ความยั่งยืนของรธน.

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก นักวิชาการอิสระ

พูดถึงความสำคัญของการมีส่วนร่วมของประชาชนไปบ้างเมื่อคราวที่แล้ว โดยได้พูดคุยกันไปด้วยว่าอันที่จริงเนื่องจากจำนวนของประชาชนและความสำคัญของประชาชนในฐานะที่อำนาจอธิปไตยเป็นของพวกเขา การที่จะบอกว่าการมีส่วนร่วม “ของ” ประชาชนควรน่าที่จะเป็นการมีส่วนร่วม “กับ” ประชาชน นั่นคือ ผู้ที่เข้ามาเกี่ยวข้องในกิจการต่างๆ ของรัฐนั้นจะต้องไปร่วม “กับ” ประชาชนในการดำเนินการ และลักษณะการทำงานเช่นนี้ไม่เว้นแม้กระทั่งการยกร่างรัฐธรรมนูญ ซึ่งหากมองในด้านความรู้สึกเป็นเจ้าของ การที่ประชาชนของประเทศได้ร่วมยกร่างรัฐธรรมนูญ แม้จะไม่ได้เป็นการจรดปากกายกร่างกัน แต่ก็เป็นการดำเนินการทางอ้อม โดยการเสนอความคิดเห็นและได้วิพากษ์วิจารณ์ร่างบทบัญญัติต่างๆ จะทำให้ประชาชนรู้สึกว่าเป็นเจ้าของรัฐธรรมนูญจะร่วมกันทำนุบำรุงและหวงแหนรัฐธรรมนูญ

เมื่อการมีส่วนร่วมของหรือกับประชาชนเป็นสิ่งที่จะนำมาซึ่งน้ำหนักหรือสถานะอันมั่นคงของรัฐธรรมนูญ ดังนั้น กระบวนการที่จะให้ประชาชนได้เข้ามามีส่วนร่วมหรือกระบวนการไปร่วมกับประชาชนในการยกร่างรัฐธรรมนูญจึงเป็นสิ่งที่จะขาดเสียมิได้ แต่สิ่งที่จะต้องพิจารณาในแง่ของการทำงาน คือ กระบวนการเช่นว่าควรจะเป็นอย่างไร และอาจจะต้องมีการอธิบายโดยเฉพาะอย่างยิ่งให้ผู้ที่ทำหน้าที่บริหารราชการแผ่นดินได้เข้าใจว่า เพราะเหตุใดจึงควรที่จะมีกระบวนการเช่นว่านั้น ส่วนหลักการว่าเพราะเหตุใดจึงต้องมีการมีส่วนร่วมคงจะไม่ต้องอธิบาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อผู้ที่ทำหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน เนื่องจากท่านคงจะได้เข้าใจกันดีอยู่แล้วว่า นี่คือสิ่งสำคัญที่จะขาดเสียมิได้สำหรับการยกร่างรัฐธรรมนูญในยุคสมัยใหม่

มีการทำการศึกษากันค่อนข้างมาก ซึ่งก็คงจะไม่ได้ยกการศึกษาเฉพาะใดๆ มากล่าวอ้างในที่นี้ หากแต่ว่าการศึกษาทั้งหลายเหล่านั้นต่างตอบตรงกันอย่างหนึ่งในเรื่องของการมีส่วนร่วม นั่นคือ หากขาดการมีส่วนร่วมจากประชาชน รัฐธรรมนูญจะไม่เป็นที่หวงแหน ประชาชนจะไม่ได้รู้สึกว่า รัฐธรรมนูญเป็นของพวกตน แต่ไม่ได้แปลว่าประชาชนจะไม่เข้าสู่กระบวนการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับรัฐธรรมนูญ เช่น การประชามติ แต่จะเข้าสู่กระบวนการเหล่านั้นไม่ใช่เพราะเหตุรัฐธรรมนูญ แต่เป็นเพราะเหตุอื่นที่เชื่อมโยงกับการมีรัฐธรรมนูญ เช่น ต้องการให้มีการเลือกตั้ง หรือต้องการให้บ้านเมืองเข้าสู่ภาวะที่ถือได้ว่าเป็นปกติ หรือต้องการแก้ปัญหาอื่นๆ เช่น ปัญหาเรื่องปากท้อง

เมื่อประชาชนไม่ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการยกร่างรัฐธรรมนูญก็เนื่องจากโดยทั่วไปแล้ว ประชาชนจะแยกตัวเองออกจากการเมืองในระดับหนึ่งอยู่แล้ว เช่น มีการพูดกันว่าการเมืองเป็นเรื่องของนักการเมือง ไม่เกี่ยวกับพวกเรา การยกร่างรัฐธรรมนูญก็เช่นกัน เป็นของคนกลุ่มหนึ่งไม่เกี่ยวกับพวกเรา หากประชาชนมีมุมมองเช่นนี้จะทำให้ความยั่งยืนของรัฐธรรมนูญเป็นสิ่งที่น่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง

ความยั่งยืนของรัฐธรรมนูญไม่สามารถเกิดขึ้นได้ด้วยสิ่งอื่นใด นอกเสียจากการช่วยกันรักษาไว้ของประชาชน ดังนั้นหากพวกเขาได้มีส่วนร่วมกันสร้างมันขึ้นมา ย่อมต้องช่วยกันรักษาไว้ ลองคิดพิจารณากันดู แล้วมาว่ากันมุมอื่นต่อไปครับ