เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (58)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ มีพระราชดำรัสว่า “...การศึกษาในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนก็เป็นการสอนเพื่อให้อ่านออกเขียนได้ และเพื่อให้เป็นพื้นฐานในการประกอบอาชีพ
ต่อไป...”

“...การที่ทำให้คนเรียนหนังสือได้อ่านออกเขียนได้นั้น ก็เป็นการทำให้เกิดความสามัคคีขึ้นในชาติ และการติดต่อสื่อสารกันได้...”

“...ภาษาที่ว่าเรียนภาษาไทยให้ดีๆ ภาษาอังกฤษดีๆ เพราะว่าเป็นเครื่องมือในการศึกษาค้นคว้าวิชาการต่างๆ ที่จะให้ตัวเองพัฒนาสูงขึ้นไป แต่เรื่องภาษาถิ่นนั้นต้องรักษาเพื่อให้เป็นเอกลักษณ์ตัวเอง แต่ไม่ใช่เอาแต่ท้องถิ่นแล้วไม่เอาของที่เป็นสากล คือ ภาษาไทยหรือภาษาต่างประเทศ...”

ดังนั้น โรงเรียนที่อยู่ในโครงการจึงจัดให้มีกระบวนการเรียนรู้ภาษาถิ่นและภูมิปัญญาท้องถิ่น เช่น ตำราสมุนไพรป้องกันและรักษาโรค นิทานพื้นบ้าน สุภาษิตสอนการครองตน คุณธรรม บทเพลงภาษาถิ่น ฯลฯ

3.วัฒนธรรมด้านศาสนา ศาสนาเป็นเรื่องของความเชื่อ ความศรัทธาของผู้นับถือศาสนานั้นและบุคคลทั่วไปยอมรับว่าเป็นศาสนาที่ถูกต้องดีงาม เป็นที่เหนี่ยวรั้งจิตใจให้ประพฤติปฏิบัติในสิ่งดีมีประโยชน์ การปฏิบัติตามคำสอนของศาสนาช่วยขจัดทุกข์ ก่อให้เกิดความสงบสุข สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงพัฒนาเด็กและเยาวชนทุกศาสนาอย่างเสมอภาคเท่าเทียมกัน มุ่งส่งเสริมให้เด็กและเยาวชนมีศีลธรรมจรรยาที่ดี สอดคล้องกับคำสอนของทุกศาสนา เด็กและเยาวชนก็คงนับถือศาสนาและปฏิบัติตามคำสอนที่ถูกต้อง อยู่ร่วมกันในสังคมได้และไม่ทำลายศาสนาอื่น หลักธรรม จริยธรรมที่ปลูกฝังแก่เด็กและเยาวชน ได้แก่ ความซื่อสัตย์ ประหยัด อดทน สุจริต มีสำนึกที่ดี มีความรับผิดชอบต่อส่วนรวม พึ่งพาตนเองได้ กตัญญูรู้คุณ รักความสามัคคี และอื่นๆ โดยมีกิจกรรมสร้างสื่อคุณธรรม การรักษาวัฒนธรรมทางศาสนาอยู่เป็นนิตย์

4.วัฒนธรรมการแต่งกาย นับเป็นวิถีชีวิตของคนในสังคม ที่ไม่เพียงแต่งกายเพื่อป้องกันความร้อนหนาวเท่านั้น แต่ได้มีการพัฒนาภูมิปัญญา ความคิดจินตนาการ จนได้รูปแบบอันเป็นที่ยอมรับ นิยมสวมใส่ มีความปลอดภัย สวยงาม มีเอกลักษณ์เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติและสังคม เป็นสิ่งที่น่าภาคภูมิใจในภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ นับตั้งแต่การสรรหาวัสดุเส้นใยจากพืช สัตว์ นำมาสร้างกระบวนการผลิตเส้นด้าย ทอเป็นผืนผ้า การย้อมด้วยวัสดุธรรมชาติเป็นสีต่างๆ การสร้างลวดลายที่สวยงามวิจิตร ด้วยวิธีการทอและการย้อม การตัดเย็บเสื้อผ้า การนุ่งห่มตามรูปแบบนิยม ตลอดจนส่วนประกอบเครื่องแต่งกาย เช่น เครื่องประดับต่างๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ของตนนับเป็นภูมิปัญญาที่สมควรอนุรักษ์ ศึกษา ต่อยอดให้มีคุณค่ายิ่งๆ ขึ้นไป

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ พระราชทานเครื่องแบบนักเรียน ขณะเดียวกันก็ทรงส่งเสริมให้เด็กและเยาวชนได้มีโอกาสเรียนรู้และฝึกปฏิบัติในบางส่วนตามความสามารถ เช่น การใช้วัสดุธรรมชาติเป็นสีย้อมผ้า การทอผ้า การปักผ้า การตัดเย็บเสื้อผ้า การเขียนลายผ้าบาติก การแต่งกายตามประเพณีนิยมในวันสำคัญต่างๆ ตามท้องถิ่นของตน การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อชีวิตที่ดีขึ้น เช่น การสวมรองเท้าเป็นปกตินิสัยเพื่อป้องกันโรคและอันตรายอื่นๆ ที่อาจผ่านเข้าสู่ร่างกาย

5.วัฒนธรรมด้านขนบธรรมเนียมประเพณี มักเป็นเรื่องที่ยอมรับถือปฏิบัติเป็นปกติ และเป็นนามธรรมเป็นส่วนใหญ่ สืบทอดด้วยการอบรมกันตั้งแต่ภายในครอบครัว และการเรียนรู้จากสังคมขนบธรรมเนียมประเพณีหลายอย่าง มีการเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา ความเชื่อ และความเจริญทางวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี บางเรื่องมีเหตุผลเป็นการเฉพาะควรรักษาไว้ การฟื้นฟูขนบธรรมเนียมประเพณีที่เปลี่ยนแปลงหรือยกเลิกไปแล้วมักกระทำได้ยาก การอนุรักษ์ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดีงามทำให้สังคมรวมกันอยู่ได้อย่างมั่นคง ต้องรักษาไว้ ซึ่งจะมีผลต่อกฎ กติกา ข้อบังคับของสังคม สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงส่งเสริมให้มีการเรียนรู้ จดบันทึก และปฏิบัติตามขนบธรรมเนียมประเพณีของท้องถิ่น เข้าร่วมในกิจกรรมงานประเพณีในเทศกาลต่างๆ ของแต่ละท้องถิ่น เช่น การละเล่นพื้นบ้านพิธีบายศรีสู่ขวัญ ฯลฯ ตลอดจนเปิดโอกาสให้มีการประชาสัมพันธ์เผยแพร่ในโอกาสที่เหมาะสม

6.วัฒนธรรมด้านดนตรี เกิดจากจินตนาการสร้างสรรค์ คิดค้น ประดิษฐ์เครื่องดนตรีจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่นและพัฒนาขึ้นมาตามลำดับ เพื่อสร้างเสียง ทำนอง จังหวะ ที่มีผลต่อจิตใจอารมณ์ ให้มีความอ่อนโยนเป็นสุข สนุกสนาน คึกคัก ฮึกเหิม มีผลต่อการอยู่ร่วมกันของสังคม มีเอกลักษณ์ที่แสดงถึงภูมิปัญญา ความสามารถ ความเจริญของชนชาติตน เป็นสมบัติของชุมชนเด็กและเยาวชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สืบสานมรดกวัฒนธรรมด้านดนตรีด้วยการเรียนรู้เครื่องดนตรีพื้นบ้าน เรียนรู้การสร้างเครื่องดนตรี เล่นดนตรีพื้นบ้านได้ ปัจจุบันนักเรียนในโครงการมีความสามารถในการเล่นดนตรีไทย ดนตรีพื้นบ้านในงานต่างๆ ได้