เหตุใดกรุงเทพฯจึงร้อนนัก

สัดส่วนของตึกรามบ้านช่องที่เป็นคอนกรีต/กระจก ที่มีต่อพื้นที่สีเขียวของสวนและไม้ต้น ไม่ได้สัดส่วนกัน เห็นได้ชัดเมื่อเปรียบเทียบกรุงเทพฯ กับมะนิลา สิงคโปร์ และ กัวลาลัมเปอร์

โดย...ม.ล.จารุพันธ์ ทองแถม

ดูข่าวอุตุนิยมวิทยาหรือที่เรียกภาษาชาวบ้านว่า ลมฟ้าอากาศประจำวัน จาก CNN หรือ BBC จะเห็นได้ชัดเจนว่า อุณหภูมิเฉลี่ยของกรุงเทพมหานครมักจะสูงกว่าเมืองหลวงของประเทศเพื่อนบ้านใกล้เรือนเคียง ไม่ว่าจะเป็นสิงคโปร์ กัวลาลัมเปอร์ กรุงมะนิลา ยองแกนหรือย่างกุ้ง เมียนมาร์ ฯลฯ หลายครั้งเราหงุดหงิดใจและพยายามหาเหตุผลว่าเหตุใดกรุงเทพฯ (Bangkok) จึงร้อนกว่าที่อื่นประมาณ 3-4 องศาเซลเซียส อยู่บ่อยครั้งจนกลายเป็นเรื่องประจำ และตัวเลขอุณหภูมินี้จะว่าคลาดเคลื่อนไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงก็เป็นไปไม่ได้ เพราะความรู้สึกของคนเราก็โกหกกันไม่ได้ หลายคนเปรยออกมาว่า “ดูเหมือนประเทศไทยมีพระอาทิตย์ 2 ดวง”

แน่นอนว่าอุณหภูมิที่สูงของกรุงเทพฯ หรือประเทศไทยโดยรวมมีสาเหตุจากภาวะโลกร้อน แต่ผู้เขียนมีความเห็นว่าคงไม่ใช่แต่เท่านั้น เรามีอากาศที่ร้อนเพราะเราไม่ปกป้องตัวเองจากผลกระทบของสภาวะโลกร้อน แม้ในขอบเขตซึ่งเราชอบช่วยตัวเองได้ต่างหาก

ลองดูสภาพอากาศร้อนเฉพาะในกรุงเทพฯ ว่าอุณหภูมิซึ่งสูงนั้นจนถึงจุด Extreme คือกว่า 40 องศาเซลเซียส นั้นมีสาเหตุมาจากสิ่งใดบ้าง ปัจจัยที่ทำให้ความร้อนขึ้นจนถึงจุดวิกฤตมีดังนี้

สัดส่วนของตึกรามบ้านช่องที่เป็นคอนกรีต/กระจก ที่มีต่อพื้นที่สีเขียวของสวนและไม้ต้น ไม่ได้สัดส่วนกัน เห็นได้ชัดเมื่อเปรียบเทียบกรุงเทพฯ กับมะนิลา สิงคโปร์ และ กัวลาลัมเปอร์ ไม้ต้นที่มีอยู่ในเขต กทม. ส่วนใหญ่มักมีขนาดเล็ก เป็นพืชต่างถิ่นปลูกใหม่ อายุน้อย ไม้ต้นอายุกว่า 20 ปีขึ้นไปเกือบหาดูไม่ได้ เพราะถูกตัดโค่นลงหมด สถานการณ์นี้ระบาดออกไปจากกรุงเทพฯ สู่ริมถนน ทางด่วน ตัวการก็คือหน่วยงานซึ่งรับผิดชอบในการก่อสร้างทางหลวง ทางด่วนนั่นเอง โดยอ้างความปลอดภัย เกรงว่าต้นไม้จะล้มทับรถยนต์และผู้คนบนถนน เวรกรรมของเราแท้ๆ

ปริมาณยวดยานใน กทม. มีจำนวนมากมายและเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล แทบจะเรียกได้ว่าไม่มีการควบคุม ทั้งรถมอเตอร์ไซค์ รถแท็กซี่ ซึ่งแม้จะเก่าแสนเก่าก็ยังวิ่งกันอยู่ ส่วนรถยนต์ใหม่ป้ายแดงนั้นออกมาแต่ละปีคิดเป็นตัวเลขแล้วน่าตกใจเป็นอย่างยิ่ง ด้วยเหตุดังกล่าวปริมาณแก๊สคาร์บอนมอนอกไซด์ และสารเคมีอื่นๆ เช่น เบนซีน แอมโมเนีย ฟอร์มาดิไฮด์ โซลีนและอื่นๆ ที่ถูกปล่อยออกมาโดยยวดยานจึงเป็นแหล่งของไฮโดรคาร์บอนที่ยิ่งใหญ่ และมีผลให้เกิดแก๊สเรือนกระจกขึ้นมากในแต่ละวัน นับเป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อสุขภาพ

เครื่องปรับอากาศที่ติดตั้งอยู่ตามบ้านเรือนของประชากรในกรุงเทพฯ ได้ปล่อยแก๊สซึ่งประกอบด้วยสารประกอบทางเคมีหลายชนิด และมีส่วนสำคัญในการเพิ่มอุณหภูมิของกรุงเทพมหานคร

ด้วยเหตุที่กล่าวมาแล้ว ไม้ต้นจึงมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง และนับเป็นหลักใหญ่ที่ใช้ในการต่อต้านสภาวะแวดล้อมเป็นพิษในเมืองใหญ่ ซึ่งประชากรอยู่กันอย่างแออัด แต่ดูเหมือนว่าหลังจากที่เวลาผ่านไปแล้วนับสิบปี แม้หน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงต่อการปลูกต้นไม้ ปลูกไม้ดอกไม้ประดับ ได้แก่ กองสวนสาธารณะ สำนักสวัสดิการสังคมกรุงเทพมหานคร จะตระหนักถึงความสำคัญของต้นไม้หรือสวนสาธารณะ ซึ่งเรียกกันว่าเป็นปอดสีเขียวของคนกรุงเทพฯ ก็ตาม

ดูเหมือนทางการจะยอมรับว่ามีหลายปัจจัยซึ่งทำให้การปลูกไม้ต้นขนาดใหญ่ในเขต กทม. ไม่ได้รับผลดีเท่ากับประเทศเพื่อนบ้านของเรา ปัจจัยซึ่งมีการกล่าวถึงในหนังสือของกองสวนสาธารณะเองมีดังต่อไปนี้

หน่วยงานซึ่งมีหน้าที่ควบคุมแบบก่อสร้างบ้านเรือน โรงงาน อาคารพาณิชย์ต่างๆ ไม่ตระหนักเรื่องเนื้อที่สำหรับปลูกต้นไม้และจัดสวน อาจเรียกได้ว่าไม่มีกฎหมายบังคับให้เจ้าของพื้นที่ต้องเว้นเนื้อที่เอาไว้ให้ปลูกต้นไม้ จะปลูกสร้างอาคารหรือลานคอนกรีตจนเต็มพื้นที่ไม่ได้ ไม่คำนึงว่าราคาที่ดินจะสูงเท่าใดก็ตาม ตัวอย่างประเทศที่มีกฎระเบียบซึ่งเราอาจศึกษาได้คือสิงคโปร์ ซึ่งได้ชื่อว่าเป็น Garden City ผิดกับกรุงเทพฯ ซึ่งน่าจะได้ชื่อว่า Concrete Jungle City

เมื่อเป็นเช่นนี้จะไม่ให้กรุงเทพฯ ร้อนกว่าเมืองหลวงของประเทศในกลุ่มอาเซียนทั้งหลายได้อย่างไร?