสิทธิ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ระบุว่า จำเป็นต้องรอให้ กสถ.ดำเนินงานให้เสร็จก่อน แต่กระบวนการไม่ทันการประชุมวันที่ 23 กรกฎาคม จึงต้องเลื่อนออกไป

สำหรับนายวัส คำชี้แจงนี้สะท้อนว่า การเลื่อนประชุมอาจเป็นการรอให้ข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานอยู่ในสภาพพร้อม ก่อนส่งให้ผู้มีอำนาจตามกฎหมายตัดสินใจ

 

ปิดช่องโหว่ ก่อนเผชิญคดีศาลปกครอง

 

นายวัสประเมินว่า การเปลี่ยนแปลงบัญชีผลสอบครั้งนี้อาจกระทบคนอย่างน้อย 3 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ที่มีชื่อในบัญชีเดิมแต่คะแนนจริงไม่ผ่านเกณฑ์ ผู้ที่ลำดับคะแนนจะขยับขึ้นหรือลง และผู้ที่ได้รับการบรรจุแต่งตั้งไปแล้ว

 

สถ.และ กสถ.จึงจำเป็นต้องจัดทำเส้นทางการตรวจสอบ หรือข้อมูลที่สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้เป็นรายบุคคล ตั้งแต่กระดาษคำตอบ คะแนนที่ตรวจได้ คะแนนในระบบ และคะแนนที่นำไปประกาศ

 

หากข้อมูลไม่ครบหรือไม่สามารถอธิบายได้ว่าแต่ละรายมีความคลาดเคลื่อนอย่างไร มติยกเลิกบัญชีอาจถูกผู้ได้รับผลกระทบยื่นฟ้องต่อศาลปกครอง รวมถึงขอให้ศาลออกมาตรการคุ้มครองชั่วคราว

 

การเลื่อนประชุมจึงอาจเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารความเสี่ยงทางกฎหมาย เพื่อปิดช่องโหว่ทั้งเรื่องอำนาจของผู้มีมติและความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐาน

 

ยกคำพิพากษาชี้ การสอบผิดร้ายแรงอาจไม่มีผลตั้งแต่ต้น

 

นายวัสยังยกแนวคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อบ.255/2565 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการสอบแข่งขันที่มีข้อผิดพลาดร้ายแรง ตั้งแต่การออกข้อสอบ การตรวจข้อสอบ และการประมวลผลคะแนน

 

ศาลวินิจฉัยว่า เมื่อกระบวนการสอบผิดกฎหมายอย่างชัดแจ้งและร้ายแรง ประกาศขึ้นบัญชีและคำสั่งบรรจุแต่งตั้งที่เกิดตามมาจึงมีข้อผิดพลาดร้ายแรงตามไปด้วย และในทางกฎหมายอาจถือเสมือนว่าไม่เคยมีคำสั่งดังกล่าวเกิดขึ้น

 

จากแนวคำพิพากษานี้ นายวัสมองว่า ผู้ที่ติดบัญชีเดิมจากคะแนนที่คลาดเคลื่อนอาจไม่ได้มีสิทธิตั้งแต่ต้น หากพิสูจน์ได้ว่าคะแนนจริงไม่ผ่านเกณฑ์

 

ส่วนการนำคะแนนที่แท้จริงมาจัดเรียงใหม่ ไม่ควรถูกมองว่าเป็นการริบสิทธิของผู้สอบ แต่เป็นการแก้ไขผลสอบให้ตรงกับข้อเท็จจริง และคืนสิทธิให้แก่ผู้ที่สอบผ่านตามเกณฑ์จริง

 

อย่างไรก็ตาม การนำแนวคำพิพากษามาปรับใช้กับกรณีสอบท้องถิ่นปี 2568 ยังต้องพิจารณาข้อเท็จจริงของแต่ละราย รวมถึงระดับความผิดพลาดของกระบวนการสอบอย่างละเอียด

 

จับตา ก.กลาง จะล้างบัญชีทั้งชุดหรือแก้เฉพาะราย

 

นายวัสสรุปว่า การเลื่อนประชุม ก.กลางอาจเป็นช่วงเวลาสำหรับปรับขั้นตอนให้ถูกต้อง โดยให้ กสถ.ทำหน้าที่ผู้ตรวจสอบและเสนอข้อมูล ขณะที่ ก.กลางเป็นผู้ใช้อำนาจตัดสินใจตามข้อ 30 วรรคสอง

 

ประเด็นสำคัญที่ต้องติดตามคือ ก.กลางจะมีมติยกเลิกบัญชีเดิมทั้งหมด แล้วจัดทำบัญชีขึ้นใหม่ หรือจะพิจารณาแก้ไขเฉพาะรายชื่อและลำดับคะแนนที่พบความผิดปกติ

 

อีกประเด็นคือ ผู้ที่ได้รับการบรรจุไปแล้วจะถูกดำเนินการอย่างไร รวมถึงรัฐจะมีมาตรการเยียวยาผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยสุจริตหรือไม่

 

สำหรับนายวัส วิกฤตสอบท้องถิ่นครั้งนี้จึงไม่ได้จบอยู่ที่คำถามว่าใครจะมีชื่ออยู่ในบัญชีใหม่ แต่เป็นบททดสอบว่ารัฐจะสามารถแก้ไขความผิดพลาด โดยรักษาทั้งระบบคุณธรรมและหลักนิติธรรมไปพร้อมกันได้หรือไม่

แหล่งที่มา : เพจเฟซบุ๊ก วัส ติงสมิตร