เกร็ดจาก สคส.พระราชทาน ร.9

โดย...อานิก อัมระนันทน์

ปีใหม่เป็นช่วงที่ประชาชนนิยมส่งบัตรอวยพรให้แก่กัน “ส.ค.ส.” ทำให้การไปรษณีย์คึกคักที่สุดในรอบปีแม้ในยุคดิจิทัลปัจจุบัน แต่ ส.ค.ส.ที่คนไทยได้ “รับ” กันมากที่สุดกลับมิได้ผ่านไปรษณีย์ เพราะเป็น ส.ค.ส.จากองค์พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ซึ่งคงจะเป็น ส.ค.ส.ที่ถูกส่งต่อมากที่สุดในสื่อดิจิทัล

ทรงประดิษฐ์ ส.ค.ส.ขึ้นด้วยพระองค์เอง เริ่มจากการพระราชทานพรปีใหม่แก่เจ้าหน้าที่ผู้ถวายงาน มีการเผยแพร่สู่สาธารณชนตั้งแต่ปี 2530 เข้าใจกันว่าทรงเริ่มต้นผ่านโทรสาร (เทเล็กซ์) ต่อมาทรงประดิษฐ์ ส.ค.ส.ด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนพระองค์ และโปรดเกล้าฯ ให้โทรสาร (แฟกซ์) พระราชทานไปยังหน่วยงานต่างๆ ส.ค.ส.พระราชทานเป็นที่รู้จักแพร่หลาย และเป็นที่รอคอยในหมู่สาธารณชน เมื่อหนังสือพิมพ์รายวันได้นำลงตีพิมพ์ในฉบับเช้าวันที่ 1 ม.ค.ของทุกปี

ตั้งแต่ปี 2530 จนสิ้นรัชกาล คนไทยได้ “รับ” พระราชทาน ส.ค.ส. ทุกปี ยกเว้นปี 2548 ที่เกิดเหตุธรณีภัยพิบัติสึนามิ รูปแบบและถ้อยความจะแตกต่างกันทุกปี แต่ประโยคยืนของพรพระราชทานคือ “ขอจงมีความสุขความเจริญ” ซึ่งมีทุกปี ตั้งแต่ปี 2531 รวมทั้งใน 6 ปีที่มิได้พระราชทานประเด็นอื่นใด 

ประเด็นอื่นถือเป็นการพระราชทานข้อคิดและแนวทางในการดำเนินชีวิตอันจะนำไปสู่ความสุขความเจริญ บางปีเน้นการครองตนเอง บางปีเน้นความสัมพันธ์กับบุคคลอื่น บางปีทรงสอนคุณธรรมหลากหลายอย่าง บางปีก็ทรงเน้นเป็นบางเรื่อง

ทรงกระตุ้นให้ผู้อ่านได้เห็นสัจธรรม โดยมักแทรกด้วยพระอารมณ์ขัน เช่น “จร” คือ แล่น “จะจร” คือ ไม่แล่น “จราจร” คือ แล่นบ้างไม่แล่นบ้าง “..ดูดีๆ ปีที่แล้วยิ้มบ้าง ไม่ยิ้มบ้าง ปีนี้ต้องยิ้ม ต้องใจเย็น”(ปี 2537)  “วันหนึ่งไป วันหนึ่งมา ..เราชอบสุขสวัสดี ทุกวี่ทุกวัน ..คิดดีทำชอบตลอดปี ก็จะเหมือนวันเดือนปี จะไปจะมา เราก็สวัสดิ์ เราก็ดี” (ปี 2531)

ปี 2545 “เรื่องขามีหลายชนิด หลายอาการ หลายเจ้าของ” ทรงแสดงการ์ตูนสัตว์ที่มี “ขา” ตั้งแต่ขาเดียว (เอกบาท) คือ หอยทาก! สองขา (ทวิบาท) คือ คน สามขา สี่ขา ไปจนถึงพันถึงหมื่นขา คือ กิ้งกือ เสน่ห์ของการ์ตูนพระราชทานปีนี้อยู่ที่ “สัตว์” สามขา (ตรีบาท) ซึ่งคือ กล้องที่มีขาตั้ง (tripod)! และคนแก่ถือไม้เท้า! ข้อคิดที่พระราชทานคือ “เรื่องขามีหลายปัญหา ..ถ้ามีมากยิ่งขัดกัน แต่ปรากฏว่าขัดขาเก่งที่สุดคือ ทวิบาท ขัดทั้งคนอื่นและขัดทั้งตนเอง แก้ปัญหาเรื่องขา ให้ใช้หัว คือสมอง ควบคุมทุกส่วนของตัว รวมทั้งขา ให้อยู่ในระเบียบ”

ปี 2541 ทรงสอนให้ภาวนาผ่านมุขเบาๆ “ใจเอ๋ยใจ ใจหายใจคว่ำ หายใจยาว ใจดีสู้เสือ”

บางทีพระราชทานเป็นแนวปริศนา เช่น ปี 2539 “ตลอดปีเก่าโลกประสบปัญหานานาประการ คนต้องใช้มือเกาหัว สุนัขใช้เท้าเกาลิงใช้ทั้งมือทั้งเท้า คนสมัยใหม่ใช้เครื่องสมองกล คนโบราณใช้ฝ่าเท้ามากรอง บางคนดีดลูกคิด” ถึงตรงนี้ผู้อ่านอาจงงกับบางประโยค แต่ทรงคาดหมายไว้จึงมีพระราชนิพนธ์ต่อว่า “พูดอย่างนี้อาจสีซอให้ควายฟัง ขอให้ตีความให้แตก เพื่อปัดเป่าอุปสรรค” แต่ตีความไม่แตกก็ไม่เป็นไร เพราะทรงจบง่ายๆ ว่า “ถ้าดีดสีตีเป่า ให้กลมกล่อมก็มีหวังผ่านพ้นปัญหาทั้งหลาย” ถือเป็นการเน้นความสำคัญของ “ความพอดี”

ปี 2540 ทรง “เล่นคำ” ทำให้ผู้อ่านต้องขบคิดตาม เช่น “คิดก่อนพูด พูดแล้วทำ ทำหลังคิด คิดก่อนทำ ทำแล้วพูด พูดหลังคิด”  

ปริศนาที่สุดสำหรับดิฉันคือ ปี 2546 ทรงแสดงตารางที่เต็มไปด้วยการ์ตูนสุนัข แถวบนเรียงกันไปตั้งแต่ท่ายืนจนค่อยๆ หมอบ แถวล่างตั้งแต่ท่าหมอบจนยืน และมีพระราชนิพนธ์ว่า “สรุป ดีที่สุดคือ จตุรบาท ให้ดียิ่งขึ้น” ประเด็นเกี่ยวกับ “ขา” นี้ต่อเนื่องกับปี 2545 ถ้าจะไขปริศนาก็เดาว่าสัตว์ทรงเลี้ยงที่ทรงโปรดที่สุดคือสุนัข อันได้แก่ “คุณทองแดง” คุณสมบัติบางอย่างของสุนัขอาจทำให้คุณค่าของสัตว์เลี้ยงนี้ไม่แพ้คนบางคน ดั่งกับคำกล่าวของฝรั่งว่าสุนัขเป็นเพื่อนที่ดีที่สุดของมนุษย์แต่อาจมิใช่ คงต้องรอผู้ใกล้ชิดเบื้องพระยุคลบาทเฉลยสู่สาธารณชนต่อไป

ข้อคิดที่พระราชทานใน ส.ค.ส.เป็นพุทธธรรมตามแนวพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยคุณธรรมที่พระราชทานบ่อยที่สุดคือความเพียร มีภาพและเรื่องราวเกี่ยวกับพระราชนิพนธ์พระมหาชนกถึง 3 ปี

ทรงครองแผ่นดินโดยธรรมอย่างแท้จริง ยิ่งยุคสมัยเข้าสู่ความบริโภคนิยม ก็ไม่ทรงยิ่งหย่อนในธรรม ไม่ทรงโปรดสอนให้คนเชื่อในโชคลางหรือยึดสิ่งศักดิ์สิทธิ์เป็นที่พึ่ง

แม้จะทรงอยู่เหนือกระแสประชานิยมเสมอ แต่ก็ทรงเข้าพระทัยเหล่าประชาที่ยังเป็นปุถุชนได้อย่างดี ทรงทราบว่านอกจาก “ความสุข” แล้ว และคนเราย่อมอยากมี “ความเจริญ” ด้วย ความเจริญทางโลกจะยั่งยืนหากกำกับด้วยธรรมะ และจะนำสู่สันติสุขอย่างแท้จริงหากมีความเจริญทางธรรมควบคู่กันไป

แม้จะเป็นเพียงการสมมติ แต่ปีใหม่เป็นโอกาสสำคัญดั่งทรงสอนใน ส.ค.ส. 2544 “..วันนี้ เป็นวาระที่จะทบทวนหาบทเรียนของอดีต และเตรียมฟันฝ่าปัญหาของอนาคต จึงขอให้ทุกคนตั้งอยู่ในความดี และความบริสุทธิ์สุจริตใจ ในทุกกรณี”

ขอขีดเส้นใต้ “ในทุกกรณี”