นิรโทษฯ20ปี เปิดเกมล้างมลทินการเมือง ปิดแผลเก่าหรือจุดร้าวใหม่สังคมไทย
เมื่อกฎหมายสันติสุขผ่านวุฒิสภา 103 ต่อ 3 เสียง ไทยจึงยืนหน้าประตูนิรโทษฯการเมือง 20 ปี ระหว่างคืนสิทธิกับคำถามเรื่องความยุติธรรมที่ยังค้างคาไม่จางทั้งสังคม
KEY
POINTS
- ร่างกฎหมายนิรโทษกรรมครอบคลุมความขัดแย้งทางการเมืองตลอด 20 ปี (พ.ศ. 2548-2568) เพื่อล้างมลทินและลดความขัดแย้งในสังคม
- มีข้อยกเว้นสำคัญ 3 ประการ คือ ไม่นิรโทษกรรมคดีทุจริต, คดีที่ทำให้มีผู้เสียชีวิตหรือบาดเจ็บสาหัส และคดีความผิดตามมาตรา 112
- การตัดสินใจขึ้นอยู่กับคณะกรรมการที่มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ทำให้เกิดคำถามว่าจะเป็นการสมานฉันท์หรือสร้างความขัดแย้งรอบใหม่
ร่างพระราชบัญญัติสร้างเสริมสังคมสันติสุข หรือที่ถูกเรียกในทางการเมืองว่า “กฎหมายนิรโทษกรรม” กำลังพาประเทศไทยย้อนกลับไปเปิดแฟ้มความขัดแย้งตลอด 20 ปี ตั้งแต่การชุมนุมเสื้อเหลือง เสื้อแดง กปปส. ผู้ต่อต้าน คสช. จนถึงม็อบคนรุ่นใหม่
หลังผ่านความเห็นชอบจากวุฒิสภาด้วยคะแนน 103 ต่อ 3 เสียง กฎหมายฉบับนี้จึงไม่ใช่เพียงการยกเว้นความผิด แต่คือความพยายามจัดระเบียบความทรงจำทางการเมืองครั้งใหญ่ เพื่อคืนสิทธิ ล้างมลทิน และลดแรงเสียดทานที่สะสมยาวนานในสังคมไทย
หัวใจของร่างกฎหมายครอบคลุมเหตุการณ์ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2548 ถึง 16 กรกฎาคม 2568 รวมระยะเวลา 20 ปี ครอบคลุมความผิด 42 ฐาน ภายใต้กฎหมาย 29 ฉบับ ทั้งความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา กฎหมายพิเศษ และประกาศคำสั่งคณะปฏิวัติที่เกี่ยวเนื่องกับการเคลื่อนไหวทางการเมือง
แต่ประตูนิรโทษกรรมไม่ได้เปิดให้ทุกคดี กฎหมายวางหลัก “3 ไม่” เป็นเส้นแบ่งสำคัญ ได้แก่ ไม่นิรโทษคดีทุจริตประพฤติมิชอบ ไม่นิรโทษคดีที่ทำให้ผู้อื่นเสียชีวิตหรือได้รับอันตรายสาหัส และไม่นิรโทษคดีมาตรา 112 ทุกกรณี
เงื่อนไขนี้ทำให้ร่างกฎหมายถูกมองสองด้าน ด้านหนึ่งคือเครื่องมือคืนความเป็นธรรมแก่ผู้ชุมนุมทางการเมือง อีกด้านหนึ่งคือคำถามใหญ่ต่อมาตรฐานการปรองดองว่า เส้นแบ่งใดคือความเหมาะสมระหว่างการให้อภัยกับความรับผิด
กลุ่มที่จะได้รับอานิสงส์ครอบคลุมแทบทุกขั้วการเมืองในรอบสองทศวรรษ ทั้งพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย นปช. กปปส. กลุ่มต่อต้าน คสช. และกลุ่มราษฎร โดยมีการเพิ่มความผิดเกี่ยวกับการเดินอากาศ เพื่อเปิดทางให้คดีปิดสนามบินเข้าสู่การพิจารณาตามเงื่อนไข
กลไกชี้ขาดอยู่ที่คณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข 9 คน มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมเป็นรองประธาน พร้อมผู้แทนหน่วยงานรัฐและผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย ทำหน้าที่วินิจฉัยว่าใครเข้าเกณฑ์ได้รับนิรโทษกรรม
อำนาจของคณะกรรมการชุดนี้มีน้ำหนักสูง เพราะสามารถรับคำร้อง เรียกเอกสาร เรียกบุคคล ตรวจสอบข้อเท็จจริง และมีคำวินิจฉัยที่เป็นที่สุด ผูกพันหน่วยงานรัฐในกระบวนการยุติธรรม ภายใต้กรอบเวลาทำงาน 80-160 วันหลังประกาศใช้กฎหมาย
จึงไม่เกินเลยนักหากจะกล่าวว่า กฎหมายฉบับนี้คือเดิมพันใหญ่ของการเมืองไทย เป็นทั้งประตูสู่การคลี่คลายความขัดแย้ง และกระจกสะท้อนบาดแผลที่ยังไม่สมานสนิท
คำถามสุดท้ายจึงไม่ใช่เพียงใครจะได้รับนิรโทษกรรม แต่คือสังคมไทยพร้อมหรือยังที่จะเปลี่ยนความทรงจำแห่งความขัดแย้ง ให้กลายเป็นบทเรียนร่วมกัน มากกว่าบาดแผลที่ถูกเปิดซ้ำทุกครั้งเมื่อการเมืองเปลี่ยนขั้ว
