ลิขสิทธิ์ : ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน

โดย...พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

ที่จริงเรื่องนี้เกิดขึ้นนานพอประมาณแล้ว แต่ผู้เขียนเผอิญได้ยินการคุยกันระหว่างผู้จัดรายการหนึ่งกับผู้ให้คำตอบทางวิทยุเมื่อเร็วๆ นี้ น่าจะมีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนอยู่บ้างระหว่างเรื่องของลิขสิทธิ์ สิทธินักแสดง และการแอบถ่ายในโรงภาพยนตร์ ทั้งนี้อาจเป็นเพราะคำถามก็ไม่ชัดเจน หรือคลาดเคลื่อนด้วย จึงคิดว่าเมื่อนำมาเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร ได้อ่านวิเคราะห์กันช้าๆ จะทำให้เข้าใจได้ชัดเจนขึ้น

เรื่องของเรื่องก็คือมีนักแสดงนักพูดตลกชื่อดังที่จัด Talk Show เป็นครั้งๆ เรียกกันเป็น “เดี่ยวหนึ่ง” “เดี่ยวสอง” ไปเรื่อยๆ ตามครั้งที่จัด และมีแฟนพันธุ์แท้ แฟนเป็นครั้งคราว ซื้อบัตรเข้าชมกันอย่างเนืองแน่น ซึ่งผู้พูดและแสดงได้บันทึกเทปการแสดงสดของตนเองไว้ และต่อมาได้ออกขายเป็นแผ่นบันทึก (CD) และจากสิ่งที่ผู้พูดและแสดงได้ให้สัมภาษณ์ไว้คือ ขายได้เป็นล้านแผ่น อย่างไรก็ตามระยะหลังๆ มามีผู้นำแผ่นดังกล่าวไปอัพขึ้นเฟซบุ๊ก หรือยูทูบ ฯลฯ ทำให้ยอดขายตกลงเหลือไม่กี่หมื่นแผ่น ทำให้ได้รับความเสียหายอย่างมาก ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

ตรงนี้เองที่อาจมีความเข้าใจคลาดเคลื่อน ได้ฟังความเห็นที่ไปมองในเรื่องของการแอบถ่ายในโรงภาพยนตร์ ซึ่งเป็นกฎหมายที่เพิ่งออกมาไม่นานมานี้ เอาผิดกับผู้ที่ไปแอบถ่ายในโรงภาพยนตร์คือมีการบันทึกในโรงฉายภาพยนตร์ไม่ใช่บันทึกการแสดงสด และนำมาทำซ้ำดัดแปลงขึ้นในโซเชียลมีเดียทั้งหลาย ซึ่งเมื่อมีผู้นำมาแชร์กันมากๆ ผู้ทำขึ้นจะได้รับประโยนช์จากการโฆษณา เป็นต้น ถือเป็นเรื่องการค้า จึงเป็นเรื่องการ
กระทำละเมิดตามพระราชบัญญัติแอบถ่ายในโรงภาพยนตร์ดังกล่าวข้างต้น

อย่างไรก็ตาม กรณีการแสดงสดบนเวทีโดยนักแสดง นักพูดตลก และมอบหมายให้ทีมงานถ่ายทำบันทึกสดนั้นไว้ ย่อมจะพิจารณาได้เป็น 2 ส่วน คือ

1.สิทธิของนักแสดง ซึ่งการแสดงสดบนเวทีนั้นไม่ใช่เพียงการพูด แต่มีการแสดงออก มีท่วงท่า สีหน้าแววตา จึงเป็นเรื่องของการแสดง ที่นักแสดงย่อมมีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการกระทำอันเกี่ยวกับการแสดงของตน เช่น บันทึกการแสดงที่ยังไม่มีการบันทึกไว้แล้ว แพร่เสียง แพร่ภาพ หรือเผยแพร่ต่อสาธารณชน ทำซ้ำซึ่งสิ่งบันทึกการแสดงที่มีผู้บันทึกไว้โดยไม่ได้รับอนุญาตจากนักแสดง หรือที่ได้รับอนุญาตเพื่อวัตถุประสงค์อื่น หรือสิ่งบันทึกการแสดงที่เข้าข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ เช่น การวิจัย หรือการศึกษางานนั้น แจกจ่ายในสถาบันการศึกษา โดยผู้สอนและไม่เป็นการกระทำเพื่อหากำไร ฯลฯ

อย่างไรก็ตาม หากผู้ใดนำสิ่งบันทึกเสียงการแสดงซึ่งได้นำออกเผยแพร่เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าแล้ว หรือทำสำเนางานนั้นไปแพร่เสียง หรือเผยแพร่ต่อสาธารณชนโดยตรง ให้ผู้นั้นจ่ายค่าตอบแทนที่เป็นธรรมกับนักแสดง หากตกลงกันไม่ได้ อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญามีคำสั่งกำหนดค่าตอบแทน โดยคำนึงถึงอัตราค่าตอบแทนปกติในธุรกิจนั้น ซึ่งการละเมิดสิทธินักแสดงจะมีบทลงโทษเช่นเดียวกับการละเมิดลิขสิทธิ์ คือปรับตั้งแต่ 2 หมื่น-2 แสนบาท และถ้าหากเป็นการกระทำเพื่อการค้าก็จะมีโทษจำคุกด้วยตั้งแต่ 6 เดือน-4 ปี หรือปรับตั้งแต่ 1-8 แสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

2.เจ้าของลิขสิทธิ์การ Talk Show ตลก แล้วยังมีท่าทางประกอบ เป็นการเต้นบ้าง แสดงท่าใบ้บ้าง นั้นถือเป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ที่น่าจะเป็นได้ทั้งงานวรรณกรรมและนาฏกรรม เพราะหากอ่านพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 จะเห็นว่างานอันมีลิขสิทธิ์นั้นเป็นงานสร้างสรรค์ประเภทวรรณกรรม (รวมโปรแกรมคอมพิวเตอร์) นาฏกรรม ดนตรีกรรม ศิลปกรรม โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ สิ่งบันทึกเสียง งานแพร่เสียง แพร่ภาพ หรืองานอื่นใดในแผนกวรรณคดี แผนกวิทยาศาสตร์ หรือศิลปะของผู้สร้างสรรค์ ไม่ว่างานดังกล่าวจะแสดงออกโดยวิธี หรือรูปแบบอย่างใด ซึ่งเจ้าของลิขสิทธิ์ย่อมมีสิทธิแต่เพียงผู้เดียว ในการทำซ้ำ หรือดัดแปลงเผยแพร่ต่อสาธารณชน ให้เช่าต้นฉบับ หรือสำเนางานโปรแกรมคอมพิวเตอร์ โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ และสิ่งบันทึกเสียง ให้ประโยชน์อันเกิดจากลิขสิทธิ์แก่ผู้อื่น อนุญาตให้ผู้อื่นใช้สิทธิ

ซึ่งบทลงโทษจะเป็นเช่นเดียวกับที่กล่าวข้างต้น ยกเว้นคนทำจะทราบอยู่แล้วแต่ยังทำ ก็จะมีบทลงโทษที่หนักขึ้น

นอกจากนี้ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ที่มีการแก้ไขปรับปรุงใหม่ พ.ศ. 2558 ยังมีเรื่องของดิจิทัลเพิ่มเข้าไปหลายประเด็น โดยเฉพาะมาตรา 32/3 ที่จะขอให้ผู้ให้บริการทางอินเทอร์เน็ต (ISP) ระงับการให้บริหารได้โดยต้องร้องขอต่อศาลและแสดงหลักฐานให้ชัดเจน เช่น สถานที่ ผลเสียหาย ฯลฯ เป็นต้น

แสดงให้เห็นว่ากรณีของนักแสดงผู้นั้น มีวิธีปกป้องผลประโยชน์ของตนเองในหลายวิธีมาก จึงควรจะได้ทำความเข้าใจกฎหมายลิขสิทธิ์และกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้ชัดเจน เพื่อปกป้องผลประโยชน์ของตนเอง