เขตแดนไทย-กัมพูชาปัยหาร้อน ล่มรัฐบาล

แม้จะยังเป็นคำถามที่ฝ่ายต่างๆ ก็เห็นต่างกันว่า การประกาศถอนตัวจากภาคีสมาชิกอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลกของไทยจะส่งผลดีผลเสียอย่างไรบ้าง

แต่อย่างน้อยการประกาศถอนตัวดังกล่าว ก็เป็นการประกาศเจตนารมณ์อย่างชัดเจนต่อศูนย์มรดกโลก ที่มีภาคีสมาชิก 121 ประเทศทั่วโลก ว่าไทยคัดค้านการขึ้นทะเบียนปราสาทพระวิหารเป็นมรดกโลก และเป็นการย้ำจุดยืนของไทยว่า จะไม่ยอมรับการดำเนินการ หรือมติใดๆ หากการเจรจาปักปันเขตแดนระหว่างไทยและกัมพูชายังไม่แล้วเสร็จได้ข้อยุติ

ก่อนหน้านี้ ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) วันที่ 16 มิ.ย. 2552 ได้มีมติคัดค้านการขึ้นทะเบียนปราสาทพระวิหารเป็นมรดกโลกมาก่อนแล้ว เนื่องจากมติคณะกรรมการมรดกโลกในการเห็นชอบคำร้องขอขึ้นทะเบียนของกัมพูชาเมื่อปี 2551 นั้นไม่ถูกต้องสมบูรณ์ ตามข้อบัญญัติอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก อีกทั้งเป็นการตัดสินใจทั้งที่ตระหนักเป็นอย่างดีถึงข้อขัดแย้งเกี่ยวกับปราสาทพระวิหารและพื้นที่โดยรอบระหว่างไทยกัมพูชา เป็นการตัดสินใจที่ไม่ช่วยส่งเสริมความสัมพันธ์ฉันมิตรระหว่างชาติ

ส่วนการส่งหนังสือถอนตัวอย่างเป็นทางการนั้น ที่ประชุม ครม. เมื่อวันที่ 28 มิ.ย.ที่ผ่านมา มีมติให้รัฐบาลชุดใหม่ตัดสินใจ

หลังจากนี้อีกไม่นาน ประเด็นร้อนไทยกัมพูชาที่กำลังจะตามมา คือ ในช่วงต้นเดือน ก.ค.นี้ ถึงกำหนดที่ศาลโลกจะนัดวันให้คู่ความไทยและกัมพูชาฟังการพิจารณาว่าจะออกมาตรการชั่วคราวตามที่กัมพูชาร้องขอหรือไม่

คำร้องขอของกัมพูชา 3 ข้อ ประกอบด้วย

1.ให้กองกำลังทั้งหมดของไทยถอนตัวออกจากบริเวณปราสาทพระวิหาร

2.ห้ามไทยกระทำกิจกรรมทางทหารทุกชนิดในพื้นที่ปราสาทพระวิหาร

3.ให้ประเทศไทยยุติการกระทำใดๆ ที่อาจเป็นการแทรกแซงสิทธิของกัมพูชา หรือทำให้สถานการณ์เลวร้ายลง

หลังเสร็จสิ้นการให้ถ้อยคำด้วยวาจาต่อองค์คณะผู้พิพากษาศาลโลก ที่กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมื่อปลายเดือน พ.ค.ที่ผ่านมา กษิต ภิรมย์ รมว.ต่างประเทศ มั่นใจว่าถึงแม้ศาลจะพิจารณาออกมาตรการชั่วคราวก็คงออกเป็นบางข้อ แต่ไม่ถึงขั้นสั่งให้ไทยถอนทหาร ซึ่งจะเป็นตามคาดหรือไม่นั้น อีกไม่นานจากนี้ก็จะได้รับรู้กัน

แต่สิ่งสำคัญอย่างยิ่ง คือ การปักปันเขตแดนไทยและกัมพูชา ซึ่งมิใช่แค่พื้นที่เทือกเขาพนมดงรัก กินอาณาเขตจาก จ.ศรีสะเกษ ถึง จ.สุรินทร์ เท่านั้น เขตแดนทางบกไทยและกัมพูชายังมีปัญหาอ้างสิทธิทับซ้อนกันอีกกว่า 20 จุด ตลอดแนวพรมแดน จ.อุบลราชธานี จนถึง จ.ตราด กว่า 750 กิโลเมตร ซึ่งหากการปักปันเขตแดนทางบกยังไม่สามารถกำหนดจุดที่แน่ชัดของหลักเขตสุดท้ายในพื้นที่ จ.ตราด ได้ ก็ไม่อาจปักปันพื้นที่ทางทะเลได้

ในปี 2543 รัฐบาลไทยและกัมพูชาได้ลงนามร่วมในบันทึกความเข้าใจ หรือเอ็มโอยู 2543 เพื่อกำหนดเขตแดนทางบก และต่อมาในปี 2544 ก็มีการลงนามร่วมในเอ็มโอยู 2544 เพื่อปักปันเขตแดนทางทะเล แต่ในปี 2552 หลังเกิดปัญหารัฐบาลไทยประท้วงรัฐบาลกัมพูชาที่แต่งตั้ง พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เป็นที่ปรึกษา กระทั่งต่างฝ่ายต่างเรียกเอกอัครราชทูตกลับ และไทยได้ยกเลิกเอ็มโอยู 2544 ตามมา ซึ่งหมายความว่าคงมีเพียงบันทึกข้อตกลงการปักปันเขตแดนทางบกเพียงอย่างเดียว

แต่กลไกสำคัญที่จะนำไปสู่การปักปันเขตแดน คือ คณะกรรมาธิการเขตแดนร่วมไทยกัมพูชา หรือเจบีซี หรือแม้แต่กลไกประสานงานลดความขัดแย้งภาวะเผชิญหน้าทางทหาร คือ คณะกรรมการชายแดนทั่วไปไทยกัมพูชา หรือจีบีซี กลับชะงักงัน

สกอัน รองนายกรัฐมนตรีกัมพูชา ยืนยันว่า ปัญหาเขตแดนไทยกัมพูชา จะต้องชี้ขาดกันที่ศาลโลก

คำกล่าวของ สกอัน มีนัยอันน่าวิตกซ่อนอยู่

ปัญหาพิพาทตลอดแนวพรมแดนไทยกัมพูชา มีสาเหตุมาจากยึดถือแผนที่ไม่ตรงกัน ฝ่ายกัมพูชายึดหลักแผนที่ซึ่งจัดทำขึ้นโดยฝรั่งเศส ซึ่งทำให้มีปัญหาอ้างสิทธิทับซ้อนกับไทยกว่า 20 จุด ดังนั้นหากคำวินิจฉัยของศาลโลกในคดีปราสาทพระวิหาร มีนัยถึงการยอมรับนิติฐานะของแผนที่ดังกล่าวแล้ว ก็จะเอื้อประโยชน์ให้ฝ่ายกัมพูชานำไปใช้ในการยืนยันความชอบธรรมต่อพื้นที่พิพาทอื่นๆ

ยิ่งกว่านั้น หากหลักเขตแดนทางบกเปลี่ยน ก็จะมีผลต่อเส้นเขตแดนทางทะเล ซึ่งพื้นที่อ้างสิทธิทับซ้อนทางทะเลของไทยและกัมพูชานั้น ประเมินกันว่ามีทรัพยากรปิโตรเลียมและก๊าซธรรมชาติมหาศาล ที่ผ่านมากัมพูชาให้สัมปทานบริษัทน้ำมันจากชาติตะวันตกสำรวจแหล่งทรัพยากรในทะเลเหล่านี้แล้ว โดยกัมพูชามีโครงการที่จะทำให้เมืองสีหนุวิลล์ ซึ่งเป็นเมืองท่า เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษ รองรับอุตสาหกรรมพลังงานและปิโตรเคมี

ปัญหาเขตแดนทางบก ลำพังเพียงแค่ปราสาทพระวิหาร กัมพูชายังมีท่าทีแข็งกร้าวเช่นนี้ หากคิดว่าจะตกลงแบ่งเขตแดนทางทะเลซึ่งอุดมไปด้วยทรัพยากรที่มีค่า จะหนักหนากว่าสักเพียงไหน

ดังนั้น ท่าทีการดำเนินการของรัฐบาลชุดต่อไปต่อปัญหาเขตแดนไทยกัมพูชา จึงเป็นประเด็นร้อนที่จะต้องถูกจับตาและตรวจสอบ ซึ่งผลกระทบนั้นถึงขั้นล่มรัฐบาล