งานชีวิต : อยู่รอด และเติบโต

โดย...ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ เครือข่ายพุทธิกา http://www.budnet.orgryo

หญิงสาวอายุราว 26 ปี เล่าว่า เธอกำลังตั้งครรภ์ลูกคนที่ 2 กับสามี เธอมีลูกติดจากสามีเก่าและฝากให้แม่ช่วยเลี้ยง ซึ่งแม่ของเธอก็มีหลานอีก 2 คน เป็นลูกของพี่สาว ซึ่งฝากให้แม่เธอเลี้ยงเช่นกัน แม่ของเธออาศัยวัดและค้าขายเล็กๆ น้อยๆ เมื่อถามเธอว่ามีความเป็นไปได้เพียงใดที่เธอจะรับลูกคนโตมาเลี้ยงดู เธอบอกเพียงว่าไม่สะดวก และเมื่อถามถึงพี่สาว เธอรู้เพียงว่าพี่สาวทำงานโรงงาน และอยู่กินกับสามีคนที่ 3 และพี่สาวเองก็ไม่ได้ช่วยเหลืออะไรนัก นอกจากเอาลูกมาฝากไว้ เล่าแล้วเธอก็ร้องไห้ สงสารแม่ สงสารตนเอง

ในฐานะผู้ให้คำปรึษา เรื่องราวของหญิงสาวรบกวนจิตใจผู้เขียนอยู่มาก สิ่งที่รบกวนคือความเชื่อมั่นศรัทธาว่าสำหรับคนยากจน คนด้อยโอกาส อะไรคือหนทางการเติบโตของพวกเขา เส้นทางการเรียนรู้ การเข้าใจตนเอง การเข้าใจชีวิตของตนเอง รวมถึงการมีความตระหนักสำนึกรู้ในตนเองของกลุ่มคนที่ติดขัดเรื่องปากท้องควรเป็นเช่นใด พวกเขาควรได้รับการเติมเต็มเรื่องปากท้องก่อนที่จะมาพูดเรื่องการเข้าใจชีวิต การเข้าใจตนเอง หรือความจริงแล้วเราไม่จำเป็นต้องนำ 2 เรื่องมาเป็นเงื่อนไขต่อกัน

ผู้เขียนพบว่าแนวทางที่พึงเป็นไป คือ ความยากไร้ ไม่น่าจะเป็นเหตุให้โอกาสการเติบโตทางจิตสำนึกของการเรียนรู้ เข้าใจตนเองต้องถูกปิดกั้นไป โจทย์คือทำอย่างไรที่จะไขประตูด้านการเติบโตในมิติด้านการเข้าใจตนเอง เข้าใจชีวิต การมีความตระหนักรู้ในตนเอง และการกระทำให้เกิดขึ้น กลุ่มคนที่มีข้อจำกัดให้เปิดประตูภายในใจขึ้นได้ ทำอย่างไรให้พวกเขาตื่นและสามารถเรียนรู้มิติชีวิตที่ไม่ยึดติดแค่เรื่องการอยู่รอด แต่เข้าใจ เรียนรู้ตนเอง การดำเนินชีวิตในด้านการเติบโตภายในได้

พักความคิดและจิตใจมาอ่านข้อมูลและข่าวสารเรื่องความพยายามสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินที่กระบี่  แรงกดดันของบรรษัทข้ามชาติ นักการเมือง รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องที่จะผลักดันการเพาะปลูกพืชพันธ์ุดัดแปลงพันธุกรรม GMO ทำให้ผู้เขียนเข้าใจชัดเจนขึ้นว่า ฐานะและโอกาสทางเศรษฐกิจไม่ได้หมายถึงเครื่องบ่งชี้ความพร้อมในการเรียนรู้ตนเอง การเข้าใจตนเอง การเข้าใจในชีวิต รวมถึงการมีความตระหนักรู้ในชีวิต ในจุดมุ่งหมายการมีชีวิต

ข้อจำกัดทางเศรษฐกิจ สังคม การศึกษากับการเรียนรู้เข้าใจ การมีความตระหนักรู้ในตนเอง ชีวิตและการกระทำ ไม่ใช่สิ่งที่เป็นเงื่อนไขต่อกัน แต่อยู่ที่การปิด เปิดของระบบความเชื่อที่กำกับในเราแต่ละคน ความเชื่อสำคัญคือ “การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นได้เสมอ แม้สภาพแวดล้อมภายนอกจะมีข้อจำกัด การเปลี่ยนแปลงภายในก็ยังเกิดขึ้นได้” และจากการเปลี่ยนแปลงภายในก็จะเป็นจุดเริ่มของการเปลี่ยนแปลงอื่นๆ ที่ตามมา สำหรับหญิงสาวข้างต้นปัญหาความอยู่รอดทางเศรษฐกิจ คุณภาพชีวิตก็ยังต้องดำเนินการเพื่อแก้ไขต่อไป พร้อมกับการเรียนรู้ที่จะได้รับการสนับสนุนช่วยเหลือด้านจิตใจ ด้านความเข้าใจ ตระหนักรู้ในคุณค่าตนเองก็เป็นงานสำคัญที่พึงช่วยเหลือเพื่อให้เธอมีทุนชีวิต มีทรัพยากรภายในเป็นรากฐานทุนชีวิต เพื่อการดำเนินชีวิตต่อไป  เธออาจได้รับการช่วยเหลือสังคมสงเคราะห์ แต่หากเธอไม่ได้เรียนรู้เข้าใจตนเอง ปัญหานี้ก็อาจเวียนซ้ำอีก

ด้านหนึ่งของชีวิตเราต้องดูแลชีวิตเพื่ออยู่รอดทางกายภาพ เศรษฐกิจ สังคม และอีกด้านที่สำคัญเช่นกันคือ ด้านของการมีชีวิตที่มีคุณค่า มีความหมาย การมีชีวิตจะรวมความหมายของสิ่งที่เราคิด สิ่งที่เรารู้สึก และสิ่งที่เราเป็น การสร้างสรรค์ความฉลาดในการใช้ชีวิตจึงเป็นงานสำคัญที่เราต้องบำรุงรักษา เพราะความฉลาดในด้านนี้ไม่ได้ขึ้นกับฐานะเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา แบบฝึกหัดเบื้องต้นของการสร้างสรรค์ความฉลาดในการใช้ชีวิต จึงเป็นหนทางการเติบโตที่เราสามารถเริ่มต้นด้วยคำถามง่ายๆ กับตนเอง คือ การตั้งคำถาม “ทำไม” กับตนเอง       คำถามที่เราถามตนเอง คือ จุดเริ่มต้นการเรียนรู้ที่จะตรวจสอบตนเอง การตั้งคำถาม โดยเฉพาะคำถามที่ดี คำถามที่ถูกต้องคือจุดเริ่มของการนำพาชีวิตไปสู่ทิศทางชีวิตที่ปรารถนา เพราะเมื่อเราตั้งคำถามผิด คำตอบที่ได้ก็จะนำเราหันเหไปอีกทาง แต่นั่นก็เป็นบทเรียนชีวิต และเราสามารถตั้งคำถาม ตรวจสอบชีวิตได้ตลอดเวลา

และจากคำถามที่เราตรวจสอบตนเอง ก็จะนำเราไปสู่การค้นพบและเรียนรู้ว่าอาจมีอะไรบางอย่างที่ไม่ถูกต้องซ่อนอยู่ เช่น ความเชื่อบางประการที่เรายึดถือผิดๆ หรือเข้าใจคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง และการค้นพบความผิดพลาด ความคลาดเคลื่อนก็จะนำเราไปสู่การสร้างกรอบความเชื่อที่เหมาะสม สอดคล้องกับความจริง ความเป็นไปของชีวิตมากกว่า  เพราะเราทุกคนต่างมีขุมทรัพย์ที่ซ่อนอยู่ ขุมทรัพย์ในรูปของความทุกข์ยากในชีวิต ความผิดพลาด ความยากลำบากที่เราได้ประสบ สิ่งเหล่านี้ซ่อนบทเรียนสำคัญ ซ่อนความตื่นรู้ ความตระหนักรู้ รอเพียงการตั้งคำถามที่ถูกต้องเพื่อไขปริศนาในขุมทรัพย์เหล่านี้

ปัญหาคือ อย่าให้ความทุกข์ ภาวะความโลภ โกรธ หลง เข้ามาบดบังความสามารถในการตั้งคำถามตรวจสอบตนเอง ปิดกั้นการเรียนรู้ตนเอง ชีวิตเราแต่ละคนมีความหมายมากกว่าแค่เรื่องการอยู่รอดทางกายภาพ เศรษฐกิจ สังคม สิ่งสำคัญคือ การมีชีวิตที่มีคุณค่าและสุขสันติภายใน และกระบวนการเรียนรู้ก็เพื่อนำไปสู่ความหมายชีวิตเช่นนี้