ท่องเที่ยวไทยปี'60

โดย...ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์

การท่องเที่ยวทวีความสำคัญต่อเศรษฐกิจไทยเพราะเป็นกิจการทำรายได้สูงสุดของประเทศ ไม่ว่าสถานการณ์โลกจะเป็นอย่างไร ส่งออกติดลบ การเจริญเติบโตภาคอื่นๆ สะดุดและติดขัด แต่ท่องเที่ยวบ้านเราไม่เคยถอย

ตัวเลขนักท่องเที่ยวต่างชาติจาก 15 ล้านคนเศษในปี 2553 กลายเป็นเกิน 30 ล้านคนในปี 2559 เรียกว่าพุ่งเท่าตัวในเวลาแค่ 6 ปี

สมัยก่อนมีปัญหาเพราะเราตั้งเป้าเป็นจำนวนคนไม่ได้สนใจรายได้ ทำให้นโยบายและตัวชี้วัดติดอยู่กับจำนวนคน แต่คนมามากไม่ได้หมายความว่าดีเพราะคุณภาพนักท่องเที่ยวอาจต่ำลง ไม่ค่อยจ่ายตังค์หรือใช้สอยเฉพาะบางร้านบางกลุ่ม เงินไม่กระจายแต่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติกระจุย

การเปลี่ยนตัวชี้วัดมาเป็นยอดรายได้ คือสิ่งที่เรามุ่งหมายมานาน ในที่สุดก็สำเร็จ คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ หันมายึดตัวเลขรายได้เป็นหลัก ในปี 2559 เรามีรายได้รวม 2.51 ล้านล้านบาท (ล้านล้านนะครับ) แบ่งเป็นรายได้ต่างชาติ 1.64 ล้านล้านบาท ไทยเที่ยวไทย 0.869 ล้านล้านบาท

ตัวเลขทั้งสองบ่งบอกว่า เราได้เงินจากต่างชาติเที่ยวไทยมากกว่าไทยเที่ยวไทย 2 เท่า ซึ่งเป็นเช่นนี้มานานพอควร และเราคงไม่หวังว่ารายได้จากไทยเที่ยวไทยจะเพิ่มขึ้นมากมาย เอาแค่เพิ่มขึ้นทีละนิดละหน่อยเพราะประชากรไทยแทบจะไม่เพิ่มขึ้นเลย รายได้คนไทยก็ไม่ได้เพิ่มมากมายเศรษฐกิจในประเทศก็ยังทรงตัว

เมื่อเทียบกับปี 2558 รายได้ของเราเพิ่มขึ้น 10.93% ซึ่งนับเป็นนิมิตหมายที่ดี โดยเราไม่คิดว่าจะเพิ่มมากกว่านี้ เอาแค่ประคองตัวพอไปไหว ได้สักปีละ 8-9% น่าจะพอได้ เมื่อเทียบกับฐานทรัพยากรการท่องเที่ยวที่เรามีอยู่ในปัจจุบัน (ทะเล ศิลปวัฒนธรรม ฯลฯ)

เมื่อลองดูความพึงพอใจของนักท่องเที่ยว จังหวัดที่มาแรง 5 อันดับแรก ล้วนเป็นจังหวัดที่อยู่ติดทะเล ไล่จาก จ.พังงา ภูเก็ต ชลบุรี กระบี่ และสุราษฎร์ธานี ยืนยันว่าทะเลยังเป็นทรัพยากรการท่องเที่ยวอันดับหนึ่งของประเทศนี้ไปอีกนานแสนนาน ยิ่งถ้าดูผลการสำรวจความนิยมของนักท่องเที่ยวต่างชาติในปี 2558 พบว่าร้อยละ 75.5 นิยมไปทะเลและเป็นอันดับหนึ่งทิ้งอันดับอื่นกระจาย

เพราะฉะนั้น การดูแลรักษาทะเลให้ดียกระดับมาตรฐานการท่องเที่ยวในทุกด้าน นับเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งยวดต่ออนาคตของการท่องเที่ยวไทย และต่ออนาคตของประเทศ เพราะรายได้จากการท่องเที่ยวเกือบจะเป็นร้อยละ 20 ของรายได้ประเทศ ถือเป็นสัดส่วนที่สูงมาก (น้อยประเทศจะมีสัดส่วนรายได้เกินร้อยละ 10)

สำหรับปีนี้ เราไม่มุ่งเน้นเรื่องการเพิ่มรายได้ให้มากนัก เพราะฐานตัวเลขกว้างมาก คงจะเพิ่มพรวดพราดไม่ไหว เราจึงหันมาเน้นด้านการปรับมาตรฐานในด้านต่างๆ โดยเน้น 3 เรื่องด้วยกัน 1) เจ้าภาพที่ดี 2) Tourism for All และ 3) มาตรฐานการท่องเที่ยว

เจ้าภาพที่ดี หมายถึง การปรับปรุงระบบต่างๆ ในการรองรับนักท่องเที่ยว มีหลักสูตรเสริมทางด้านภาษาให้แก่มัคคุเทศก์ ยกระดับเรื่องความปลอดภัย อำนวยความสะดวกเรื่องวีซ่าระยะยาว ฯลฯ

Tourism for All หมายถึงการให้บริการครอบคลุมและทุกคนมีสิทธิเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยวได้ โดยเฉพาะผู้ที่ไม่พร้อม ซึ่งไม่ได้เฉพาะผู้พิการ แต่รวมถึงคุณปู่คุณย่าที่เดินไม่ไหว ต้องนั่งรถเข็นให้ลูกหลานพาไป ตอนนี้ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัย (มีผู้สูงวัยเกินร้อยละ 20) การท่องเที่ยวในอนาคตต้องคำนึงถึงสิ่งนี้ให้มาก

สุดท้ายแต่สำคัญสุด มาตรฐานการท่องเที่ยวที่จำเป็นต้องยกระดับอย่างใหญ่หลวง เราเพิ่งมีกฎหมายใหม่ มีผลบังคับใช้ไปเมื่อสิ้นปี มัคคุเทศก์ต้องผ่านหลักสูตรการอบรมถึงจะต่อใบอนุญาตได้ ซึ่งตอนนี้กรมการท่องเที่ยวกำลังจัดทำหลักสูตร เพื่อให้มัคคุเทศก์ลงเรียนและเป็นการยกมาตรฐานไปในตัว

นอกจากนี้ เรายังเริ่มยกมาตรฐานการท่องเที่ยวของผู้ประกอบการทั้งระบบอย่างจริงจัง เริ่มจากหาทางให้ผู้ประกอบการเข้ามาร่วม ในอดีตเราก็มีมาตรฐานต่างๆ แต่คนไม่ค่อยเข้าร่วม แต่ตอนนี้จะเริ่มจูงใจให้มาร่วมโดยมีการสนับสนุนด้านต่างๆ เช่น ออกบูธ ฯลฯ

มาตรฐานยังรวมถึงกิจกรรมพิเศษบางอย่าง เช่น การดำน้ำ เพราะในช่วงที่ผ่านมามีนักดำน้ำตื้นและดำน้ำลึกเสียชีวิตอยู่บ้าง ทำให้ต้องปรับปรุงมาตรฐานใหม่ โดยนำมาตรฐาน ISO มาใช้

ทั้งหมดที่เล่ามา เป็นบทบาทของกระทรวงการท่องเที่ยวฯ แต่หน่วยงานอื่นก็ทำเช่นกันครับ เช่น ตำรวจท่องเที่ยวเพิ่มอัตรากำลังหลายร้อยนาย กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กำลังอบรมหัวหน้าอุทยานแห่งชาติทางทะเล เพื่อเตรียมตัวยกระดับเข้าสู่ยุคใหม่ ฯลฯ

หลังจากทำงานเรื่องนี้มาหลายปี ผมบอกตามตรงว่าปีนี้เป็นปีที่ผมมองเห็นความหวังมากกว่าปีไหนๆ แน่นอนว่าไม่ใช่ฝันระดับตื่นมาวูบเดียวดีใจไชโยได้แล้ว เรายังต้องไปกันอีกไกล แต่อย่างน้อยก็รู้สึกดีที่ได้ค่อยๆ ก้าวเดินไปข้างหน้า จุดหมายจะใกล้เข้ามาเมื่อเราพยายามก้าวไปหาครับ