สู่สังคมผู้สูงอายุ พฤติกรรมบริโภค ที่ต้องจับตามอง

แม้ธุรกิจจะได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยรวมจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ แต่ในขณะเดียวกันการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุจะก่อให้เกิดโอกาสทางธุรกิจเพิ่มขึ้น และสร้างความท้าทายให้ธุรกิจปรับตัวด้วยเช่นกัน

ประเด็นที่ภาคธุรกิจต้องจับตามอง คือ ผลกระทบที่มาจากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้บริโภคใน 3 ด้านหลัก

ประกอบด้วย 1.ผลกระทบจากพฤติกรรมการใช้จ่ายของผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงไป

2.ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดำเนินชีวิตหรือไลฟ์สไตล์ (lifestyle) ที่เปลี่ยนแปลงไป

3.ผลกระทบจากระดับรายได้ที่ลดลง ซึ่งจะทำให้ผู้บริโภคต้องปรับรูปแบบการออมและการลงทุน

ประเด็นเหล่านี้ส่งผลให้ภาคธุรกิจต้องปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ทางธุรกิจให้สามารถเจาะกลุ่มผู้สูงอายุที่จะเติบโตอย่างรวดเร็วในอนาคต

พฤติกรรมการใช้จ่ายในสังคมผู้สูงอายุจะมีการใช้จ่ายลดลง แต่จะเน้นให้ความสำคัญกับที่อยู่อาศัยมากขึ้น 30% แต่ในกลุ่มที่มีรายได้สูง ยังมีแนวโน้มที่จะรักษาระดับคุณภาพชีวิตในการใช้จ่ายใกล้เคียงระดับเดิม

หากเปรียบเทียบการใช้จ่ายของผู้บริโภคในกลุ่มผู้สูงอายุเทียบกับผู้บริโภคโดยรวม พบว่าครัวเรือนที่มีผู้สูงอายุมีการใช้จ่ายที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยลดลงถึงราว 30% เฉลี่ยอยู่ที่ราว 3,617 บาท/คน/เดือน

แต่หากเทียบในแง่ของการใช้จ่ายของครัวเรือนที่มีระดับรายได้แตกต่างกันแล้ว จะเห็นว่าผู้สูงอายุในครัวเรือนที่มีรายได้สูงกว่า 100,000 บาท/เดือน มีการใช้จ่ายใกล้เคียงระดับเดิม โดยมีรายจ่ายที่ลดลงเพียง 14% จากค่าใช้จ่ายในการเดินทางที่ลดลงเป็นหลัก

สะท้อนให้เห็นว่า กลุ่มผู้สูงอายุที่มีรายได้สูงยังคงเป็นกลุ่มที่ภาคธุรกิจต้องให้ความสนใจ เนื่องจากเป็นกลุ่มที่มีกำลังซื้อสูงและยังมีแนวโน้มจับจ่ายใช้สอยสูงเพื่อคงระดับคุณภาพชีวิตให้ใกล้เคียงกับในช่วงก่อนวัยเกษียณ รูปแบบการใช้จ่ายซื้อสินค้าและบริการของผู้สูงอายุเปลี่ยนแปลงไป

นอกจากการใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาลที่เพิ่มขึ้นแล้ว ผู้สูงอายุยังมีแนวโน้มให้ความสำคัญกับที่อยู่อาศัย โดยถ้าดูจากข้อมูลภาพรวมโครงสร้างการใช้จ่ายของครัวเรือนที่มีผู้สูงอายุของสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่าแม้ผู้สูงอายุจะบริโภคอาหารลดลง 19% แต่สัดส่วนการใช้จ่ายหลักยังมาจากด้านอาหารถึงราวครึ่งหนึ่งของการใช้จ่ายทั้งหมด

ขณะเดียวกัน มีการใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาลมากขึ้นถึงราว 30%

ทั้งนี้ หากวิเคราะห์ถึงการใช้จ่ายของครัวเรือนที่มีรายได้สูง พบว่าผู้สูงอายุที่มีรายได้สูงจะมีการใช้จ่ายสินค้าเกี่ยวกับการปรับปรุงซ่อมแซมและตกแต่งที่อยู่อาศัยมากขึ้น โดยเพิ่มขึ้น 9% เทียบกับครัวเรือนโดยรวม

ข้อมูลนี้สอดคล้องกับผลสำรวจความคิดเห็นเกี่ยวกับการบริโภคหลังเกษียณของอีไอซี ที่พบว่า ผู้บริโภคถึงราว 80% เห็นด้วยกับการปรับปรุงที่อยู่อาศัยเพื่ออำนวยความสะดวกในยามเกษียณ ส่วนหนึ่งเนื่องจากผู้สูงอายุในปัจจุบันส่วนใหญ่ยังคงต้องการอาศัยอยู่ในบ้านเดิมภายหลังจากเกษียณ

สอดคล้องกับผลสำรวจที่พบว่า ราว 90% ของผู้สูงอายุยังคงอาศัยอยู่ในบ้านหลังเดิมหลังจากเกษียณอายุการใช้จ่ายอีกหมวดที่น่าสนใจสำหรับกลุ่มผู้สูงอายุ คือ การใช้จ่ายเพื่ออำนวยความสะดวกสบาย อย่างเช่น การจ้างคนดูแลบ้านที่มีสัดส่วนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

จากข้อมูลการใช้จ่ายของครัวเรือน พบว่า ครัวเรือนที่มีผู้สูงอายุมีค่าใช้จ่ายในส่วนของการจ้างคนดูแลบ้านเพิ่มขึ้นมาถึงราว 60% เทียบกับครัวเรือนโดยรวม สะท้อนถึงพฤติกรรมของผู้บริโภคที่ต้องการความสะดวกสบาย และสอดรับกับแนวโน้มการอยู่อาศัยคนเดียวมากขึ้น

ดังนั้น จากแนวโน้มพฤติกรรมการใช้จ่ายที่หันมาให้ความสำคัญกับที่อยู่อาศัยมากขึ้นของกลุ่มผู้สูงอายุดังกล่าว จึงน่าจะเป็นโอกาสสำหรับธุรกิจที่เกี่ยวเนื่อง อาทิ ธุรกิจค้าปลีกสินค้าเกี่ยวกับบ้าน ธุรกิจรับซ่อมแซม ตกแต่งปรับปรุงที่อยู่อาศัย รวมถึงธุรกิจให้บริการดูแลที่อยู่อาศัยที่จะต้องเตรียมนำเสนอและออกแบบผลิตภัณฑ์ รวมถึงบริการให้สอดคล้องกับความต้องการที่เพิ่มขึ้นในอนาคต