คสช.เขย่าอีไอเอ ขยายแนวต้านเพิ่ม

โดย...ทีมข่าวการเมืองโพสต์ทูเดย์

กลายเป็นประเด็นน่าสนใจไม่น้อยภายหลัง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ออกคำสั่งหัวหน้า คสช.ที่ 9/2559 เรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ที่มีสาระสำคัญให้ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานอื่นของรัฐซึ่งรับผิดชอบโครงการหรือกิจการที่อยู่ระหว่างรอผลการพิจารณารายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (อีไอเอ) สามารถเสนอให้คณะรัฐมนตรี (ครม.) พิจารณาอนุมัติให้ดำเนินโครงการไปพลางก่อนได้

“ในกรณีที่มีความจำเป็นเร่งด่วนเพื่อประโยชน์ในการดำเนินโครงการหรือกิจการด้านการคมนาคมขนส่ง การชลประทาน การป้องกันสาธารณภัย โรงพยาบาล หรือที่อยู่อาศัย ในระหว่างที่รอผลการพิจารณารายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานอื่นของรัฐซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบโครงการหรือกิจการนั้น อาจเสนอคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาอนุมัติให้ดำเนินการ เพื่อให้ได้มาซึ่งเอกชนผู้รับดำเนินการตามโครงการหรือกิจการไปพลางก่อนได้ แต่จะลงนามผูกพันในสัญญาหรือให้สิทธิกับเอกชนผู้รับดำเนินการตามโครงการหรือกิจการไม่ได้” ถ้อยคำที่บัญญัติไว้ในคำสั่งหัวหน้า คสช.

แม้ คสช.จะไม่ตัดเรื่องการทำอีไอเอออกไป แต่การแตะประเด็นแบบนี้ ย่อมทำให้เสียแนวร่วมอยู่ไม่น้อย โดยเฉพาะจากฝั่งภาคประชาสังคม

ต้องไม่ลืมว่า คสช.ถูกมองจากเอ็นจีโอในสายตาที่ไม่ค่อยชื่นชมเท่าไรนัก นับตั้งแต่การพยายามเปิดประมูลสัมปทานปิโตรเลียมรอบที่ 21 การก่อสร้างโรงไฟฟ้าเพื่อเพิ่มกำลังผลิต รวมไปถึงการไม่ยอมให้เครือข่ายประชาชนชุมนุมเพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลยกเลิกนโยบายที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม มาจนถึงกรณีที่คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) เขียนร่างรัฐธรรมนูญที่เสมือนหนึ่งทำให้สิทธิและเสรีภาพของประชาชนที่เคยมีอยู่เดิมต่ำกว่ามาตรฐานที่รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 และ 2550 ได้เคยบัญญัติเอาไว้

ยังดีที่ กรธ.ไหวตัวทัน จึงรีบแก้ไขโดยนำหลักการของรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 และ 2550 มาปรับใช้กับร่างรัฐธรรมนูญฉบับ กรธ. ซึ่งช่วยซ่อมรอยร้าวระหว่างภาครัฐกับภาคประชาสังคมประสานได้อยู่บ้าง

แต่เมื่อ คสช.ตัดสินใจหักด้ามพร้าด้วยเข่าอีกครั้ง ย่อมมีผลต่อการสร้างแนวร่วมในอนาคตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ภาครัฐพยายามชี้แจงว่า คำสั่ง คสช.ดังกล่าวมีเจตนาที่ดีเพื่อต้องการให้โครงการลงทุนของรัฐเดินไปได้ และไม่ได้ยกเลิกการทำอีไอเอแต่อย่างใด

“คำสั่งที่ออกมาจะส่งผลบวกกับโครงการที่ปัจจุบันยังติดอยู่ในการพิจารณาอีไอเอ ทำให้สามารถปลดล็อกในส่วนนี้ และเริ่มเดินหน้ากระบวนการเปิดประมูลหาผู้รับเหมาได้ ซึ่งถือเป็นการเดินงานควบคู่กันไป จากเดิมโครงการของรัฐจะต้องรอผ่านการพิจารณาอีไอเอก่อนถึงจะเริ่มเปิดประมูล หลังจากนี้กระบวนการทั้งสองอย่างจะเดินหน้าไปด้วยกัน และเมื่ออีไอเอผ่านแล้วก็จะนำเข้าสู่การลงนามสัญญาเพื่อเริ่มก่อสร้างได้” คำชี้แจงของ อาคม เติมพิทยาไพสิฐ รมว.คมนาคม

มองในมุมของรัฐบาล การมีคำสั่ง คสช.เช่นนี้ ส่วนหนึ่งต้องการให้การลงทุนของภาครัฐช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจ เพื่อเรียกความเชื่อมั่นคืนมา เพราะหากเศรษฐกิจยังไม่ดีขึ้น ย่อมกระเทือนต่อสถานะความชอบธรรมของ คสช.อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ทว่า ในมุมของภาคประชาสังคมกลับไม่มองเช่นนั้น โดยองค์กรและเครือข่ายด้านทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม สุขภาพ และการพัฒนาที่ยั่งยืน 46 องค์กร ออกแถลงการณ์คัดค้านคำสั่ง คสช. เพราะเห็นว่าเป็นการใช้กฎหมายที่จะสร้างความเสียหาย

“คำสั่ง คสช.ที่ 9/2559 สะท้อนถึงความไม่เข้าใจความสำคัญของอีไอเอ ซึ่งไม่ใช่เพียงเรื่องผ่านหรือไม่ผ่าน แต่อีไอเอจะช่วยออกแบบโครงการ หรือปรับแก้โครงการเพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นด้วย ผมคิดว่าเขาออกคำสั่งมาเพื่อผลักดันโครงการ เช่น เขื่อนแม่วงก์ รวมถึงเขื่อนอื่นๆ และท่าเรือน้ำลึกต่างๆ เช่น ชุมพร หรือปากบารา รวมทั้งรถไฟความเร็วปานกลาง” เดชรัต สุขกำเนิด อาจารย์คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ตั้งข้อสังเกต

คำสั่ง คสช.เที่ยวนี้ ด้านหนึ่งเป็นการสร้างความรวดเร็วให้กับการลงทุนภาครัฐ แต่กลับกัน ก็ได้ขยายการต่อต้าน คสช.เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วไม่แพ้กัน ซึ่งจะมีผลต่อการทำประชามติร่างรัฐธรรมนูญในกลางปีนี้

การลงประชามติคว่ำร่างรัฐธรรมนูญเป็นหนทางเดียวที่ประชาชนจะสามารถแสดงออกถึงความไม่พอใจที่มีต่อ คสช.ได้ เพราะไม่สามารถรวมตัวชุมนุมเพื่อกดดันผู้มีอำนาจรัฐได้เหมือนกับภาวะปกติ

ร่างรัฐธรรมนูญจะผ่านประชามติได้คงไม่สามารถพึ่งพาความสวยหรูของถ้อยแต่ละตัวอักษรที่อยู่ข้างในได้เพียงอย่างเดียว แต่อาจต้องพึ่งอารมรณ์ของคนในสังคม ณ วันออกเสียงประชามติด้วย ถ้าอารมณ์ของสังคมเป็นปกติ แต่หากไม่เป็นเช่นนนั้นร่างรัฐธรรมนูญก็ไม่ต่างอะไรกับการถูกแขวนไว้บนเส้นด้าย