ธนาคารโลก เวอร์ชั่นเอเชีย

กระแสการเข้าร่วมเป็นสมาชิกใน ธนาคารเพื่อการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานเอเชีย(AsianInfrastructure Investment Bank : AIIB) ที่จีนเป็นหัวหอกในการจัดตั้งเป็นเรื่องที่น่าจับตามองอย่างยิ่ง โดยเฉพาะเมื่อประเทศมหาอำนาจอย่างรัสเซีย เยอรมนี ฝรั่งเศส และสหราชอาณาจักร ให้ความสนใจเป็นสมาชิกจนทำให้มีแล้วกว่า 40 ประเทศทั่วโลกที่ตอบรับเข้าร่วม AIIBซึ่งรวมถึงไทยด้วย

แนวคิดของจีนในการจัดตั้ง AIIB มีวัตถุประสงค์เพื่อให้เงินกู้แก่ประเทศกำลังพัฒนาในภูมิภาคเอเชียใช้ในการลงทุนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน เช่น การคมนาคมขนส่ง และระบบสาธารณูปโภคต่างๆ

บทบาทเชิงรุกของจีนในครั้งนี้ทำให้เกิดคำถามว่า (1) เพราะเหตุใดจีนถึงจัดตั้ง AIIB ขึ้นมา ทั้งที่ในปัจจุบันมีองค์กรระหว่างประเทศดำเนินบทบาทดังกล่าวอยู่แล้ว เช่น ธนาคารโลก หรือธนาคารพัฒนาเอเชีย (AsianDevelopment Bank : ADB)

(2) โครงสร้างระบบการเงินโลกต่อจากนี้จะเปลี่ยนไปอย่างไร

3) การจัดตั้ง AIIB จะส่งผลต่อไทยอย่างไร

การตอบคำถามแรกว่า จีนตั้ง AIIB ขึ้นเพราะอะไร อาจมองได้สองมุม มุมแรกเป็นด้านการเงิน ขณะที่อีกมุมหนึ่ง คือ ด้านการเมือง ในด้านการเงินนั้น ADB ประเมินความต้องการเม็ดเงินเพื่อใช้ลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานของเอเชียในช่วงปี 2553-2563 ไว้ราว 8 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ โดยปัจจุบันได้รับการสนับสนุนเงินกู้จากธนาคารโลกและ ADB รวมกันเพียงไม่ถึง 2% ของความต้องการทั้งหมด

ด้วยเหตุนี้ จะเห็นได้ว่าประเทศในเอเชียยังขาดเงินทุนเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอยู่อีกมาก แม้ที่ผ่านมาจะมีความพยายามผันเงินออมในภูมิภาคที่มีอยู่มากไปสู่การลงทุนเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานแล้วบ้างก็ตาม แต่กระบวนการดังกล่าวต้องใช้เวลา ดังนั้น AIIB จะเข้ามามีบทบาทเป็นแหล่งเงินทุนอีกแห่งเพิ่มเติมให้กับภูมิภาคได้

ในด้านการเมือง การที่จีนจัดตั้ง AIIB ขึ้นมาใหม่แทนที่จะไปเพิ่มทุนในธนาคารโลกหรือ ADB เพื่อยกบทบาทของตนในองค์กรระหว่างประเทศเหล่านี้ ก็น่าจะมาจากการที่สหรัฐและญี่ปุ่นเป็นผู้ริเริ่มหลักในการก่อตั้งธนาคารโลกและ ADB จึงมีสิทธิออกเสียงในสัดส่วนที่สูง ทำให้ยากต่อการที่จีนจะมีบทบาทมากขึ้น เช่น ในธนาคารโลก สหรัฐมีสิทธิออกเสียงถึง 16.2% ขณะที่จีนมีเพียง 4.8% ใน ADB ญี่ปุ่นมีสิทธิออกเสียง 12.8% เทียบกับจีนที่มีเพียง 5.4% สัดส่วนเหล่านี้ไม่สอดคล้องกับขนาดของเศรษฐกิจจีนที่ใหญ่เป็นอันดับสองของโลก

การจัดตั้ง AIIB ขึ้นมาจึงเป็นทางออกหนึ่งที่จะช่วยเพิ่มบทบาทของจีนในเวทีโลก

คำถามที่สอง คือ ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในระบบการเงินโลก ตามที่ได้กล่าวมาแล้วว่าโครงสร้างของขั้วอำนาจในองค์กรระหว่างประเทศ เช่น ธนาคารโลกหรือ ADB ยังอยู่ในมือของประเทศพัฒนาแล้วเป็นหลัก ขณะที่กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่ขึ้น เช่น จีน บราซิล รัสเซีย อินเดีย ยังไม่ได้รับสิทธิออกเสียงในองค์กรเหล่านี้มากเท่าที่ควร แม้ว่าธนาคารโลกเองอยู่ระหว่างการเพิ่มสัดส่วนสิทธิออกเสียงให้แก่กลุ่มประเทศเหล่านี้ แต่กระบวนการยังเป็นไปอย่างล่าช้า เพราะสหรัฐซึ่งมีสิทธิออกเสียงมากที่สุดยังไม่ให้ความเห็นชอบ

ด้วยเหตุนี้ จีนจึงต้องการปรับความสมดุลของขั้วอำนาจในองค์กรระหว่างประเทศ และดูเหมือนว่าจีนจะทำได้สำเร็จในเบื้องต้น เพราะได้รับการตอบรับที่ดีจากประเทศใหญ่ๆ ในยุโรปหรือแม้แต่ออสเตรเลียเองที่เป็นฝ่ายสนับสนุนสหรัฐมาตลอด

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ เหตุใดประเทศใหญ่ๆ ในยุโรปถึงเข้าร่วมเป็นสมาชิก AIIB กับจีน แทนการเพิ่มทุนของตัวเองในธนาคารโลกที่มีสหรัฐเป็นพันธมิตรหลักอยู่ แน่นอนว่าการรวมตัวของประเทศในยุโรปก็เพื่อให้เกิดประโยชน์ทางการค้าการลงทุนร่วมกัน แต่ในด้านการเมืองนั้นแต่ละประเทศยังต้องการรักษาอำนาจการตัดสินใจของตนเองอยู่ การที่บางประเทศเข้าร่วมเป็นสมาชิก AIIB จึงแสดงถึงความมีอิสระในการตัดสินใจทางการเมือง ซึ่งจะส่งผลต่อไปยังโครงสร้างระบบการเงินโลกและการดำเนินงานในอีกหลายๆ เรื่องของยุโรปในอนาคตได้

การที่ AIIB ได้รับการตอบรับจากประเทศมหาอำนาจมากมาย นอกจากจะทำให้บทบาทและท่าทีของสหรัฐ ญี่ปุ่น และประเทศมหาอำนาจทั่วโลกสั่นคลอนแล้ว ยังจะส่งผลให้โครงสร้างและอำนาจในระบบการเงินโลกเปลี่ยนแปลงไปด้วย หากธนาคารโลกและ ADB ยังไม่ปรับเปลี่ยนองค์กรให้สอดคล้องกับโครงสร้างใหม่ของภาวะเศรษฐกิจและการเงินของโลก บทบาทของ AIIB ในระบบการเงินโลกจะมีโอกาสเพิ่มขึ้น โดยเราอาจได้เห็นการใช้สกุลเงินหยวนในการชำระเงินทั้งในส่วนการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศมากขึ้น

อย่างไรก็ดี ปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จของ AIIB นั้น ยังมีเรื่องความโปร่งใสในการดำเนินงาน โครงสร้างสิทธิออกเสียงที่ต้องเป็นธรรมแก่สมาชิก ตลอดจนกฎระเบียบที่ต้องเป็นมาตรฐานสากล ซึ่งจีนในฐานะผู้ริเริ่มต้องดูแลให้เป็นที่ยอมรับของสมาชิก

คำถามสุดท้าย ได้แก่ ผลกระทบที่ไทยจะได้รับจากการจัดตั้ง AIIB ของจีน คือ ไทยจะมีแหล่งเงินทุนแห่งใหม่ เนื่องจากที่ผ่านมาไทยจะกู้เงินในลักษณะทวิภาคีเป็นหลัก เช่น การกู้เงินโดยตรงจากญี่ปุ่นหรือจีนเพื่อใช้ในโครงการเมกะโปรเจกต์ต่างๆ