ปฏิรูปรัฐวิสาหกิจ

โดย...สุวิทย์ คุณกิตติ

รัฐวิสาหกิจที่มีการจัดตั้งขึ้นมาแต่ละแห่งมีวัตถุประสงค์เฉพาะ แต่เมื่อกาลเวลาผ่านไปแม้ว่าไม่มีความจำเป็นอีกต่อไปก็ไม่มีใครยุบหรือยกเลิก จนกระทั่งรัฐวิสาหกิจเหล่านี้กลายเป็นขุมทรัพย์ที่กรรมการและพนักงานรัฐวิสาหกิจคิดว่าตัวเองเป็นเจ้าของและรัฐบาลที่เข้ามาก็ตักตวงผลประโยชน์กันอย่างไม่รู้จักจบสิ้น ทั้งที่รัฐวิสาหกิจทั้งหมดตั้งขึ้น โดยใช้เงินภาษีอาการที่เก็บมาจากประชาชนเป็นเงินของแผ่นดิน

แต่ประชาชนคนไทยไม่เคยสนใจว่าเขาใช้เงินภาษีที่เก็บไปจากพวกเราอย่างไร เงินที่ลงทุนไปยังอยู่หรือหายไปไหน ใครเอาไปใช้ประโยชน์อย่างไร เพื่อใคร

รัฐวิสาหกิจหลายแห่งจึงกลายเป็นแหล่งทุจริตคอร์รัปชั่นขนาดใหญ่ที่ไม่มีใครตรวจสอบกันอย่างจริงจังการตรวจสอบก็ทำได้ยากขึ้น เพราะมีการผันเงินและกิจการออกนอกระบบไปจัดตั้งบริษัทลูกขึ้นมากมาย อ้างว่าเพื่อความคล่องตัวในการบริหารจัดการ แล้วเอาพรรคพวกเข้ามาถือหุ้นในบริษัทที่มีการแยกกิจการในส่วนที่ดีมีกำไรออกมา โดยไม่เปิดเผยให้ประชาชนได้รับรู้ว่าใช้เงื่อนไข
หลักเกณฑ์อย่างไรในการเลือกผู้ร่วมทุนรายนั้นรายนี้และไม่เคยเปิดให้มีการแข่งขัน เพื่อเลือกผู้ร่วมทุนที่มีความพร้อมและให้ประโยชน์สูงสุดกับประเทศเลย

หลายกิจการที่รัฐบาลลงทุนและใช้กฎหมายเวนคืนที่ดินทรัพย์สินของประชาชนหรือรัฐวิสาหกิจแยกบริษัทออกไปแล้วยังไปลดราคาหุ้นและจำนวนหุ้นของรัฐลง เพื่อทำให้รัฐไม่สามารถทักท้วงควบคุมกิจการได้ เท่ากับเอากิจการของรัฐที่มีความมั่นคงมีรายได้ที่แน่นอน โดยไม่มีความเสี่ยงแล้วไปยกให้พรรคพวกตัวเองแบบเบ็ดเสร็จเด็ดขาดในราคาถูกที่รัฐขาดทุนหรือขาดรายได้ที่ควรจะได้

การกระทำดังกล่าวนอกจากจะขัดกฎหมายเพราะกฎหมายเวนคืนมีวัตถุประสงค์ชัดเจนที่จะเอาทรัพย์สินที่ดินที่เวนคืนไปทำอะไรและการลงทุนที่เอาเงินภาษีอากรไปใช้ก็มีวัตถุประสงค์ที่ชัดเจน การเปลี่ยนแปลงวัตถุประสงค์ของการใช้เงินของแผ่นดินก็ไม่น่าจะทำได้และไม่ควรทำ

กิจการที่เอามาขายหรือให้เอกชนเข้ามาร่วมทุนล้วนเป็นกิจการที่รัฐมีกำไรและมั่นคงแล้วทั้งสิ้น แต่กิจการที่มีปัญหาขาดทุนต้องอุดหนุนตลอดเวลากลับไม่ขาย

หากรัฐบาลต้องการจะแก้ไขปัญหาการทุจริตคอร์รัปชั่นที่เป็นรูปธรรม ต้องทำรีบ Due Diligence รัฐวิสาหกิจทั้งหมด แล้วนำมาเปิดเผยให้ประชาชนได้รับทราบ จะทำให้รัฐบาลเห็นว่ารัฐวิสาหกิจแต่ละแห่งมีการบริหารจัดการตามหลักธรรมาภิบาลหรือไม่ มีการทุจริตประพฤติมิชอบอย่างไร เพราะที่ผ่านมามีการตบแต่งบัญชีทำให้กิจการที่ขาดทุนกลายเป็นกิจการที่มีกำไรได้ พอจับได้ไล่ทันก็มีข้ออ้างมากมาย

แต่พอสั่งให้ทำ Due Diligence ก็ไม่ยอมทำหรือทำแบบเสียไม่ได้และไม่ให้ความร่วมมือในการตรวจสอบ หนักหน่อยก็ข่มขู่คณะทำงาน แล้วก็จะทำอย่างนี้มาตลอด เพราะกลัวว่าความจริงจะปรากฏ

รัฐบาลอาจต้องใช้มาตรา 44 เพื่อบังคับให้รัฐวิสาหกิจต้องดำเนินการ เพราะไม่เช่นนั้นก็จะเป็นปัญหาแบบเดิมจนไม่สามารถตรวจสอบได้ จนผลที่ออกมาแบบลูบหน้าปะจมูกเหมือนเดิมและไม่ได้ความจริงแต่อย่างใด

เมื่อทำ Due Diligence เสร็จแล้ว รัฐบาลจะได้ตัดสินใจว่าควรจะทำอย่างไรกับรัฐวิสาหกิจที่ขาดทุนหรือมีกำไร รัฐวิสาหกิจใดที่จะต้องเก็บไว้ใช้เป็นเครื่องมือของรัฐบาลหรือต้องยุบเลิกไป เพราะหลายรัฐวิสาหกิจประสบปัญหาขาดทุนมาตลอด รัฐบาลต้องเอาเงินภาษีอากรที่เก็บจากประชาชนไปอุดหนุนจำนวนมากมายมหาศาลเป็นประจำทุกปี ทั้งที่กิจการเหล่านี้ เช่น กิจการขนส่งมวลชน ที่เอกชนทำแล้วมีกำไร แต่รัฐบาลยึดมาทำเองขาดทุนป่นปี้ มีการทุจริตโกงกินกันอย่างต่อเนื่อง แทนที่จะยกเลิกหรือขายกิจการหรือสัมปทานให้เอกชนไปทำก็ไม่ยอม เพราะสูญเสียผลประโยชน์ที่เคยร่วมกันทุจริตหากินกับเงินแผ่นดินกัน

นอกจากนี้ ยังมีอีกหลายรัฐวิสาหกิจที่ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องเก็บไว้ เพราะใช้เงินงบประมาณจำนวนมากทุกปี ไม่เคยมีรายได้ส่งเข้ารัฐบาลและไม่มีความจำเป็นจะต้องเก็บรัฐวิสาหกิจเหล่านี้ แต่ไม่เคยยุบหรือยกเลิก เพราะเก็บไว้เพื่อหาประโยชน์จากเงินภาษีอากรของประชาชน

กิจการพลังงาน รัฐบาลต้องพิจารณาให้รอบครอบ เพราะต่างประเทศเขามีรัฐวิสาหกิจที่เกี่ยวข้องกับกิจการพลังงานแบบครบวงจร เพื่อที่รัฐบาลจะใช้ในการถ่วงดุลและป้องกันไม่ให้มีการผูกขาดตัดตอนจากทุนนอกและลดการเอาเปรียบผู้บริโภค รวมทั้งเป็นเครื่องมือในการส่งเสริมการลงทุนด้วย

แต่นโยบายที่ผ่านมารัฐบาลกลับเอากิจการพลังงานไปขาย เช่น การขายโรงกลั่นน้ำมันและขายหุ้นกิจการพลังงานในราคาถูกให้พรรคพวกตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลมาจากการเลือกตั้งหรือรัฐบาลชั่วคราวที่มาจากการปฏิวัติรัฐประหารก็ทำเหมือนกัน หวังว่ารัฐบาลทหารของนายกรัฐมนตรี พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา จะได้ทบทวนและพิจารณาให้รอบคอบ อย่าให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอยอีกเลย

การบินไทยก็เป็นอีกกิจการหนึ่งที่เพิ่งจะมีการเปลี่ยนแปลงผู้บริหารคนใหม่ ซึ่งเป็นคนนอกที่มีทั้งฝีมือและความตั้งใจ ได้แสดงวิสัยทัศน์จนผ่านการคัดเลือกเข้ามาเป็นผู้บริหารสูงสุด แต่ถ้าคนในไม่ให้ความร่วมมือไม่ได้ข้อมูลที่ถูกต้อง จะเก่งอย่างไรก็ไม่สามารถที่จะทำงานแก้ไขปัญหาให้ลุล่วงไปได้

การบินไทยสมัยก่อนเป็นที่นิยมมากได้รับรางวัลติดอันดับต้นของสายการบินในโลก โดยเฉพาะการให้บริการบนเครื่องจนสายการบินอื่นเคยส่งคนมารับการฝึกอบรมจากการบินไทย ครัวการบินไทยเป็นกิจการที่ในแต่ละปีทำกำไรเป็นจำนวนมาก เพราะอาหารครัวการบินไทยมีชื่อเสียงในเรื่องรสชาติและคุณภาพ กิจการมีกำไร มีโบนัสเป็นรางวัลให้พนักงานทุกปี

ระยะหลังหลายปีมานี้ ไม่ค่อยได้ยินว่าการบินไทยได้รับรางวัลเหมือนที่เคยผ่านมา เพราะการบินไทยเคยประกาศว่าจะต้องลดค่าใช้จ่าย จึงต้องปรับลดจำนวนพนักงานบริการบนเครื่องในบางเที่ยวบินที่ผู้โดยสารน้อยและลดเวลาการพักของพนักงานของแต่ละเที่ยวบินลง เช่น จากที่เคยมีขีดก็ลดลงหรือไม่มีขีดเลย แต่ลืมนึกไปว่าขาออกผู้โดยสารน้อย แต่ขากลับผู้โดยสารมาก พนักงานจะให้การบริการที่ทั่วถึงตามมาตรฐานก็ไม่อาจทำได้ เพราะจำนวนพนักงานไม่ได้มาตรฐาน

การลดค่าใช้จ่ายตรงนี้ก็ลดไม่ได้มากเท่าไร เพราะเป็นค่าใช้จ่ายตายตัว แต่ที่ควรลดกลับไม่ตรวจสอบดู เช่น การสั่งซื้อเครื่องบินหลายรุ่น เครื่องยนต์หลายแบบ ทำให้ต้องสั่งซื้ออะไหล่สำรองเป็นจำนวนมากกว่าปกติเพราะมีหลายรุ่นมากเกินไป การแยกการสั่งซื้อเครื่องกับอุปกรณ์บนเครื่องโดยเฉพาะที่นั่งและระบบเอนเตอร์เทนเมนต์ ซึ่งซื้อมาทีหลังสายการบินอื่นในราคาที่แพงกว่ามากแต่คุณภาพแย่กว่ามาก

แทนที่จะสั่งซื้ออุปกรณ์ที่ได้มาตรฐานและดีกว่าในราคาถูกกว่าสายการบินอื่นได้ แต่ก็ทำมาตรฐานเฉพาะให้แตกต่างจากสายการบินอื่น เพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบเปรียบเทียบราคากับของสายการบินอื่น การจัดซื้อไวน์ที่ให้บริการผู้โดยสารก็ต้องเป็นไวน์ยี่ห้อที่ไม่มีการวางขายในตลาด เพราะจะได้ทำราคาสูงตรวจสอบไม่ได้เนื่องจากไม่มีในตลาด คุณภาพผลไม้และอาหารครัวการบินไทยก็ด้อยลงมาก แต่ค่าใช้จ่ายก็ไม่ได้ลดลง

ที่กล่าวมาเป็นตัวอย่างเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ปัญหาน่าจะมีมากขึ้นหลังจากการบินไทยไปร่วมทุนและจัดตั้งสายการบินอีกสองสาย ระยะเริ่มแรกก็ยกเส้นทางที่มีผู้โดยสารมากและให้ใช้บริการภาคพื้นดินของการบินไทย ไม่รู้ว่าคิดค่าใช้จ่ายกันอย่างไรหรือไม่ รวมทั้งเครื่องบินใหม่ที่สั่งซื้อมาก็ให้สายการบินที่จัดตั้งขึ้นมาใหม่ใช้ก่อน สายการบินทั้งสองสายทำกำไร แต่การบินไทยมีปัญหาไม่สามารถจ่ายเงินโบนัสพนักงานได้ ยังดีที่ผ่านมาการบินไทยมีผลกำไรจากอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ

เมื่อไม่กี่เดือนมานี้ก็มีการปรับเปลี่ยนตารางการบินในประเทศใหม่ เอาสายที่มีกำไรไปให้ไทยสไมล์บินแทน แต่ถ้าสายการบินไทยสไมล์บินแล้วขาดทุนก็จะคืนกลับมาให้การบินไทยบิน เช่น สายขอนแก่น ที่เมื่อก่อนมีผู้โดยสารเฉลี่ยทั้งปีกว่า 80% กำไรที่ได้จะเพิ่มมากขึ้นหากการบินไทยเปลี่ยนเครื่องแบบใหม่ เช่น ใช้เครื่อง A320 ที่ซื้อมาใหม่จะลดค่าน้ำมัน ค่าลงจอดและค่าใช้จ่ายอย่างอื่นได้อีก

การยกเลิกเที่ยวบินในประเทศตามหัวเมืองใหญ่ที่ควรเป็นฮับของอาเซียนไปให้สายการบินอื่นบินแทนนั้น หมายความว่าต่อไปการบินไทยจะไม่บินในประเทศหรืออย่างไร เพราะเท่าที่เห็นสายการบินแห่งชาติประเทศอื่น เขาให้ความสำคัญกับความต่อเนื่องการอำนวยความสะดวกในการต่อเครื่องจากต่างประเทศไปตามหัวเมืองต่างๆ

การบินไทยเป็นสายการบินแห่งชาติที่พยายามลดขนาดตัวเองลง โดยเอาเนื้อหนังมังสาไปให้สายการบินอื่นหรืออย่างไร ขอให้ผู้บริหารท่านใหม่ได้พิจารณาทบทวนให้รอบด้าน หาข้อมูลให้ครบถ้วน ไม่เช่นนั้นจะแก้ปัญหาไม่ได้ คนไทย พนักงานการบินไทยและผู้ถือหุ้นเขาเป็นห่วงสถานภาพของการบินไทย จึงอย่าทำให้ทุกคนผิดหวัง

ที่กล่าวมาถึงเวลาต้องปฏิรูปรัฐวิสาหกิจอย่างจริงจัง รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งทำไม่ได้ ขอให้รัฐบาลทหารช่วยทำให้สำเร็จ