สังคมอุดมริษยา

ลองมาคิดกันเล่นๆ ว่า สักสี่ห้าปีมานี้ ถ้าเราไม่อิจฉาริษยาคุณทักษิณที่ท่านรวยล้นฟ้า ทำเฉยๆ ไปเสีย เราก็คงจะ “ก้าวข้าม” คุณทักษิณมานานแล้ว....

โดย...ทวี สุรฤทธิกุล

สังคมใดไร้คนคิดริษยา
พัฒนาสิ่งใดใดก็ได้ผล
ชาตินั้นจะไม่ยับและอับจน 
ก็เพราะคนไม่แย้งแย่งชิงกัน

การดัดแปลงกลอนของเก่า (และดีๆ) เป็นที่นิยมในหนังสือหัสคดี (แปลว่าหนังสือที่เน้นเรื่องตลกๆ) ฉบับหนึ่งมานานแล้ว (บอกให้ก็ได้ว่าคือหนังสือต่วย’ตูน) โดยใช้ชื่อคอลัมน์ว่า “กวีกระวาด” อันมาจากคำว่า “กระวีกระวาด” ที่แปลว่าขยันขันแข็งเอาใจใส่อย่างมากจนถึงขั้นลุกลี้ลุกลน เช่นเดียวกันกับ “กวี” ที่ขยันลอกเลียนคนอื่นจำพวกนี้ (ที่จริงน่าจะขี้เกียจจึงชอบลอกคนอื่น-ฮา)

ระหว่างนี้ผู้เขียนในฐานะกรรมการมูลนิธิคึกฤทธิ์ 80 ในพระราชูปถัมภ์ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ต้องมีภาระในการจัดกิจกรรมร่วมเฉลิมฉลองโอกาสที่ท่านอาจารย์ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ได้รับการยกย่องเป็นบุคคลสำคัญของโลกจากยูเนสโก ในปีหน้า 2554 ที่จะเป็นวาระครบรอบ 100 ปี ถ้าหากท่านมีอายุจนถึงวันที่ 20 เม.ย. ในปีหน้านั้นด้วย

กิจกรรมอย่างหนึ่งและเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนโดยตรงก็คือการสัมมนาชุด “ปราชญ์สยาม” โดยจะมีการสัมมนาระดับนานาชาติ 1 ครั้ง และการสัมมนาในส่วนภูมิภาคอีก 4 ครั้ง ซึ่งในระดับนานาชาติจะเน้นการศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับความเป็นไทยที่ท่านอาจารย์คึกฤทธิ์มีความเชี่ยวชาญและเป็นที่สนใจของชาวต่างประเทศ ได้แก่ ศาสนาพุทธ การศึกษา ศิลปวัฒนธรรมและวรรณคดีไทย สื่อสารมวลชน เศรษฐศาสตร์ และการเมืองการปกครอง ส่วนในภูมิภาคก็จะเน้นในด้านศิลปวัฒนธรรมเป็นหลัก เนื่องจากท่านอาจารย์คึกฤทธิ์ได้ให้ความสนใจ (ทั้งวิพากษ์วิจารณ์และส่งเสริมสร้างสรรค์) ในเรื่องนี้มาตลอดชีวิต โดยจะมีการสรุปและสังเคราะห์สาระจากการสัมมนาทั้งหมดจัดทำเป็นเอกสารทางวิชาการเพื่อใช้ประโยชน์ในวงกว้างต่อไป

ขออนุญาตใช้คอลัมน์นี้ประชาสัมพันธ์สักเล็กน้อยว่า กิจกรรมที่จะร่วมเฉลิมฉลองในปีหน้ายังมีอีกมาก ที่เป็นไฮไลต์ก็คือพิธีเปิดอาคารสถาบันคึกฤทธิ์และมูลนิธิคึกฤทธิ์ 80 ในสวนสาธารณะ

เฉลิมพระเกียรติ ซอยงามดูพลี ในวันที่ 20 เม.ย. ซึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จะเสด็จฯ มาทรงเป็นประธาน พร้อมกับมีปาฐกถาชุด “คึกฤทธิ์” ในเรื่องความสัมพันธ์ไทยจีน โดยอดีตนายกรัฐมนตรีนายอานันท์ ปันยารชุน ที่เป็นปลัดกระทรวงการต่างประเทศในยุคนั้น กับท่านเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทยที่เคยเป็นล่ามระหว่างผู้นำของทั้งสองประเทศ แล้วในตอนค่ำวันเดียวกันก็จะมีการแสดงแสงสีเสียงประกอบแอนิเมชันเกี่ยวกับชีวิตและผลงานของท่านอาจารย์คึกฤทธิ์ จากตัวอาคารไปจนถึงพื้นที่โดยรอบที่เป็นสวนสาธารณะขนาด 40 กว่าไร่นั้นด้วย

ปิดท้ายด้วยการแสดงโขนของ “คณะโขนคึกฤทธิ์” ที่ก่อตั้งขึ้นมาใหม่ โดยการทุ่มเทของท่านประธานกรรมการมูลนิธิ ม.ร.ว.ปรีดิยาธร เทวกุล กับท่านอาจารย์จตุพร รัตนวราหะ ครูทศกัณฐ์ ศิลปินแห่งชาติและกรรมการของมูลนิธิอีกท่านหนึ่ง ร่วมกับคณาจารย์และครูโขนอีกหลายท่านช่วยกันปลุกปล้ำขึ้น โดยจะแสดงในชุด “พิเภกสวามิภักดิ์” ที่ท่านอาจารย์คึกฤทธิ์เป็นผู้แต่งเติมบท (ตั้งแต่ชื่อชุดที่เดิมเรียกว่า “ขับพิเภก”) พร้อมแปลเป็นภาษาอังกฤษอย่างสมบูรณ์ เพื่อใช้แสดงในคราวสมโภชสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช ครั้งที่ได้รับพระราชทานโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นสยามมกุฎราชกุมาร เมื่อปี 2515 นอกจากนี้คุณบอย ถกลเกียรติ วีรวรรณ กรรมการมูลนิธิอีกท่านหนึ่ง ยังรับที่จะนำวรรณกรรมที่โด่งดังที่สุดของท่านอาจารย์คึกฤทธิ์ เรื่อง “สี่แผ่นดิน” ไปทำเป็นละครเพลงและแสดงบนเวทีให้ ยิ่งใหญ่ตามสไตล์ของคุณบอย ในชื่อว่า “สี่แผ่นดิน เดอะมิวสิคคัล” โดยจะใช้ฉากช่วงแผ่นดินที่ 3 และ 4 (รัชกาลที่ 8 และ 9 ) ที่มีเรื่องวุ่นๆ ในบรรดาลูกๆ และครอบครัวของแม่พลอยจนถึงฉากที่แม่พลอยหมดลมหายใจนั้น เป็นสาระในการนำเสนอ ซึ่งคาดว่าน่าจะเปิดการแสดงได้ราวเดือน ต.ค. ในปีหน้านั้นเช่นกัน

ชื่อบทความวันนี้ก็มาจากข้อเขียนของท่านอาจารย์คึกฤทธิ์ในหนังสือชุด “เก็บเล็กผสมน้อย” ที่รวบรวมมาจากบทความที่ท่านเขียนลงในหนังสือพิมพ์สยามรัฐ หนังสือพิมพ์ที่เป็นผู้นำทางความคิดในสังคมไทยเมื่อ 20 ปีที่ผ่านมาและก่อนหน้านั้น (ก็ด้วยบทบาทของท่านอาจารย์คึกฤทธิ์ในฐานะสื่อมวลชนนี่แหละ) โดยท่านอาจารย์คึกฤทธิ์ได้เขียนถึงบรรดาความคิดทางการเมืองการปกครอง อย่างที่เราเรียกรวมๆ ว่า “ปราชญ์” มาชำแหละและเรียบเรียงไว้อย่างน่าสนใจ

คนหนึ่งก็คือ เฮลมุต เชิค นักจิตวิทยาสังคมชาวเยอรมัน ที่กล่าวว่ามนุษย์มีชีวิตที่หล่อเลี้ยงด้วยความริษยาเป็นสำคัญ ซึ่งเชิคเชื่อว่าเกิดจากการที่มนุษย์มีชีวิตในวัยเด็กยาวนานกว่าสัตว์อื่น โดยอธิบายว่าความริษยานี้ก็คือ ความคิด ความรู้สึก และการกระทำที่ “อยากได้ อยากเป็น” แต่ครั้น “ไม่ได้ ไม่เป็น” ก็จะไปโทษคนอื่น ด้วยการแอบต่อว่านินทาจนถึงการกลั่นแกล้งรังแกและชวนทะเลาะวิวาท ที่ท่านอาจารย์คึกฤทธิ์เปรียบเทียบว่าเป็น “อกุศลมูล” ที่ร้ายแรงยิ่งนัก

“อกุศลมูล” หรือปัจจัยอันเป็นต้นเหตุของความชั่วช้าทั้งหลายนี้ได้ส่งผลกระทบในเรื่องรูปแบบทางการเมืองการปกครองอยู่ไม่น้อย โดยเชิคอธิบายว่า ความริษยาก่อให้เกิด “พลังทางการเมือง” อย่างหนึ่งคือ “ความขัดแย้ง” ซึ่งก็คือ “ความขัดแย้งทางชนชั้น” ที่ส่งผลให้เกิดทั้งระบอบการปกครองแบบ “ประชาธิปไตย” และ “เผด็จการ” ได้ทั้งสองแบบ คือผู้คนในระบอบประชาธิปไตยจะมีการริษยากันน้อยเนื่องจากความรู้สึกที่เท่าเทียมกัน ส่วนระบอบเผด็จการก็จะตรงกันข้ามคือผู้คนจะเต็มไปด้วยการอิจฉาริษยา รวมตัวกันไม่ได้ จนต้องให้คนอื่นมาปกครอง

“สังคมใดที่มีความริษยามากสังคมนั้นก็จะเจริญเติบโตล่าช้าที่สุด แต่ถ้าหากสังคมใดไร้ความริษยาและไม่ใส่ใจต่อผู้ริษยา สังคมนั้นก็จะเกิดความสามัคคีกลมกลืน ซึ่งก็จะทำให้มีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว” ท่านอาจารย์คึกฤทธิ์ได้แทรกความเห็นของท่านไว้ อย่างที่ผู้เขียนได้ “กวีกระวาด” เขียนเป็นกลอนเล่นๆ มาในตอนต้นของบทความนี้

ลองมาคิดกันเล่นๆ ว่า สักสี่ห้าปีมานี้ ถ้าเราไม่อิจฉาริษยาคุณทักษิณที่ท่านรวยล้นฟ้า ทำเฉยๆ ไปเสีย เราก็คงจะ “ก้าวข้าม” คุณทักษิณมานานแล้ว เช่นเดียวกันถ้าเสื้อแดงกับเสื้อเหลืองหรือรัฐบาลไม่ริษยาเคียดแค้นชิงชังกัน เราก็คงจะ “ก้าวข้ามราชประสงค์” มาได้ไกลโข
อย่างที่เสธ.หนั่นแกพยายาม “ก้าวข้าม” คนกลุ่มนั้นกลุ่มนี้ เอามิตรไมตรี (และไวน์) ไปแจกจ่าย ถ้าเราไม่อิจฉาริษยาการกระทำของแก ถ้าสำเร็จได้จริงก็ให้แกเป็นนายกฯ ไปเลย

บางทีสังคมไทยจะเจริญลื่นไหลเหมือนไวน์ชั้นดีนั้นก็ได้!