เบื้องลึก ม.44 ยึดคืนที่ ส.ป.ก. แฉระดับ‘ป๋า’คุมนับหมื่นไร่

ต้องลุ้นกันแบบวันต่อวัน สัปดาห์ต่อสัปดาห์ ว่าเมื่อไหร่ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) จะจรดปากกาลงนามคำสั่งหัวหน้า คสช.ให้ใช้มาตรา 44 นำร่องยึดคืนที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ที่ถูกนายทุน นักการเมือง และผู้มีอิทธิพลครอบครองตั้งแต่ 500 ไร่ขึ้นไป

แต่แล้วบิ๊กตู่ก็ลงนามคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 36/2559 เรื่อง มาตรการในการแก้ไขปัญหาการครอบครองที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมโดยมิชอบด้วยกฎหมาย เมื่อวันที่ 5 ก.ค. 2559 เปิดทางใช้กำลังทหารเข้าไปยึดที่ดิน ส.ป.ก.ที่ถูกบุกรุก เล่นเอาหนาวๆ ร้อนๆ ไปตามๆ กัน แต่คงหนาวกันไม่ถ้วนหน้านัก เพราะพื้นที่อยู่ในข่ายให้ผู้ครอบครองมาแสดงตัวพร้อมเอกสารครอบครอง มีเพียง 4.32 แสนไร่ จากบัญชีที่ดินที่ ส.ป.ก.วงไว้ว่า ออกเอกสารสิทธิไม่ได้และถูกครอบครองโดยมิชอบ 4 ล้านไร่

แนวคิดการใช้มาตรา 44 ยึดคืนที่ ส.ป.ก. เริ่มขึ้นตั้งแต่ คสช.เข้ามาบริหารประเทศไม่นาน โดยในช่วงเดือน เม.ย. 2558 พ.อ.สมหมาย บุษบา หัวหน้าคณะทำงานด้านกฎหมาย กองทัพภาคที่ 2 ยกทีมเข้าตรวจสอบพื้นที่ อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา หลังมีเรื่องร้องเรียนว่านายทุนบุกรุกป่าสงวน และที่ดิน ส.ป.ก. ในเขตพื้นที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

มีการเข้าไปตรวจสอบรีสอร์ทดังๆ เช่น โบนันซ่า เขาใหญ่ คีรีมายา กอล์ฟ รีสอร์ท แอนด์ สปา และโครงการมูนแดนซ์ จนฝุ่นตลบอยู่พักใหญ่แล้วเรื่องก็เงียบหายไป เพราะรีสอร์ทหลายแปลงมีเอกสารสิทธิครอบครองโดยถูกต้อง มีเพียงโบนันซ่าสปีดเวย์ ที่สร้างสนามแข่งรถรุกพื้นที่ป่าสงวนและพื้นที่ ส.ป.ก. รวม 106 ไร่ ที่ถูกฟ้องร้องดำเนินคดี

เอาเข้าจริงคนก็ยังตั้งคำถามว่าในพื้นที่เขตป่าสงวนมีรีสอร์ทหรูไปตั้งกลางป่าได้อย่างไร

ตรงนี้ก็ต้องย้อนกลับไปในเกือบ 60 ปีก่อน เพราะก่อนที่จะออก พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 กำหนดพื้นที่เขตป่าสงวนแห่งชาติ มีการออก พ.ร.บ.ให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 ซึ่งกฎหมายฉบับนี้กำหนดรูปแบบการถือครองที่ดินที่เรียกว่า ส.ค.1 (ใบแจ้งการครอบครองที่ดิน) หากใครมี ส.ค.1 แม้ว่าจะอยู่ในเขตป่าสงวน แต่ถือว่ามีสิทธิครอบครองที่ดินนั้นๆ แม้ว่าจะอยู่ในเขตป่าสงวนก็ตาม ที่สำคัญผู้ครอบครองสามารถนำเอกสารสิทธิ ส.ค.1 ไปแปลงเป็น นส.3 หรือโฉนดได้อีกด้วย

เพียงแต่ปัญหามันอยู่ที่ว่า ส.ค.1 มันมีปีก และสามารถบินไปสวมทับที่ดินใดก็ได้ หากเจ้าหน้าที่รัฐรู้เห็นเป็นใจ ยิ่งถ้าที่ดินผืนใดมีทำเลสวยๆ แม้จะอยู่ในเขตป่าสงวน ส.ค.1 ก็ไม่ต่างจาก “ขี้กลาก” ที่งอกทับที่ดินได้ทุกที่ โดยเฉพาะที่สวยๆ แม้แต่ในป่าสงวนก็มี และมีศักดิ์มีสิทธิ์เหนือการประกาศเขตปฏิรูปที่ดิน ส.ป.ก.ที่เริ่มประกาศใช้ในปี 2519

แต่หากใครคิดจับผิดว่า ส.ค.1 ที่ว่านั้น ออกมาโดยชอบหรือมิชอบก็ไม่ใช่เรื่องยาก เพราะหากนำ พ.ร.บ.คุ้มครองและสงวนป่า พ.ศ. 2481 ซึ่งมีการประกาศเขตป่าคุ้มครองไว้ก่อนที่จะมีการเกิดขึ้นของ ส.ค.1 มาจับ ก็จะรู้ทันทีว่าพื้นที่ไหน ส.ค.1 บินมาสวมทับพื้นที่ป่า เพียงแต่ใครจะกล้าเล่นกับของร้อนๆ ที่อ่อนลงด้วยของกำนัล

วกกลับมาที่คำสั่งหัวหน้า คสช.ให้ยึดคืนที่ดิน ส.ป.ก. โดยล็อกเป้า 422 แปลงที่มีการถือครอง 500 ไร่ขึ้นไปก่อนมาแสดงตัว หากไม่มีเอกสารสิทธิก็จะยึดคืนที่ดิน ส.ป.ก.กลับมา หากไม่ยอมจะให้ทหารเข้าไปยึด แต่กว่าคำสั่งจะออกมาได้ เล่นเอาคนผลักดันเหงื่อตกอยู่ไม่น้อย เพราะแนวคิดการใช้มาตรา 44 ยึดที่ ส.ป.ก.มีการเสนอให้ ปีติพงศ์ พึ่งบุญ ณ อยุธยา สมัยเป็น รมว.เกษตรฯ พิจารณาเพื่อเสนอนายกฯ ออกคำสั่งในช่วงเดือน มิ.ย.-ก.ค. 2558

บังเอิญมีการปรับคณะรัฐมนตรี (ครม.) เสียก่อนในเดือน ส.ค. 2558 และโยก พล.อ.ฉัตรชัยสาริกัลยะ จาก รมว.พาณิชย์ มาเป็น รมว.เกษตรฯ การใช้มาตรา 44 ยึดที่ดิน ส.ป.ก.ต้องนับหนึ่งใหม่

แต่เรื่องก็ไม่ได้ง่ายอย่างที่คิด เพราะเมื่อสำนักงาน ส.ป.ก. เสนอให้ใช้มาตรา 44 อีกครั้ง รัฐบาลได้ให้โจทย์กับ ส.ป.ก.ว่า ขอให้ใช้กฎหมายปกติดำเนินการ ตรงนี้เล่นเอาคน ส.ป.ก.หนักใจ เพราะกระบวนการฟ้องไล่นายทุนหรือผู้มีอิทธิพลเส้นใหญ่ๆ ออกจากที่ดิน ส.ป.ก. ต้องใช้เวลา 7-10 ปี และแม้ว่าศาลจะมีคำสั่งให้ไล่ที่แล้ว แต่ทว่าการบังคับให้เป็นไปตามคำสั่งศาลใช้เวลานานและยากกว่า เช่นที่สวนปาล์มน้ำมัน จ.สุราษฎ์ธานี 2 หมื่นไร่ ซึ่งเป็นที่ดิน ส.ป.ก. เพราะทันทีที่ศาลให้ ส.ป.ก.ชนะคดี แต่ ส.ป.ก.ก็เข้าพื้นที่ไม่ได้ เพราะจะมีเสียงปืนดังเปรี้ยงปร้างเป็นระยะๆ จนต้องให้ทหารเข้าไปเคลียร์จึงได้ที่ดินคืนมา

แว่วมาว่าบิ๊ก ส.ป.ก.ต้องเข้าหา รมต.เกษตรฯ เพื่อเสนอให้บิ๊กตู่ออกคำสั่งมาตรา 44 ยึดที่ดิน ส.ป.ก. โดยเริ่มจากนายทุนรายใหญ่ก่อน แต่มีเสียงทุบโต๊ะดังไกลมาจากห้อง รมต.ว่า “ยังไม่ทำ” จึงต้องวิ่งเข้าหารองนายกฯ ขอให้มาดูเรื่องนี้ และต้องชักแม่น้ำทั้ง 5 สายมาอธิบายให้มือกฎหมายของรัฐบาลเข้าใจว่าการยึดคืนที่ดิน ส.ป.ก. ในยามการเมืองปกติมันทำไม่ได้ พรรคการเมืองที่ไหนก็คงไม่กล้าทำ เนื่องจากมันกระเทือนคนในพรรคของเขา จนท้ายที่สุดคำสั่งก็ออกมาได้

อย่างตอนนี้เป็นที่รู้กันว่า ที่ดิน ส.ป.ก. แถว จ.สระแก้ว ปราจีนบุรี มีนักการเมืองระดับ “ป๋า”คุมอยู่ เช่น ตอนจะไปรังวัดที่ดิน ส.ป.ก.ที่สระแก้ว เจ้าหน้าที่ไปรังวัดที่ดินไม่ได้ เพราะเขาบอกว่า“ป๋าสั่งไม่ให้วัด” และมีนักการเมืองใหญ่คุมอยู่จนเจ้าหน้าที่เข้าไปไม่ถึงและพื้นที่นักการเมืองขาใหญ่เหล่านี้คุมอยู่เบื้องต้นไม่น้อยกว่า 2 หมื่นไร่

ส่วน ส.ป.ก. ที่ อ.วังน้ำเขียว ส่วนใหญ่นักการเมืองที่คุมจะเป็นนักการเมืองระดับท้องถิ่น ระดับกำนันและ สจ. เวลาใครจะไปหาซื้อที่ดิน ส.ป.ก.ในพื้นที่นี้ก็ติดต่อกับกำนันและเครือข่าย สจ.คนนี้ ขณะที่พื้นที่ ส.ป.ก.ภาคกลางที่ถูกครอบครองส่วนใหญ่จะอยู่ในมือนักการเมืองเช่นกัน เช่นที่กำแพงเพชร มีคนหิ้วกระเป๋าของนักการเมืองใหญ่คนหนึ่งครอบครองคนเดียว 8,000 ไร่ เพื่อปลูกอ้อยเป็นแปลงใหญ่

ถ้าจะว่าไปแล้วการยึดคืนที่ดิน ส.ป.ก.ก็เป็นเรื่องเร่งด่วนที่ต้องทำ แต่งานที่เร่งด่วนไม่แพ้กัน คือ การยึดที่ดินป่าสงวนที่ถูกบุกรุก ซึ่งเป็นความผิดซึ่งหน้าที่มีให้เห็นอยู่ไม่น้อย โดยเฉพาะที่ดินเขาใหญ่ เพียงแต่ที่ไม่ทำ เพราะมีบางแห่งเล่นไถ่กันเป็นรายเดือน เรียกได้ว่างานหยิกเล็บก็เจ็บเนื้อ