เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (19)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

ผลการดำเนินงาน “โครงการสุขศาลาพระราชทานโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน” ซึ่งเกิดจากความร่วมมือของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและภาคส่วนต่างๆ ที่ซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ และพร้อมใจกันสนองพระราชปณิธานที่ทรงมุ่งหวังให้พสกนิกรผู้ยากไร้ในถิ่นทุรกันดารได้รับการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ได้เข้ามาร่วมสร้างคุณประโยชน์และให้บริการประชาชนอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะในถิ่นทุรกันดารตามแนวพื้นที่ชายแดนที่หน่วยงานภาครัฐเข้าไม่ถึง ด้วยการปรับปรุงบริการโดยอาศัยการทำงานร่วมกันภายใต้การสร้างเครือข่าย ความร่วมมือ และบูรณาการการทำงานระหว่างหน่วยงาน หรือภาคส่วนต่างๆ อันนำไปสู่คุณภาพการให้บริการที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด จนกองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดนได้รับรางวัลบริการภาครัฐแห่งชาติ ประจำปี 2555 ประเภทบูรณาการการบริการที่เป็นเลิศ ระดับดีเด่น จากสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ

นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ ที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้พระราชทานแนวพระราชดำริ “โครงการสุขศาลาพระราชทานโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน” ซึ่งได้ช่วยให้นักเรียนและประชาชนในถิ่นทุรกันดารในพื้นที่ตามแนวชายแดน ที่ขาดโอกาสในการเข้าถึงบริการสาธารณสุข สามารถเข้าถึงบริการสุขภาพขั้นพื้นฐาน รวมทั้งพัฒนาตนเองในการเรียนรู้และร่วมดูแลสุขภาพของตนเอง ครอบครัว และชุมชน ช่วยให้มีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรง และเมื่อเจ็บป่วยก็ได้รับการรักษาอย่างทั่วถึงและต่อเนื่อง ได้รับยาและเวชภัณฑ์ที่มีคุณภาพ ตลอดจนมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นและเป็นประชากรที่มีคุณภาพ อันเป็นกำลังสำคัญในการร่วมพัฒนาประเทศสืบไป

จากผลการดำเนินงานดังกล่าวข้างต้น สะท้อนให้เห็นว่า สุขศาลาพระ ราชทานตามแนวพระราชดำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ จึงเป็นที่พึ่งด้านสุขภาพของนักเรียนและประชาชนในถิ่นทุรกันดารอย่างแท้จริง

การเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรในถิ่นทุรกันดารทั่วทุกภาคของประเทศ และการดำเนินโครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันมาเป็นเวลายาวนาน และจากรายงานของกระทรวงสาธารณสุข ทำให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงตระหนักถึงปัญหาการระบาดของโรคคอพอก เนื่องจากการขาดสารไอโอดีน

โรคขาดสารไอโอดีน คือภาวะที่ร่างกายได้รับสารไอโอดีนไม่เพียงพอกับความต้องการ ทำให้มีผลต่อการสร้างไทรอยด์ฮอร์โมน ทำให้เกิดการเสียสมดุลในการควบคุมการทำงานของต่อมไทรอยด์ก่อ
ให้เกิดอาการคอพอก ภาวะขาดไทรอยด์ฮอร์โมนและโรคเอ๋อ ซึ่งทำให้การพัฒนาระดับสติปัญญาด้อยกว่าปกติ และมีการพัฒนาของร่างกายต่ำกว่าเกณฑ์ และถ้ามีการขาดสารไอโอดีนในหญิงตั้งครรภ์จะมีผลให้ทารกมีพัฒนาการของสมองและระบบประสาทที่ช้ากว่าปกติ หากขาดสารไอโอดีนระดับรุนแรงอาจทำให้แท้ง หรือตายก่อนคลอด หรือเกิดความพิการแต่กำเนิด ดังนั้นเพื่อป้องกันและควบคุมโรคขาดสารไอโอดีน จึงมีพระราชดำริให้ดำเนินโครงการควบคุมโรคขาดสารไอโอดีนตั้งแต่เดือน ต.ค. 2533 เพื่อช่วยแก้ปัญหาสาธารณสุขของประเทศโดยส่วนรวม พระองค์ได้ทรงรับเป็นองค์ประธานโครงการรณรงค์การควบคุมและป้องกันโรคขาดสารไอโอดีนด้วยพระองค์เอง แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีคณะทำงานสำรวจหาข้อมูล จากนั้นก็ได้ฝึกอบรมครูตำรวจตระเวนชายแดนสำหรับตรวจนักเรียน แนะนำการใช้ไอโอดีนหยดในน้ำและการใช้เกลือไอโอดีน จนสามารถแก้ไขปัญหาได้มากมายภายใน 3 ปี บางเขตชุมชนมีปัญหาการขาดสารไอโอดีนอย่างรุนแรง ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าหน้าที่สาธารณสุขแก้ไขด้วยการให้ยาแคปซูลเสริมไอโอดีนในน้ำมัน (ขนาด 200 ไมโครกรัม) แก่หญิงมีครรภ์และเด็กนักเรียนทุก 6 เดือน และยังให้ความรู้แก่ประชาชนเรื่องโรคขาดสารไอโอดีน ได้รณรงค์ให้ประชาชนใช้เกลือเสริมไอโอดีน และหรือน้ำหยดไอโอดีนในน้ำปลาสำหรับปรุงอาหารในครัวเรือนเป็นประจำทุกวัน โดยทรงมีพระราชดำรัสว่า “...เรื่องการขาดสารไอโอดีน เหตุที่ข้าพเจ้าสนใจเรื่องนี้ เพราะแต่ก่อนเคยเห็นคนมีก้อนโตๆ ที่คอมาก มายทั้งหมู่บ้าน วันหนึ่งฟังวิทยุมีบทความของกระทรวงสาธารณสุขบอกว่า ถ้าขาดไอโอดีนจะทำให้เป็นโรคเอ๋อได้...พยายามจะหาวิธีแก้ไข มีอาจารย์สอนเรื่องให้ตรวจคอ จึงช่วยกันกับเจ้าหน้าที่อนามัย ปัญหาก็ลดลงกว่าเดิมมาก...”

เป้าหมายของผู้ที่ควรได้รับการดูแลด้านการขาดสารไอโอดีนเป็นพิเศษ คือ นักเรียนโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน ซึ่งอยู่ห่างไกลจากบริการของรัฐ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดโครงการควบคุมโรคขาดสารไอโอดีนในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน 115 โรงเรียน ใน 32 จังหวัด รวมทั้งหมู่บ้านใกล้เคียงโครงการดังกล่าว ได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานต่างๆ ประกอบด้วย สำนักพระราชวัง และกระทรวงสาธารณสุข

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงมีพระราชดำรัสอีกว่า “...อย่างโครงการ ที่ส่งเสริมเรื่องไอโอดีนที่ทำอยู่ทุกวันนี้ ก็เป็นการสอดคล้องกับทางด้านของกระทรวงสาธารณสุข เร็วๆ นี้เคยคุยกันถามว่าเป็นปัญหามากมายจริงๆ แค่ไหน ที่จริงแล้วต้องทราบว่าในการขาดอาหารอย่างอื่น คือ ขาดโปรตีน ขาดพลังงาน ก็ยังเป็นปัญหาใหญ่มากกว่า ในเมื่อเราส่งเสริมก็ส่งเสริมไปทุกๆ อย่าง แต่ว่าถ้าขาดสารอาหารแต่ละอย่างที่เราจะเจาะลึกเข้าไป ก็เพื่อที่จะพยายามแก้ไขเป็นอย่างหนึ่งอย่างใดนี้ ย่อมจะทำให้เป็นไปได้อย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น จึงได้มาขอให้ทางครูทั้งหลายได้ช่วยร่วมมือกันขึ้น ทุกอย่างนี้ก็พยายามให้สืบเนื่องโยงกัน...”

นอกจากปัญหาการขาดสารไอโอดีนแล้ว ปัญหาการขาดวิตามินเอและธาตุเหล็กยังเป็นปัญหาที่พบอยู่ในถิ่นทุรกันดาร พระองค์จึงพระราชทานยาเม็ดเสริมวิตามินเอและธาตุเหล็ก ทรงส่งเสริมให้ผลิตและบริโภคผักและผลไม้ที่อุดมด้วยสารดังกล่าว และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าหน้าที่สาธารณสุขให้ธาตุเหล็กและวิตามินรวม แก่หญิงมีครรภ์ในถิ่นทุรกันดาร และพระราชทานวิตามินรวมแก่เด็กในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนและ โรงเรียนอื่นๆ ส่วนธาตุเหล็กและวิตามินเอนั้นทรงเน้นสารที่มีอยู่ในอาหารชนิดต่างๆ เช่น ผักใบเขียวและผลไม้สีเหลือง เป็นต้น