รัฐสำรวจปิโตรเลียมเอง ดีไหม?

โดย...อานิก อัมระนันท์

มีการเสนอให้รัฐบาลสำรวจปิโตรเลียมเองเพื่อให้รู้ก่อนว่ามีตรงไหนมีเท่าใด แล้วจึงค่อยให้คนมาประมูล ประเทศจะได้ประโยชน์มากกว่า ...แต่จะดีแน่หรือ? การสำรวจปิโตรเลียมมีหลายขั้นตอน หลังจากศึกษาข้อมูลเบื้องต้นทางธรณีวิทยา ภาพถ่ายทางอากาศ ภาพถ่ายดาวเทียม ก็จะต้องสํารวจหินที่ผิวพื้นที่ แล้วเริ่มหยั่งใต้ดินด้วยธรณีฟิสิกส์ เช่น วัดค่าความไหวสะเทือน (Seismic Survey) 

ท้ายสุดต้องเจาะลงใต้ดิน หลุมสํารวจ (Exploration Well) จะพิสูจน์ว่ามีปิโตรเลียมสะสมอยู่ตรงนั้น...หรือไม่ การเจาะหลุมมีต้นทุนสูงมาก ในประเทศไทยถ้าเจาะในที่ราบลุ่มค่าใช้จ่าย 60-90 ล้านบาท/หลุม ถ้าเป็นหินหรือภูเขาอยู่ที่ 200-450 ล้านบาท/หลุม สถิติสูงสุด 1,300 ล้านบาท เพราะเป็นหินแข็งเจาะยาก บางหลุมใช้เวลาเป็นปี ในอ่าวไทยตก 120-240 ล้านบาท/หลุม ขึ้นอยู่กับความลึก ความยากง่าย  

นอกจากแพงแล้วยังเสี่ยงว่าที่สุ่มเจาะไปจะไม่เจอ เพราะแอ่งตะกอนที่มีอยู่ไม่น้อยไม่ใช่แหล่งกักเก็บปิโตรเลียมเสมอไป ธุรกิจนี้เป็น High risk, high return

จากผลการสุ่มเจาะหลุมสำรวจ ถ้าพบปิโตรเลียมก็อาจจะเจาะหลุมสำรวจเพิ่มเติมในบริเวณนั้นอีก จนพิสูจน์ทราบว่าแหล่งกักเก็บนั้นมีปิโตรเลียมจริง ถ้าสำเร็จถึงขั้นนี้ก็จะเจาะหลุมประเมิน (Appraisal Well) เพื่อประเมินอัตราการผลิตและปริมาณน้ำมันว่ามีมากพอในเชิงพาณิชย์หรือไม่? จะคุ้มกับการลงทุนผลิตไหม

ในอดีตรัฐบาลไทยเคยลงทุนสำรวจอยู่ 50 ปี แต่ไม่สำเร็จ จึงเริ่มใช้เอกชนผ่านระบบสัมปทานตั้งแต่ปี 2514 ปัจจุบันเปิดสัมปทานไปแล้ว 20 รอบ ล่าสุดประมูลแข่งขันกันโดยให้น้ำหนักการลงทุน 80% การเพิ่มผลตอบแทนให้รัฐ 20% ซึ่งไม่เน้นเพราะระบบ Thailand III ที่ใช้ตั้งแต่ปี 2532 นั้นยืดหยุ่นมาก พบน้อยเก็บน้อย พบมากเก็บสูงมาก

หากรัฐบาลไทยจะกลับมาสำรวจให้เสร็จสรรพ ดูเผินๆ อาจจะดี เพราะผู้ประกอบการควรเสี่ยงน้อยลง รัฐควรจะสามารถเพิ่มอัตราภาษีต่างๆ ได้เพราะ Lower risk, lower return ทั้งนี้ ไม่ว่าเป็นระบบสัมปทานหรือระบบแบ่งปันผลผลิตก็สามารถออกแบบให้ผลตอบแทนรัฐสูงไม่แพ้กัน

...แต่ผู้ประกอบการยังอาจต้องสำรวจใหม่ ให้ได้ข้อมูลที่สอดคล้องกับมุมมอง วิธีคิด วิธีทำงานของเขา

...แต่รัฐมีเงินจำกัด (แนวโน้มไม่พอใช้) จะเหมาะสม คุ้มค่าไหมที่จะใช้งบประมาณแบบ High risk, high return?

ลองวิเคราะห์ข้อมูลจริง รวมสัมปทานรอบที่ 18 19 และ 20 รวม 14 ปี ณ ปลายปี 2557 เอกชนลงทุนไปแล้ว 1.74 แสนล้านบาท เป็นช่วงสำรวจ 5.6 หมื่นล้านบาท ผลประกอบการรวมขาดทุน ลบ 4.3 หมื่นล้านบาท แต่รัฐมีรายได้จากกลุ่มนี้รวม 5.62 หมื่นล้านบาท หากรัฐสำรวจเองฐานะการเงินส่วนนี้จะหดเหลือเพียง 200 ล้านบาท! หรืออาจจะขาดดุล!

ส่วนหนึ่งเพราะขึ้นภาษีไม่ได้อย่างใจเนื่องจากการลงทุนอาจจะไม่มา อีกส่วนการลงทุนอาจต้องใช้เงินมากกว่า เพราะรัฐบาลมักมีประสิทธิภาพไม่เท่าเอกชนและยังเสี่ยงคอร์รัปชั่นอีก

นอกจากนี้ ถ้าเจาะไม่เจอหลายๆ หลุมเสียเงินมหาศาล ประชาชนจะรับได้ไหม? จะต้องเอาผิดเจ้าหน้าที่ไหม?

การประมูลสัมปทานที่ผ่านมาเป็นเสมือนการระดมพลังของหลายๆ บริษัทที่มักมีมุมมองแตกต่างกัน ต่างประเมินข้อมูลซึ่งรัฐรวบรวมมาจากผลการสำรวจของผู้รับสัมปทานในอดีต พร้อมสมมติฐานต่างๆ รวมทั้งการลงทุนขั้นต่ำที่รัฐกำหนดในแปลงนั้นๆ ถ้าหลายบริษัทคิดว่าแปลงไหนมีศักยภาพมากก็จะแข่งกันประมูลแปลงนั้นมาก ถ้าคิดตรงกันน้อยก็แข่งน้อย ถ้าแปลงไหนเห็นตรงกันทั้งหมดว่าไม่มีแววก็อาจจะไม่มีใครประมูล

แต่ถ้ารัฐคิดเองทำเอง ฝ่ายเดียวที่ปรึกษาเดียว เกรงว่าจะลงทุนในแปลงที่ไม่คุ้ม แม้แปลงที่สมควรลงแต่รัฐจัดซื้อจัดจ้างก็เสี่ยงว่าจะแพงกว่าเอกชนทำ 

ยิ่งถ้าจะต้องลงทุนทุกที่ที่มี “เบาะแส” อย่างในร่างกฎหมายบางฉบับ ก็ยิ่งหนัก จะไปกู้หนี้ก็ไม่เหมาะ จะเก็บ 0.5% ของการผลิตเข้ากองทุนก็ต้องรอเริ่มในสัญญาใหม่ซึ่งอีกนาน จะลงไปก่อนแล้วรอเก็บจากผู้ทำสัญญาก็เสี่ยงว่าแปลงที่ผลสำรวจไม่ดีอาจหาคนทำไม่ได้

แล้วการแข่งขันจะมากขึ้นไหม? ไม่แน่! เพราะเขาอาจไม่ชอบ Low risk, low return! บริษัทที่เก่งจะเลือกไปทำในที่ที่มีโอกาสได้ High return เพราะเขามีทุนและทรัพยากรบุคคลจำกัด แต่มีความเชี่ยวชาญพร้อมจะเสี่ยงเพื่อกำไรที่สูงกว่า

ถ้าเราได้แต่ผู้ประกอบการที่ไม่เก่ง ก็อาจผลิตปิโตรเลียมได้ต่ำกว่าศักยภาพ ได้ภาษีน้อยลง ประเทศเสียโอกาส

ถ้าจะทำ Low risk, low return เขาก็อยากไปทำกันในที่ปริมาณการผลิตสูงๆ เพราะรวมแล้วกำไรจะดีกว่า ประเทศไทยมีศักยภาพอยู่ระดับกลางอ่อนๆ อาจไม่คุ้มค่าโสหุ้ย ต้องไม่ลืมว่าเราอยู่ในโลกเสรีบริษัทต่างๆ เลือกได้ว่าจะไปลงทุนประเทศไหน

ในตะวันออกกลางที่ปิโตรเลียมอุดมมากๆ รัฐอาจให้บรรษัทแห่งชาติลงทุน แต่ความเสี่ยงไม่มากก็ไม่ต้องลงมาก กรณีบ้านเราเสี่ยงกว่ามากนัก

เปรียบเทียบกับหวย ถ้ารัฐลงทุนสำรวจ แทนที่รัฐบาลจะเป็นเจ้ามืออย่างเดียว กลับจะมาซื้อหวยเล่นเองด้วย! เสียดายจะไม่เป็นกระเป๋าซ้ายกระเป๋าขวา เพราะในการสำรวจปิโตรเลียมซึ่งแพงกว่าซื้อหวยมากมาย ถ้าเจ้ามือเล่นแล้วเสีย เงินจะสูญไปเลย

ความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน มิใช่ขององค์กรใด