ศาลรธน.รับเผือกร้อน สะเทือนประชามติ

โดย...ทีมข่าวการเมืองโพสต์ทูเดย์

กลายเป็นประเด็นใหญ่ทางการเมืองขึ้นมาทันที ภายหลังผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญตีความว่ามาตรา 61 วรรคสอง ของ พ.ร.บ.ว่าด้วยการทำประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2559 ขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557 หรือไม่

ทั้งนี้ มาตรา 61 วรรคสองบัญญัติว่า “ผู้ใดดําเนินการเผยแพร่ข้อความ ภาพ เสียง ในสื่อหนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์หรือในช่องทางอื่นใด ที่ผิดไปจากข้อเท็จจริงหรือมีลักษณะรุนแรง ก้าวร้าว หยาบคาย ปลุกระดม หรือข่มขู่ โดยมุ่งหวังเพื่อให้ผู้มีสิทธิออกเสียงไม่ไปใช้สิทธิออกเสียง หรือออกเสียงอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือไม่ออกเสียง ให้ถือว่าผู้นั้นกระทําการก่อความวุ่นวาย เพื่อให้การออกเสียงไม่เป็นไปด้วยความเรียบร้อย”

รักษเกชา แฉ่ฉาย เลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน เปิดเผยถึงเหตุผลที่ต้องยื่นให้ศาลรัฐธรรมนูญตีความว่า “แม้จะมีพจนานุกรม ระบุความหมายของคำว่า ก้าวร้าว รุนแรง หยาบคาย แต่ในทางปฏิบัติก็จะมีความไม่ชัดเจน คลุมเครือ ประชาชนอาจจะสับสน ไม่กล้าแสดงความคิดเห็น ขัดต่อเจตนารมณ์ของการออกเสียงประชามติ และอาจจะมีการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ตีความหมายของถ้อยคำดังกล่าว จนอาจนำไปสู่การดำเนินการกับประชาชน”

กรณีนี้สืบเนื่องมาจากการยื่นคำร้องของกลุ่มนักวิชาการ นำโดย จอน อึ๊งภากรณ์ อดีต สว.กทม. ซึ่งส่วนหนึ่งของคำร้องระบุว่า “ทางกลุ่มผู้ยื่นหนังสือเห็นว่ามาตรา 61วรรคสอง บัญญัติถึงการกระทำอันเป็นความผิดโดยใช้ถ้อยคำที่กว้างและคลุมเครือ ประชาชนไม่สามารถเข้าใจได้ว่าการแสดงออกอย่างใดจะผิดกฎหมายหรือไม่ ซึ่งขัดต่อหลักการของกฎหมายอาญาที่ต้องชัดเจนแน่นอนให้ประชาชนทราบถึงขอบเขตของเสรีภาพมาตรา 61 วรรคสอง จึงเป็นการจำกัดสิทธิเสรีภาพของประชาชนเกินขอบเขตโดยไม่มีเหตุอันควร”

ว่ากันตามขั้นตอนเมื่อผู้ตรวจฯ ส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญแล้ว ศาลรัฐธรรมนูญจะลงความเห็นว่าควรรับหรือไม่รับคำร้องดังกล่าวไว้พิจารณา ถ้าไม่รับเท่ากับว่าคำร้องดังจะตกไป แต่ตรงข้ามหากรับไว้พิจารณา ศาลรัฐธรรมนูญจะเรียกบุคคลที่เกี่ยวข้องมาให้ข้อมูล ซึ่งหนีไม่พ้นผู้ตรวจฯ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และกลุ่มนักวิชาการที่ยื่นคำร้องให้กับผู้ตรวจฯ

หรืออีกด้านหนึ่ง ถ้าศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่าสามารถพิจารณาได้ โดยไม่จำเป็นต้องเชิญบุคคลมาให้ความเห็น ศาลรัฐธรรมนูญก็สามารถดำเนินการวินิจฉัยได้ทันที

มองทิศทางของคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ มีความเป็นไปได้อย่างน้อย 3 แนวทาง ซึ่งแต่ละแนวทางให้ผลลัพธ์ที่ตามมาแตกต่างกันออกไป

แนวทางที่ 1 ยกคำร้อง หมายความว่าศาลรัฐธรรมนูญได้เห็นว่ามาตรา 61 วรรคสองที่ว่าด้วยพฤติกรรมที่เป็นความผิดต่อการทำประชามติชอบด้วยรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557 เพราะไม่กระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนที่ได้รับการรับรองไว้ในมาตรา 4 ของรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว

มาตรา 4 ระบุว่า “ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาค บรรดาที่ชนชาวไทยเคยได้รับการคุ้มครองตามประเพณีการปกครองประเทศไทยในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขและตามพันธกรณีระหว่างประเทศที่ประเทศไทยมีอยู่แล้ว ย่อมได้รับการคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญนี้”

แนวทางที่ 2 วินิจฉัยให้เฉพาะมาตรา 61 วรรคสองขัดกับรัฐธรรมนูญ ผลลัพธ์ดังกล่าวหมายถึงการให้เฉพาะมาตรา 61 วรรคสองเท่านั้นที่ขัดกับรัฐธรรมนูญ ซึ่งจะมีผลให้บทบัญญัติดังกล่าวไม่มีผลบังคับใช้ โดยมีความเป็นไปได้ที่คณะรัฐมนตรีและ กกต.อาจจำเป็นต้องเสนอร่างพ.ร.บ.แก้ไขเนื้อหาในบางมาตราต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) เพื่อปรับปรุงถ้อยคำให้สอดคล้องกับความเห็นของศาลรัฐธรรมนูญ

แนวทางที่ 3 วินิจฉัยให้ พ.ร.บ.ทั้งฉบับขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญ การวินิจฉัยจะออกมาเป็นแนวทางนี้ได้ก็ต่อเมื่อศาลรัฐธรรมนูญเห็นมาตรา 61 วรรคสองของ พ.ร.บ.ว่าด้วยการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2559 เป็นสาระสำคัญ ดังนั้นในเมื่อมาตรา 61 วรรคสองที่เป็นสาระสำคัญขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญแล้ว พ.ร.บ.ทั้งฉบับย่อมต้องขัดกับรัฐธรรมนูญด้วย

หากเป็นเช่นนี้ ครม.และ กกต.ต้องดำเนินการจัดทำร่าง พ.ร.บ.ว่าด้วยการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญใหม่ให้กับ สนช.เห็นชอบ เพื่อให้การดำเนินการประชามติเป็นไปตามแนวทางของศาลรัฐธรรมนูญ

แน่นอนว่า ถ้าผลการวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเป็นไปตามแนวทางที่ 3 นอกเหนือไปจากการจัดทำกฎหมายประชามติฉบับใหม่แล้ว อาจต้องแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวด้วย เพื่อเลื่อนการลงประชามติในวันที่ 7 ส.ค.ออกไปก่อน