เวฬุวันที่พุทธมณฑลเมืองไทย

โดย...สมาน สุดโต

สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สมศักดิ์ อุปสโม ป.ธ.9) กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะใหญ่หนกลาง เจ้าอาวาสวัดพิชยญาติการามวรวิหาร รับนิมนต์ไปแสดงธรรมและสัมโมทนียกถา ที่องค์การพุทธศาสนิกสัมพันธ์แห่งโลก (พ.ส.ล.) เมื่อวันที่ 4 ก.ค. 2558 ในโอกาสที่องค์การที่มีเครือข่ายชาวพุทธทั่วโลก จัดนิทรรศการอาสาฬหบูชา ต่อเนื่องจากวันวิสาขบูชา ประจำปี 2558 ว่า การที่ พ.ส.ล.จัดให้มีบรรยายพุทธประวัติจากวันวิสาขบูชา-วันอาสาฬหบูชา โดยพระเถระผู้ทรงคุณวุฒินั้น เป็นงานมหากุศลแท้ทีเดียว เพราะเป็นการปลูกศรัทธาและยังความซาบซึ้งในพระพุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณ ให้เกิดแก่ผู้มาร่วมงานอย่างน่าชื่นชม

สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ ได้กล่าวถึงปฐมเหตุที่มีการจัดนิทรรศการวิสาขบูชา-อาสาฬหบูชา ที่พุทธมณฑล จ.นครปฐม ว่า สืบเนื่องจากการที่สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ ผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช เสนอคณะรัฐมนตรีให้แต่งตั้ง (สมเด็จพระพุทธชินวงศ์) ประธานคณะกรรมการอำนวยการอนุรักษ์และพัฒนาพุทธมณฑล ฝ่ายสงฆ์ เพื่อพัฒนาให้เป็นศูนย์กลางพุทธศาสนาของโลก เมื่อได้รับแต่งตั้งให้รับผิดชอบงานระดับชาติเช่นนี้ จึงมีแนวคิดพัฒนาพุทธมณฑลให้เป็นไปตามที่ได้รับมอบหมาย โดยจะสร้างพุทธมณฑลให้เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้พุทธประวัติ ประวัติศาสตร์แห่งศาสนธรรม เป็นพุทธอุทยาน ควบคู่ไปกับศาสนปฏิบัติ จึงได้มอบหมายให้ผู้มีความรู้ด้านสถาปัตยกรรมและศิลปะไปคิดงานมาเสนอ โดยให้เน้นการเรียนรู้และความประทับใจ ทั้งนี้ให้จัดทำแผนแม่บทเพื่อการพัฒนาแนบมาด้วย

เมื่อได้แผนแม่บทสมบูรณ์ จึงคิดจะทำการเผยแผ่แผนแม่บทนั้นผ่านงานนิทรรศการ จึงให้จัดสร้างงานนิทรรศการในงานวันวิสาขบูชา อันเป็นวันสำคัญของชาวพุทธทั่วโลกก่อน และจัดต่อเนื่องถึงวันอาสาฬหบูชา และต่อเนื่องตลอดปี เพราะนิทรรศการที่สร้างเป็นกึ่งถาวร สามารถคงทนอยู่ได้นับปีทีเดียว

คณะรัฐมนตรีได้มีมติแต่งตั้งให้เจ้าประคุณสมเด็จพระพุทธชินวงศ์ วัดพิชยาญาติการามวรวิหาร เป็นประธานคณะกรรมการอำนวยการอนุรักษ์และพัฒนาพุทธมณฑล ฝ่ายสงฆ์ ดังปรากฏในหนังสือสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ด่วนที่สุด นร 0505/2068 ลงวันที่ 22 ม.ค. 2558

สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ เล่าเบื้องหลังการจัดนิทรรศการว่า ตัวเจ้าประคุณสมเด็จฯ เคยได้ไปเป็นประธานเปิดนิทรรศการแบบนี้ที่วัดมหาธาตุ ท่าพระจันทร์ เห็นแล้วเกิดความประทับใจ ทราบต่อมาว่าผู้ที่เป็นแม่งานในการจัดนิทรรศการ ได้แก่ คุณกิ่งกาญจน์ อารักษ์พุทธนันท์ เมื่อเป็นประธานกรรมการอำนวยการอนุรักษ์และพัฒนาพุทธมณฑล จึงได้ติดต่อให้คุณกิ่งกาญจน์ มาจัดนิทรรศการที่พุทธมณฑล โดยจำลองแบบเคยจัดที่วัดมหาธาตุเมื่อหลายปีก่อน

นิทรรศการที่พุทธมณฑล เป็นนิทรรศการกึ่งถาวร เป็นองค์ความรู้เล่าเรื่องตั้งแต่ก่อนเป็นพระพุทธเจ้า ว่าทรงมีความคิดและบำเพ็ญพุทธบารมีอย่างไร เมื่อมีจิตคิดจะเป็นพระพุทธเจ้า จนกระทั่งเปล่งวาจาว่าจะเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต ทรงบำเพ็ญพุทธการกธรรม จนกระทั่งทรงอุบัติและตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า แสดงธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ซึ่งเป็นปฐมเทศนา ทรงแสดงธรรมโปรดเวไนยสัตว์ จนกระทั่งเสด็จดับขันธปรินิพพาน เป็นเรื่องพุทธประวัติย่อๆ สามารถเรียนรู้ได้เร็ว

และห้องสุดท้ายของงานนิทรรศการ คือ แสดงผังแม่บทการอนุรักษ์และพัฒนาพุทธมณฑล เพื่อการประชาสัมพันธ์ว่า พุทธมณฑลที่จะเป็นศูนย์กลางพุทธศาสนาโลกจะมีแนวคิดและหน้าตาเป็นอย่างไร ตามที่ได้ยกร่าง และคณะกรรมการเห็นชอบแล้ว

สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ เล่าว่า สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ ผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช ได้เมตตาเดินชมนิทรรศการทุกห้อง ทั้งหมด 9 ห้อง คือ 1) กองอำนวยการ 2) เตรียมตัวเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า 3) กว่าจะเป็นพระพุทธเจ้า 4) สวรรค์ชั้นดุสิต เมืองลุมพินี กบิลพัสดุ์ 5) ออกมหาภิเนษกรมณ์ 6) พุทธคยา 7) พาราณสี 8) กุสินารา และ 9) ผังแม่บทการอนุรักษ์และพัฒนาพุทธมณฑล แล้วเอ่ยปากชื่นชมว่าเป็นนิทรรศการที่ดี เป็นประโยชน์ยิ่ง

ส่วนตัวสมเด็จพระพุทธชินวงศ์ ก็ประทับใจทุกห้อง ทุกตอน จึงอยากให้ผู้ที่ยังไม่ได้ไปชมให้หาโอกาสไปชมให้ได้ เช่น ห้องที่แสดงก่อนจะเป็นพระพุทธเจ้านั้น แสดงให้เห็นจิตใจ และความตั้งใจของผู้ที่จะเป็นพระพุทธเจ้านั้น ต้องมีจิตใจเข้มแข็ง เสียสละ และกตัญญู เพียงไร เช่น ตอนที่เดินทางไปค้าขายทางเรือกับแม่ แต่เรือล่ม พระโพธิสัตว์ว่ายน้ำเข้าหาฝั่ง แต่หันไปเห็นแม่เกาะกระดานลอยคออยู่ จึงหันไปช่วยแม่ แบกขึ้นบ่าจนขึ้นฝั่งได้อย่างปลอดภัย ประสบการณ์ครั้งนั้นก่อความคิดให้เกิดแก่พระโพธิสัตว์ว่า เมื่อช่วยแม่ได้ ช่วยตนเองได้ ต่อไปจะบำเพ็ญตนช่วยเหลือผู้อื่นต่อไป นับแต่นั้นจึงบำเพ็ญบารมีถึง 20 อสงไขย หนึ่งแสนกัปป์ จึงได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า 

จึงเชิญชวนทุกท่านไปชม แล้วจะซาบซึ้งในน้ำพระทัยของพระพุทธเจ้า

นอกจากนิทรรศการกึ่งถาวรนี้แล้ว สมเด็จฯ ในฐานะประธาน จะทำพุทธมณฑลให้เป็นศูนย์กลางพุทธศาสนาต่อไป เริ่มจากทุกวันพระหรือทุกวันธรรมสวนะจะจัดให้มีการแสดงพระธรรมเทศนา โดยจะเริ่มในวันอาสาฬหบูชาปีนี้ และจะมีคอร์สปฏิบัติธรรมทุกวันเสาร์และอาทิตย์ และคอร์ส 10 วัน แต่ละเดือนต่อไป

สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ บอกกล่าวถึงผู้ที่ประสงค์จะมีชื่อจารึกในพุทธมณฑลว่า สามารถทำได้โดยร่วมเป็นเจ้าภาพสร้างเวฬุวันมหาวิหาร พร้อมทั้งพระสาวก 1,250 รูป ที่เป็นพระอรหันต์ ที่พระพุทธองค์ให้การอุปสมบทแบบเอหิภิกขุอุปสัมปทาที่มาเข้าเฝ้าพุทธองค์ในวันมาฆบูชา วันที่พระพุทธองค์ทรงประกาศหัวใจพระพุทธศาสนา หรือโอวาทปาฏิโมกข์

พระพุทธสาวกที่จะสร้างนั้นเท่าองค์จริง เพื่อประดิษฐานในวัดเวฬุวันมหาวิหาร และจะจารึกชื่อผู้ที่เป็นเจ้าภาพที่ฐานพระสาวกทุกท่าน จึงเชิญชวนผู้ที่มองหาสะพานบุญติดต่อแจ้งความประสงค์ได้ที่วัดพิชยญาติการาม