ภาพถ่ายทางอากาศเกาะรัตนโกสินทร์ที่สำคัญ

โดย...ส.สต

ภาพเก่าเล่าเรื่องวันนี้ เป็นภาพถ่ายทางอากาศ  (ใต้ภาพเขียนว่า SIAM 89 APIS 2 APR 46 // F.5 HT.VAR) ตีพิมพ์ในหนังสือเปิดบ้านศิลปากร ในวาระครบ 100 ปี กรมศิลปากร พ.ศ. 2554 เพื่อบอกที่ตั้งวังถนนหน้าพระลานและวังกลาง

แต่ภาพฉายให้เห็นทุกอย่างที่เป็นจุดสำคัญของเกาะรัตน โกสินทร์ในอดีตอย่างสมบูรณ์ ทั้งที่ตั้งพระบรมมหาราชวัง ซึ่งมีพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ตั้งอยู่ชัดเจน รวมทั้งพระที่นั่งองค์อื่นๆ อีก ในขณะที่พระเจดีย์องค์ใหญ่ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม รวมอยู่ในภาพ ในขณะนั้นน่าจะยังไม่เป็นสีทองดังที่เห็นในปัจจุบัน

ถัดจากพระบรมมหาราชวังขึ้นไปทิศใต้ เป็นภาพวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เห็นพระเจดีย์และวิหารพระพุทธไสยาสน์ องค์ใหญ่ตั้งตระหง่าน ขนาบด้วยแม่น้ำเจ้าพระยา ที่มีตลาดท่าเตียน ท่าเทียบเรือโดยสาร เรือเขียว เรือแดง ตั้งอยู่ แต่ที่จำไม่เคยลืมคือเป็นที่จอดเรือโดยสารของบริษัท สุพรรณขนส่ง เป็นเรือเมล์ 2 ชั้น วิ่งรับส่งผู้โดยสารจากท่าเตียน กรุงเทพมหานคร ไปสิ้นสุดที่ท่าเรือเมล์ ในแม่น้ำท่าจีน จ.สุพรรณบุรี ใช้เวลาวิ่ง 1 วัน 1 คืน

ติดกับตลาดท่าเตียน คือท่าโรงโม่ ที่ตั้งกรมการค้าภายใน เมื่อกระทรวงพาณิชย์ย้ายไปอยู่ จ.นนทบุรี อาคารต่างๆ จึงถูกรื้อ จนกลายเป็นสวนร่มรื่น และเปิดให้เห็นพระบรมมหาราชวังและวัดโพธิ์แจ่มแจ้งขึ้น

ตรงข้ามกับวัดพระเชตุพนฯ แน่นอนต้องเป็นวัดอรุณราชวราราม หรือวัดแจ้ง ที่เห็นพระปรางค์
อันเป็นสัญลักษณ์ของเมืองไทยตั้งอยู่

 ภาพฝั่งพระนครที่เห็นต่อจากวัดโพธิ์ เป็นท่าราชวรดิษฐ์ เป็นลานกว้าง แวดล้อมด้วยต้นไม้ที่เป็นรั้ว ไม่มีรถจอดเต็มอย่างปัจจุบัน นอกจากพลับพลา 1 องค์ เสียดายไม่เห็นภาพรถราง ซึ่งเป็นสายรอบเมืองวิ่งจากบางลำพู ผ่านกรมศิลปากร (โรงละครแห่งชาติ ปัจจุบัน) พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ วัดมหาธาตุ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เรียกว่าผ่านถนนมหาราช ออกปากคลองตลาด สะพานหัน ลหุโทษ ประตูผี ผ่านหน้าวัดเทพธิดาราม วัดราชนัดดาราม ผ่านสะพานผ่านฟ้าลีลาศข้ามถนนราชดำเนิน ไปบรรจบที่บางลำพู 

ภาพถ่ายทางอากาศที่หนังสือเปิดบ้านกรมศิลปากร มาตีพิมพ์เพื่อต้องการบอกที่ตั้งกรมศิลปากร ว่าตั้งอยู่ที่วังหน้าพระลานและวังกลางที่ตั้งกรมศิลปากรในปัจจุบัน

วังถนนหน้าพระลานและวังกลาง ตั้งอยู่ริมถนนหน้าพระลานต่อกับวังท่าพระมาทางด้านตะวันออก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเป็นที่ประทับของพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าอรุโณทัย ต่อมาทรงดำรงตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคล (เมื่อ) เป็นสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ จึงเสด็จฯ ไปประทับที่พระ
บวรราชวัง วังแห่งนี้จึงว่างลงระยะหนึ่ง จนสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์เสด็จออกวัง จึงโปรดเกล้าฯ ให้ประทับที่วังถนนหน้าพระลาน

ส่วนวังกลาง หรือวังหน้าประตูวิเศษไชยศรี พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระราชทานสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้รวมวังทั้งสองแห่งเข้าด้วยกัน และโปรดเกล้าฯ ให้เป็นที่ประทับของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าฯ กรมพระยาบำราบปรปักษ์ จนสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2429
พระวรวงศ์เธอกรมหมื่นปราบปรปักษ์ พระโอรส ประทับต่อมาตลอดพระชนมายุ และต่อมาได้เปลี่ยนแปลงเป็นโรงงานช่าง 10 หมู่ และเป็นกรมศิลปากรในปัจจุบัน

ภาพที่ติดกับกรมศิลปากร ด้านทิศเหนือเป็นวัดสลัก หรือปัจจุบันคือวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์

ที่เห็นเด่นชัดมากๆ คือ ตึกแดง หรือตึกถาวรวัตถุ ปัจจุบันเป็นที่ตั้งห้องสมุดปิยมหาราชรฦก รัชกาลที่ 5

ตรงข้ามกับที่ตั้งกรมศิลปากร มองเห็นต้นมะขาม ที่ปลูกรอบสนามหลวง เพื่อให้เป็นที่ร่มรื่นแก่ชาวพระนคร แต่ปัจจุบันกลายเป็นที่หวงห้าม ชีวิตคนไทยที่เคยไปสนามหลวงต้องกระจายไปตามห้าง หรือมิเช่นนั้นก็ออกต่างจังหวัดเพื่อหาบรรยากาศไทยๆ