วางระบบโรงงานอย่างมืออาชีพ

โดย...ซิวซี แซ่ตั้ง

ผลพวงจากการค้นคว้าวิจัยทางวิศวกรรมและเคมีกว่ายี่สิบปีที่ผ่านมา ทำให้มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มอบปริญญาเอกสาขาวิศวกรรมเคมีในปี พ.ศ. 2546 ซึ่งเป็นบุคคลแรกที่ได้รับปริญญาเอกกิตติมศักดิ์ สาขาวิศวกรรมเคมี ของมหาวิทยาลัยแห่งนี้ แม้ว่าภวัฒน์จะจบปริญญาตรีสาขาเศรษฐศาสตร์และการเงินมาก็ตาม

ลูกสาวทั้งสามคนเมื่อโตขึ้นต่างทยอยแต่งงานออกไป ซึ่งส่วนใหญ่ไปช่วยธุรกิจของสามี ส่วนลูกชายก็ทยอยจบการศึกษาระดับปริญญาตรี และทยอยกันเข้ามาทำงานกับธุรกิจของครอบครัว ช่วยดูแลด้านการจัดซื้อ ผลิต วิศวกรรม เทคนิคการผลิต บริหารคุณภาพ การขายและการตลาด พร้อมๆ กับทยอยแต่งงาน มีลูกสะใภ้เข้ามาช่วยงาน ซึ่งส่วนใหญ่เข้ามาร่วมงานในบริษัทโดยดูแลหน่วยงานต่างๆ ของธุรกิจให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

ในปี พ.ศ. 2529 ลูกสะใภ้คนที่ 2 ชื่อ “สมรวล” ซึ่งจบปริญญาตรีด้านบัญชี ได้เข้ามาช่วยงานด้านบัญชีและการเงิน ช่วงแรกที่เข้ามาทำงาน งานด้านบัญชีการเงินมีไม่มากนัก ก็มาช่วยจัดการเรื่องอาหารการกินของพนักงาน ครอบครัว งานไหว้พระ ไหว้เจ้า ช่วยเลี้ยงหลานพร้อมทั้งทำงานส่วนที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพของตัวเองไปด้วย ช่วยจัดระบบระเบียบทางบัญชี และการเงิน พนักงานที่อยู่มานานไม่เคยชินก็บ่นบ้าง เป็นเรื่องไม่ง่ายนักจึงต้องค่อยเป็นค่อยไป

“ทำไมต้องเปลี่ยนวันออกเงินเดือน ออกทุกวันเสาร์ก็ดีอยู่แล้ว มาเปลี่ยนเป็นจ่ายทุก 15 วัน เงินใช้แต่ละสัปดาห์ยังไม่ค่อยจะพอใช้เลย” พนักงานคนหนึ่งบ่นเมื่อมีการเปลี่ยนระบบการจ่ายเงิน

“ทำไมจ่ายเงินเดือน ไม่เห็นมีแถมเงินให้เหมือนอดีตเลย คุณธีระวัฒน์ใจดียังมีแถมให้ 50 บาทบ้าง 100 บาทบ้าง พอมีฝ่ายบัญชีไม่ค่อยให้เลย เค็มจัง” พนักงานอีกคนบ่น แต่พนักงานบัญชีก็พยายามชี้แจงให้พนักงานเข้าใจถึงระบบของงานบัญชี จึงต้องคอยอธิบายให้ฟังว่า “งานบัญชีต้องทำให้มีมาตรฐานมากขึ้น บริษัทมีระบบจ่ายเงินทุก 15 วัน โชคดีที่ไม่ใช่ทุก 30 วัน การแถมไม่มีเพราะบัญชีจ่ายตามเงินเดือน ให้ครบทุกบาททุกสตางค์ เดี๋ยวลงบัญชีไม่ได้ มันจะไม่ตรง”

แม้จะเป็นงานด้านบัญชี แต่ก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องเกี่ยวข้องและจับงานด้านบุคคลไปด้วย สมรวลเป็นตัวหลักที่ผลักดันในหลายๆ เรื่อง หลายเรื่องก็วุ่นวายใจกว่าจะเข้าที่เข้าทาง หลายเรื่องก็ทำให้พนักงานดีใจ แต่แทบทุกเรื่องล้วนมีเรื่องจุกจิก แต่งแต้มสีสันให้กับปัญหาไม่น้อย แต่ทุกอย่างก็ค่อยๆ ลงตัว “เดี๋ยวนี้บริษัททันสมัย ให้พนักงานทุกคนใส่ชุดยูนิฟอร์ม ดูเท่ดี แต่มันร้อน สู้ใส่ผ้าถุงไม่ได้ ลมมันโกรกเย็นสบายกว่ากันเยอะ ยิ่งตอนทำงานเหนื่อยๆ แค่แก้ผ้าถุง สะบัดหน่อยก็หายร้อนไปเยอะ”

พนักงานหญิงกล่าวเหมือนยินดีที่ได้มีชุดยูนิฟอร์ม แต่ก็อดวิพากษ์วิจารณ์ไม่ได้ “ใส่กางเกงเห็นเป้าดูน่าเกลียด สู้ใส่ผ้าถุงไม่ได้ดูเรียบร้อยกว่า” พนักงานที่ไม่ชอบใส่กางเกงบ่น “แต่ดูทะมัดทะแมงดีนะ ดูมีระดับ” พนักงานหญิงที่คิด ต่างพูดด้วยความดีใจ

ผมฟังดูแล้วส่วนใหญ่พนักงานพอใจเรื่องชุดฟอร์ม ทำให้ผมคิดถึงอดีตที่ผมต้องขับรถกระบะไปรับคนงานที่สำนักจัดหางานแถวหัวลำโพง หลังฤดูเกี่ยวข้าวเสร็จจะมีคนคอยงานนั่งหน้าสลอน ผมมักเลือกคนที่ดูดีๆ หน่อย ส่วนใหญ่จะรับมาครั้งละ 3-4 คน พอมาถึงโรงงานผมก็ส่งต่อให้ชิวบ๊วยดูแลเรื่องอาหารการกิน ที่พัก และพาไปหาหัวหน้าให้คอยดูแลและสอนงาน โดยเริ่มจากงานง่ายๆ ไปหางานยากๆ

ตอนนั้นไม่มียูนิฟอร์ม มาชุดไหนก็ให้ทำงานชุดนั้นเลย แต่เมื่อพนักงานมีมากขึ้น และอยู่กันนานขึ้น พวกพนักงานก็ไปชวนญาติหรือเพื่อนฝูงมาทำงานด้วย ชิวบ๊วยทำหน้าที่เป็นคนพูดคุยสัมภาษณ์ ถ้าดูแล้วดีก็รับเข้าทำงาน บางครั้งไม่มีงาน แต่พนักงานพาญาติพาเพื่อนมาขอให้ช่วยรับ ซึ่งชิวบ๊วยก็ต้องปฏิเสธไป

บางรายยังไม่มีที่ไปก็ขอชิวบ๊วยว่า “เพื่อนผมยังไม่มีที่ไป ขอให้เพื่อนผมอยู่กับผมที่ห้องพัก กินข้าวที่โรงงานกับผมก่อนได้ไหมครับ หางานได้แล้วจะให้รีบไป” ชิวบ๊วยมักเจอคำถามแบบนี้บ่อยๆ และมักใจอ่อน บางทีถ้าคนไหนหน่วยก้านดีๆ ก็พยายามหางานให้ทำไปพลางๆ สำรองคนไว้เสริมในแผนกที่ต้องการคน

ปี พ.ศ. 2530 บริษัทมีงานมากขึ้น เศรษฐกิจเริ่มฟื้นตัว ต้องการพนักงานมากขึ้น การรอให้พนักงานมาสมัครจากการแนะนำของคนในบริษัทไม่พอและไม่ทันการ บริษัทต้องปิดประกาศรับพนักงานหน้าโรงงาน สถานที่พักก็ไม่พอ การจ้างพนักงานใหม่เข้ามาจึงไม่มีที่พัก และไม่มีอาหารให้ การจ่ายเงินค่าจ้างก็ทำตามกฎหมายแรงงาน คิดให้เป็นรายวัน

ขณะที่พนักงานเก่าอยู่กับโรงงานมีที่พักมีข้าวพร้อมน้ำไฟ ทำให้พนักงานเก่าที่อายุงานน้อยบางคน ซึ่งรับเป็นเงินเดือน พอนำรายได้มาหารจำนวนวันแล้วได้น้อยกว่าพนักงานใหม่ที่รับขั้นต่ำเป็นรายวัน เกิดเป็นปัญหาด้านการจัดการบุคคลขึ้น ประกอบกับเศรษฐกิจเริ่มคึกคัก ทำให้ต้องรื้อบ้านพักพนักงาน มาสร้างเป็นโรงงานรองรับตลาดที่ขยายตัวอย่างมาก ต้องพูดคุยในเรื่องโครงสร้างปรับรายได้ใหม่ และระบบใหม่ ไม่มีที่พัก ไม่มีข้าวให้

โครงสร้างรายได้เป็นไปตามกฎหมายแรงงาน จึงทำให้รับบุคลากรต่างๆ เข้ามาร่วมงานได้ง่ายขึ้น แม้จะต้องการคนหลายสิบคนในเวลาไม่กี่สัปดาห์ หากเป็นอดีตใช้ระบบพนักงานแนะนำกันมาคงใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะได้คนพอกับงาน

(อ่านต่อฉบับวันเสาร์หน้า)